Door: Maaike Boersma
Gepubliceerd: maandag 21 januari 2008 01:22
Update: maandag 21 januari 2008 01:22
Workshops op het gebied van spiritualiteit en zingeving zijn mateloos populair. Neem de familieopstelling, een rollenspel waarin niet ‘gespeeld’ wordt, maar waar je binnen drie kwartier inzicht krijgt in je probleem.
‘Ik heb me nooit echt meisje of vrouw gevoeld, meer iets onzijdigs. Ik heb het gevoel dat ik mijn kern kwijt ben.’ Lydia zit op een stoel voor de kring en kijkt voorzichtig om zich heen terwijl ze verder vertelt. ‘We woonden vroeger in een heel groot huis, bij mijn oom en tante in. Als kind was ik altijd overal, behalve bij mijn ouders. Het is eigenlijk voor het eerst dat ik er zo openlijk over vertel’, zegt ze licht geëmotioneerd.
Eerder die avond in dezelfde zaal in een hotel langs de snelweg bij Haren. ‘Zet jij de muziek vast aan?’, vraagt Anita Pardijs aan medetrainer en tevens partner John Martinus van ITAN NLP opleidingen. De enorme zaal is helemaal leeg, op een kring stoelen en een grote bos bloemen op de grond na. Terwijl Katie Melua op de achtergrond zachtjes de stilte verbreekt, druppelen de eerste cursisten voor de workshop familieopstellingen binnen. Ze kletsen wat met elkaar, nemen een kopje thee of koffie en zoeken een stoel. Uiteindelijk is met vijftien vrouwen en vier mannen om half acht de kring compleet.
Na een korte uitleg van Pardijs gaat de groep aan de slag met de eerste opstelling, die van Lydia. ‘Kijk de kring maar eens rustig rond’, zegt Pardijs tegen haar, ‘en kies dan je representant.’ Lydia kijkt langzaam om zich heen, staat op en loopt naar een van de andere vrouwen toe. ‘Wil jij mijn representant zijn?’ De vrouw knikt en staat op. Lydia legt haar handen op de schouders van de vrouw en stuurt haar al lopend naar een plek in de grote lege ruimte. Daarna kiest ze de representanten voor haar broer en vader uit. De rest blijft als toeschouwer op hun stoel zitten.
Doel van een familieopstelling is om door middel van het opstellen van een ‘familie’, bestaande uit representanten uit de zaal, inzicht te krijgen in jouw familiesysteem en welke invloed dat heeft op je probleem. De representanten, vaak onbekenden van de opsteller, krijgen ‘als vanzelf’ toegang tot de gevoelens van het betreffende familielid en gedragen zich volgens Martinus ook net zoals het familielid dat ze uitbeelden. ‘Het is eigenlijk een soort rollenspel, alleen speel je niet’, legt Martinus uit, die de workshop als een vorm van therapie beschouwt. ‘Het werkt op zielsniveau. ‘Maar’, haast hij zich te zeggen, ‘het is absoluut geen tovermiddel. Het gaat er niet om dat wij iets oplossen. Wij doen niks, we proberen alleen inzichtelijk te maken wat de onbewuste invloed van je familiesysteem is.’
Ondertussen staat de familie van Lydia opgesteld in een diagonale lijn door de zaal. De representant van Lydia voorop, een paar meter daarachter haar ‘broer’ en ‘moeder’ naast elkaar en daar weer ver achter haar ‘vader’. Ze kijken alle vier vooruit, niemand kan een van de andere familieleden in de ogen kijken. ‘Hoe voelt dit voor je?’, vraagt Pardijs aan de broer. ‘Unheimisch’. Ook vader voelt zich gespannen. ‘Wat zou je willen doen?’ vraagt Martinus aan de vader. ‘Ik wil wel wat dichter bij mijn zoon staan’, antwoordt hij. ‘Doe dat maar’, moedigt Martinus hem aan. Voetje voor voetje schuift vader wat in de richting van zijn zoon. Het heen en weer schuiven van familieleden gaat een tijdje door, totdat Pardijs voorstelt dat Lydia nu zelf in de opstelling komt staan. Ze gaat tegenover haar representant staan, pakt haar handen vast en kijkt haar diep in de ogen. ‘Geef nu alle energie maar aan haar over, en jij Lydia, land maar even op je plaats.’ Lydia opent haar ogen. De opstelling gaat verder, de familieleden staan inmiddels een stuk dichterbij elkaar dan in het begin. ‘Ik zou heel graag dichter naar je toe willen, maar ik voel een blokkade’, zegt moeder, die licht geëmotioneerd is. Lydia bekent dat ze ooit een besluit heeft genomen dat ze niet veel contact wil met haar ouders. ‘Zeg me maar na: ‘ik heb me voor jullie verstopt en dat doet pijn’’, zegt Martinus haar voor. Zodra Lydia de woorden heeft nagezegd, beginnen de tranen hartstochtelijk te stromen.
Aan het einde van de opstelling staan Lydia’s vader en moeder achter haar, hun handen op haar schouders. ‘Leun maar wat naar achter en voel de steun van je ouders.’ ‘Het is goed zo’, zegt moeder en Lydia snikt. Iedereen haalt opgelucht adem.
Dan is het pauze. Naast de kannen thee en koffie staan er bakjes met koekjes, snoepjes en chocolaatjes. En die energie is hard nodig, want even later begint een nieuwe opstelling, die van Fokje Westerling. Zij wil geen familie-, maar een loopbaanopstelling doen. Westerling heeft naar eigen zeggen ontzettend leuk werk, maar ze heeft nooit het idee gehad dat het haar uiteindelijke ‘bestemming’ was. In welke hoek ze haar bestemming wel moet zoeken, daarover hoopt ze met deze opstelling meer duidelijkheid te krijgen.
Ze stelt negen mensen op, maar dit keer weet niemand wie welke rol heeft. Ook nu wordt er drie kwartier lang druk heen en weer geschoven. Een aantal representanten verdwijnt uit het veld en als Westerling halverwege de rollen onthult, blijkt de vrouw die de rol van haar oude werk moest vertolken, al naar de achtergrond te zijn verdwenen. Degenen die het ‘schrijven’ en ‘spiritualiteit’ vertolken, staan nu het dichtst bij haar.
Wat Westerling met deze uitkomst gaat doen? ‘Ik laat het eerst even een tijdje bezinken’, lacht ze. ‘Er zaten toch wel wat verrassingen bij. Maar het gaat op z’n plek vallen, als het nu niet is, dan over een tijdje wel.’
In minder dan een uur, dankzij wat heen en weer schuiven van totaal onbekenden inzicht krijgen in je vraag. Lydia die een herbesluit neemt over het contact met haar ouders, Westerling die weet wat haar nieuwe loopbaanperspectief is, voor degene die in de uitkomst van een opstelling geloven, is het middel even simpel als doeltreffend.