Door: Marten Blankesteijn / Myrthe Hilkens
Gepubliceerd: dinsdag 4 december 2007 01:49
Update: dinsdag 4 december 2007 08:05
Legalisering van alle drugs zal de volksgezondheid ten goede komen. Dat stellen niet de minste experts: de cocaïne wordt zuiverder, de THC-waardes in cannabis dalen en goede bijsluiters helpen.
‘Ik ervaar het als een paternalistische terreur dat overheden zich wereldwijd bemoeien met het drugsgebruik van individuen. Ronduit geschift, vind ik het.’ Aan het woord is dr. Erik van Ree, die aan de Universiteit van Amsterdam de leerstoel Oost-Europese geschiedenis en Oost-Europakunde bekleedt. In zijn vrije tijd gebruikt hij soms roesmiddelen. ‘Af en toe een lijntje coke of een pilletje, voor mij is het volkomen normaal. Een kleine minderheid komt door gebruik van verdovende middelen in de problemen, de meerderheid weet er verantwoord mee om te gaan. Ik ook.’
Eind vorige eeuw vocht Van Ree voor een drugstolerant beleid. Samen met wetenschappers, mensen uit de verslavingszorg en het bedrijfsleven zetelde hij in het Comité voor Recreatief Drugsgebruik. Voorstanders van decriminalisering en legalisering van drugsgebruik, tegenstanders van het geldende totaalverbod. ‘Ik stopte destijds veel energie in de strijd voor legalisering. Nu niet meer. Het systeem zit muurvast, terwijl talloze intellectuelen zien dat repressie geen vruchten afwerpt.’ Naar aanleiding van het legaliseringspleidooi van Eric Nordholt en Theo de Roos, respectievelijk oud-hoofdcommissaris van de politie Amsterdam en hoogleraar strafrecht, vorige week in deze krant, gooit nu ook Van Ree zijn stem nog eens in het debat.
‘Een belangrijke reden om niet aan het huidige totaalverbod te tornen is dat we niet weten wat de gevolgen van legalisering zullen zijn. Ik denk dat Nederland die effecten juist wel kent. Paddo’s en cannabis kun je op legale verkooppunten halen. Het staat gebruikers bij wijze van spreken vrij om elke voorraadkast thuis vol te proppen met drugs. Dat gebeurt niet. Met andere woorden, het valt allemaal wel mee. Ik denk dat met harddrugs hetzelfde zal blijken.’
Dat vermoedt ook Gust de Wit, voormalig raadslid van de PvdA in Amsterdam, oud-medewerker van de GGD en tegenwoordig directeur van een eigen praktijk voor mensen met verslavingsproblemen. ‘Als heroïne legaal wordt, ga jij niet naar de winkel om het te kopen. Ik ook niet. Het is eigenlijk als met auto’s, daarmee kun je ook 180 kilometer per uur rijden. Als je botst ben je dood, dus rijdt het gros van de mensen rustiger.’
Verslaafde die veilig gebruikt, kan oud worden
Honderden miljarden euro’s vliegen wereldwijd over de toonbank, in een poging drugs, de handel daarin en het gebruik ervan te verbannen. Volgend jaar bespreken landen aangesloten bij de Verenigde Naties (VN) de resultaten van de drugsbestrijding tot nu toe.
Een wereld zonder verdovende middelen in 2008, het doel van de VN, blijkt tien jaar later gestoeld op kinderlijke naïviteit. De Wit: ‘Ook in de verslavingszorg gaat vreselijk veel geld om. Veel groepen hulpverleners die zich met dezelfde club probleemgevallen bemoeien. Ze verzinnen telkens nieuwe behandelplannen, evalueren de oude niet en gaan weer verder. Een eindeloos proces.’
Gevangen in mythische spookbeelden en angsthypnoses van de spuitende Christiane F. en de zwaar verslaafde David S. houdt iedereen echter stug vast aan repressie als methode om roesmiddelen te bevechten, stelt Van Ree. ‘Terwijl in de wetenschap de correlatie tussen enerzijds beleid en anderzijds gebruik geen duidelijk beeld laat zien. In de Verenigde Staten praten leiders over de war on drugs, zo repressief zijn ze, en toch zijn de problemen daar veel groter dan hier.’
Die conclusie onderschrijft Peter Cohen, nu gepensioneerd maar voorheen directeur van het Centrum voor Drugsonderzoek. ‘Overal ter wereld gelden cannabisverboden, overal wordt er op gejaagd, maar de verschillen tussen landen zijn enorm groot. In Nederlandse coffeeshops kun je zonder problemen cannabis kopen, maar op Europese lijsten staan we wat betreft gebruik in de middenmoot. Er is geen relatie tussen beleid en de hoeveelheid drugsgebruik.’ Hij vergelijkt het met de abortuswetgeving. ‘Het legaliseren van abortussen heeft in Nederland niet geleid tot meer abortussen. Wel tot veiliger abortussen.’
Het motief van de volksgezondheid - de politiek beschermt de burger tegen de schadelijke gevolgen van drugs met goede bedoelingen – maakt op de heren weinig indruk. Sterker nog, misschien dat legalisering ook op dat terrein voordelig uitpakt. Zo wijst De Wit op de (te) hoge THC-waarden in cannabis. ‘Als de overheid softdrugs eindelijk echt zou legaliseren kan ze het THC-gehalte gaan controleren. Nu zit er, door gebrek aan controle, te veel THC in cannabis. Dat kan bij sommige jonge mensen nare symptomen veroorzaken.’
Van Ree: ‘Binnen mijn gedroomde systeem hebben consumenten te maken met legaal gecontroleerde stoffen, zonder vervuiling, zonder bijwerkingen. Wanneer alle spullen op eenzelfde plek verkocht worden, kunnen verkoopmedewerkers bovendien voorlichting geven en bij elk product een bijsluiter verstrekken. Daarin staat dan bijvoorbeeld waarmee je die drugs niet moet combineren. Ik zie het probleem echt niet.’ Hieraan voegt Cohen toe: ‘Legalisering van drugs zal niet veel invloed hebben op de hoeveelheid gebruik, maar we kunnen wel veel meer toezicht uitvoeren op probleemgebruikers. Er zullen minder ongelukken zijn, meer controle op de kwaliteit en sterkte van de drugs en we kunnen een leeftijdsgrens instellen.’
Roel Kerssemakers van Jellinek, een instelling waar mensen drugsvoorlichting kunnen krijgen of hulp bij problemen, wijst op de mogelijkheden van accijnsheffingen. ‘Een jointje kost momenteel niet meer dan een of twee euro. Spotgoedkoop dus. Die prijs verlaagt de drempel. Als de overheid leverancier wordt, kan er accijns geheven worden. Cannabis duurder, wellicht minder gebruikers.’ Mocht een experiment met de legalisering van cannabis positief uitpakken, voegt Kerssemakers toe, dan staat Jellinek open voor proeven met andere drugs.
Heroïne, een drug die als extreem gevaarlijk te boek staat, wordt momenteel al legaal verstrekt. ‘Aan een zeer selecte groep verslaafden’, vertelt De Wit. ‘De ontvangers moeten aan heel veel regels voldoen. De eerste onderzoeken geven aan dat het met de mensen die nu legaal medische heroïne verstrekt krijgen, heel goed gaat. Zo zie je, als verslaafden op een veilige manier kunnen gebruiken, kunnen ze er best oud mee worden. Ik ben voor legalisering.’
De roep om tolerantie en een progressieve aanpak komt in een periode dat de Nederlandse politiek neigt naar meer repressie. De paddo staat vanaf volgend jaar op de lijst van verboden middelen. Op feesten controleert de politie bezoekers streng op het bezit van verdovende middelen, zelfs anaalonderzoeken passeren de revue. Twee drugs komen tot dusver goed weg. ‘En dat terwijl tabak enorm verslavend is’, aldus een verontwaardigde Van Ree. ‘Alcohol kan net zo verwoestend zijn als elke andere drug’, vult een even verontwaardigde De Wit aan.
‘Als je een debat of symposium organiseert over drugsbeleid, vind je nauwelijks een intellectueel die de repressieve aanpak wil komen verdedigen. Het snijdt geen hout. Maar goed, je kunt op dit terrein lullen tot je erbij neervalt, er verandert uiteindelijk geen bal. De tijdsgeest maakt een transformatie door richting meer verboden, meer onderdrukking. Het valt me op dat er ondertussen nauwelijks jonge mensen opstaan om de fakkel van ons over te nemen.’ Alcohol en tabak zijn bijna net zo schadelijk als harddrugs. Tot die conclusie kwamen wetenschappers van de universiteit van Bristol eerder dit jaar. Vijf jaar lang analyseerden de onderzoekers de verslavende werking van de drugs en de schade die het middel aanrichtte aan het lichaam van de gebruiker en de samenleving. Uit de ranglijst die de onderzoekers samenstelden blijkt dat alcohol en tabak minder gevaarlijk dan heroïne en cocaïne zijn, maar gevaarlijker dan harddrugs als ecstasy en LSD.Alcohol en harddrugs even schadelijk?Marten Blankesteijn
Weinig drugsdoden
In 2005 overleden in Nederland bijna 19.000 volwassenen aan de directe gevolgen van roken. Alcohol benam 800 Nederlanders direct het leven, en nog eens 1000 indirect. Drugs staat onderaan het lijstje. Uit de Doodsoorzakenstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat in 2005 122 mensen overleden aan een overdosis. Vergeleken met andere Europese lidstaten is de drugssterfte in Nederland laag.