Door: Fons de Poel
Gepubliceerd: zondag 9 september 2007 22:00
Update: maandag 10 september 2007 13:32
Om iets te begrijpen van de recalcitrantie van Johan Derksen moeten we afdalen naar zijn jeugdjaren in Heteren, protestants-christelijke enclave op de Betuwe. Zijn vader was er adjudant van politie ‘en dat was hij thuis ook’, vat Derksen samen. ‘We hoefden bij het ontbijt nog net niet in de rij te gaan staan om rechts te richten.’
Johan (enig kind) werd in zijn puberteit gedreven door het verlangen om drummer te worden. Rammen en roffelen op het ritme van de tijdgeest, bij voorkeur in zo’n band met langharig werkschuw tuig; de protestgeneratie die wel eens zou afrekenen met het brave burgerschap van pa en ma.
Muziek. Politiek. Godsdienst. Het weer, desnoods. Vader en zoon Derksen lieten geen gelegenheid of onderwerp voorbij gaan om het hartgrondig met elkaar oneens te zijn. En pa was kennelijk nogal compromisloos.
‘Johan mocht thuis helemaal niks’, weet Harry Muskee nog, beter bekend als ‘Cuby’ van ‘The Blizzards’, de muziekheld met wie de jonge Johan veel zou optrekken nadat het gezin Derksen naar Drenthe was verhuisd. Muskee: ‘Wij hadden zo’n bandje van: moeder hou je dochter thuis. Dat vond Johan natuurlijk schitterend.’
Derksen, die het thuis niet kon uithouden, heeft het geluk dat hij heel aardig kan voetballen en op jonge leeftijd wordt ingekwartierd bij het voetbalinternaat van Go Ahead in Deventer, een instituut destijds geleid door Wim Beltman, ‘trainer van het type veldwachter, dus dat leek mijn vader wel wat’.
Op de voetbalschool beleeft hij heerlijke jaren: ‘We vluchtten ‘s avonds via de regenpijp en deden alles wat God verboden had.’ Vanaf die tijd vechten bij Derksen twee passies om voorrang: voetbal en muziek, de twee ontsnappingsroutes waarmee hij zich onttrok aan het ouderlijk gezag.
‘Voor een deel leeft Johan nog altijd in de jaren zestig’, zegt Kees Jansma, oud-sportjournalist die in lengte van jaren bij het weekblad Voetbal International met hem samenwerkte. ‘Hij houdt van de muziek uit die tijd, adoreert nog altijd de voetballers uit die jaren. En al ben ik de laatste om welk kapsel dan ook te bekritiseren: hij heeft zelfs nog de haardracht van die jaren. Hij wil toch nog altijd die provo zijn.’
De afgronddiepe kloof tussen vader en zoon Derksen zou nooit meer worden gedicht. Zelfs op zijn sterfbed zou pa Derksen nog zijn tevredenheid uitdrukken over het feit dat hij Johan bij die duivelse muziek vandaan had weten te houden. Derksen: ‘Nou is dat natuurlijk niet het meest geëigende moment om nog eens ruzie te maken, maar ik heb hem wel gevraagd of ik een volgende keer misschien zelf zou mogen kiezen.’
Johan Derksen (58) geldt als een machtige man in de voetballerij. Hij is hoofdredacteur van Voetbal International, met een wekelijkse oplage van 170.000 exemplaren veruit het populairste sportblad van het land. Het publiek leerde hem de laatste jaren vooral kennen als voetbalanalyticus bij RTL, waar hij zich met grote regelmaat schrap zet om het (soms nogal ongenadige) oordeel te vellen over spelers, trainers, bestuurders en ander voetbalvolk.
Oud-voetballer René van der Gijp vergelijkt Derksen met Theo van Gogh: ‘Ook die had de neiging om zelfs zijn beste vrienden in een column zomaar tot ver onder de achillespezen af te breken. Die bijna masochistische behoefte om niet aardig te willen worden gevonden heeft Johan met Van Gogh gemeen.’
Berucht was de RTL-uitzending waarin Derksen ooit Zeljko Petrovic bruuskeerde, destijds bij Feyenoord assistent-trainer van Ruud Gullit. De voetbalanalyticus betitelde, nota bene in diens bijzijn, Petrovic als ‘een babbelzieke Joegoslaaf’, die bij Feyenoord door geen mens serieus werd genomen, ‘een man met een hysterisch enthousiasme, de grootste demagoog uit de voetballerij, een geweldige slijmjurk’, zo draafde Derksen door, terwijl het slachtoffer van zijn toorn ongemakkelijk voor zich uitstaarde.
Kees Jansma: ‘Ik vermoed dat Petrovic Derksen na afloop gewoon vriendschappelijk op de schouder heeft geslagen. Dat is het gekke van Johan: mensen pikken heel veel van hem. Hij kan fantastisch overweg met figuren die hij tot de grond toe heeft afgebroken.’ René van der Gijp: ‘Het heeft iets van Tijl Uilenspiegel. Hij is uiteindelijk altijd weer overal welkom.’
Paul Onkenhout, chef-sport van de Volkskrant en verklaard criticus van Derksen, vreest dat het krediet van Derksen in de voetbalwereld niet louter berust op persoonlijke charme. ‘Hij heeft heel veel macht. Het is voor iedereen in de voetballerij lastig om een blad als VI tegen je in het harnas te jagen. Derksen kan reputaties maken en breken. In die zin is hij ook keihard. ‘
De meedogenloze Derksen, het is een reputatie die hem al achtervolgt sinds hij zelf betaald voetbal bedreef bij clubs als Cambuur, MVV, Emmen en Haarlem. De voetballer Derksen – aanvankelijk een technisch redelijk begaafde, zelfs sierlijke ‘linkspoot’ –kwam al snel tot de conclusie dat het in de modale loopgraven van het betaalde voetbal niet louter draait om speltechniek.
Paul Onkenhout, als jongetje supporter van Haarlem, was erbij toen daar ene Johan Derksen debuteerde. Onkenhout: ‘Haarlem was een keurige club waar altijd heel verzorgd voetbal werd gespeeld. Ineens liep er een langharige figuur die zijn tegenstanders over de reclameborden heen schopte.’
Ook zijn journalistieke carrière werd lang getekend door eigenzinnig optreden. ‘Hij schreef zoals hij voetbalde’, zegt oud-voetballer Van der Gijp. ‘Met de zeis er over.’
Oud-VI-collega Kees Jansma staat nog levendig bij hoe hij met Derksen ‘zingend in de auto’ op weg was naar alweer een interview. ‘We zongen het hele repertoire van de jaren zestig. Hadden we net een vrolijke rit achter de rug en dan greep Johan de geïnterviewde onmiddellijk naar de strot. Hij is tot enorme temperatuurovergangen in staat.’ Onkenhout: ‘Als Derksen ergens arriveerde ging er een lichte huivering door de rijen.’
In de jaren tachtig onthult Derksen een zwartgeldaffaire bij FC Groningen. Het is een journalistieke scoop van betekenis, justitie ziet zich genoodzaakt onderzoek in te stellen; voorzitter, penningmeester en secretaris worden veroordeeld. Een kwart eeuw later zegt Derksen spijt te hebben van zijn enorme primeur, ‘want die mensen zijn voor het leven beschadigd en dat is het mij toch niet waard. Journalistiek is het natuurlijk lulkoek van mij, maar ik zou zo’n verhaal nu vermoedelijk uit de kolommen houden.’
Is Johan Derksen milder geworden? Ongetwijfeld drong de betrekkelijkheid van het leven zich aan hem op na het overlijden van zijn eerste vrouw. Na een val van de trap werd zij thuis door Johan in bewusteloze toestand aangetroffen, het begin van een nachtmerrie die eindigde in euthanasie. ‘En daar sta je dan, op je 41e, met een dochtertje van twaalf.’
Kees Jansma spreekt met bewondering over de manier waarop Derksen zich in die tragische periode overeind hield. ‘Hij moest ineens dingen doen die nooit op zijn pad waren gekomen. Het bracht ook het beste in hem naar boven.’
Derksen: ‘Ik dacht in die tijd dat ik me nooit meer zou kunnen opwinden over zoiets onbenulligs als voetbal. Alles wat ik had gedaan leek ineens volkomen irrelevant. Maar goddank keerde dat voetbalgevoel na verloop van tijd weer terug, toch het teken dat het weer wat beter met me ging”.
Vermoedelijk is zijn band met Voetbal International in die jaren alleen maar sterker geworden. Het is niet overdreven om te stellen dat Derksen – workaholic – zijn leven heeft gegeven aan het weekblad. Samen met collega-bladenmaker Cees van Cuilenborg geldt hij als de architect van het huidige VI; het naar links hellende maatschappijkritische weekblad transformeerde hij naar een populaire uitgave die buigt naar de lezers, ‘een Donald Duck voor volwassen mannen’, zoals Paul Onkenhout het met enige ironie duidt.
De ‘journalistieke terriër Johan Derksen’ bestaat alleen nog in zijn columns en de praatprogramma’s op tv. Als hoofdredacteur van Voetbal International heeft hij zich allang verzoend met de wetten van de voetbalwereld, een metier dat – beweert hij – geen journalistieke onafhankelijkheid verdraagt.
En dus mogen spelers, trainers en bestuurders naar hartelust schrappen in interviews, ‘onze eindredacteuren hebben er een dagtaak aan om al die correcties in te voeren. Als wij dat niet zouden doen, zou ons geen interview meer worden gegund’, zegt Derksen.
Als het om de belangen van zijn blad gaat is Derksen van een onvermoede buigzaamheid. Zo weigerde hij ooit een kritische reportage te plaatsen over AZ-eigenaar Dirk Scheringa, omdat het bedrijf van de voetbaltycoon wekelijks in VI adverteert, ‘een beslissing waar ik niet trots op ben, maar die ik morgen weer zou nemen, want het zou ons tonnen aan inkomsten hebben gekost.’
Johan Derksen, zoon van een autoritaire vader, is zelf een autoriteit geworden: de meedogenloze oud-voetballer heeft zijn journalistieke ziel verkocht aan voetbalwereld en commercie en geldt als een charmante, maar strenge bureauchef, compromisloos bladenmaker die vooral is geïnteresseerd in oplagecijfers.
Kees Jansma beseft dat er nog een andere Derksen is. Die van de muziek. ‘Ik weet zeker dat hij liever muzikant zou zijn geworden. Zijn passie voor blues, rock en roll en country, Americana reikt veel dieper dan die voor de voetballerij. Hij zou alles morgen willen inruilen voor muziek.’
Maar ‘morgen’ duurt nog even. Derksen is van plan om na zijn carrière te verkassen naar de VS, ‘naar mijn muziekhemel’, zoals hij het zelf uitdrukt. Hij is al op zoek naar een huis, wil ergens neerstrijken waar de blues woont. De muziek die hem lang geleden door een strenge vader bijna werd afgenomen. ‘Hij maakte van VI een Donald Duck voor volwassen mannen’‘Zijn passie voor muziek reikt veel dieper dan die voor de voetballerij’