Door: Merel van Leeuwen 
Gepubliceerd: zondag 6 juli 2008 23:58
Update: maandag 7 juli 2008 00:02
Doe niet mee aan onderzoek, accepteer een langere gevangenisstraf en zit je tijd maar uit – alles beter dan tbs. Dat is wat steeds meer advocaten hun cliënten adviseren.
De discussie rond tbs is weer opgelaaid nu een aantal advocaten hun cliënten adviseert niet mee te werken aan een psychiatrisch onderzoek, om zo onder tbs uit te komen. Volgens deze raadslieden krijgen hun cliënten geen of te weinig behandeling in de tbs-klinieken, waardoor ze er onnodig lang moeten blijven.
Niek Heidanus is zo’n advocaat. Zijn kantoor staat 170 tbs’ers bij, mensen die zijn veroordeeld voor een misdrijf en van wie de rechter vindt dat ze psychiatrische behandeling nodig hebben. ‘Ik weet uit ervaring dat een tbs-behandeling de afgelopen jaren veel langer is gaan duren. De tijd die iemand binnen de kliniek doorbrengt is van 4,5 jaar naar ruim zeven jaar gegaan en daar bovenop komt nog de tijd voor resocialisatie.’
Heidanus raadt zijn cliënten aan een zwaardere celstraf te aanvaarden, zonder tbs. Hij ziet het tbs-systeem dichtslibben door de hijgerigheid van de politiek en doordat klinieken nauwelijks meer patiënten op verlof durven te sturen. ‘Ik kan in heel veel zaken niet uitleggen waarom een behandeling zo lang duurt. Als je iemand tbs oplegt, moet je hem een doelmatige behandeling geven. Dat gebeurt nu niet, ook omdat er sprake is van onvoldoende (gekwalificeerd) personeel.’
Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie aan de Universiteit van Maastricht, begrijpt de frustraties. Zij wordt door advocaten zo’n tien tot twaalf keer per jaar gevraagd een tegenonderzoek uit te voeren naar een tbs-patiënt. De Ruiter moet dan bekijken of iemand op de juiste plek zit, of hij de juiste behandeling krijgt en of die kan worden beëindigd. ‘In de meerderheid van die gevallen constateer ik dat de behandeling niet adequaat is. Ik adviseer dan bijvoorbeeld om iemand over te plaatsen naar een andere instelling of om zijn tbs onder voorwaarden te beëindigen.’
Dat de behandelingen langer en langer duren is de schuld van een aantal tbs’ers dat jaren geleden wist te ontsnappen tijdens een verlof wist te ontvluchten en meteen een ernstig misdrijf pleegde. Daarop werden de verloven van alle tbs’ers ingetrokken en hun dossiers opnieuw bekeken.
De Ruiter: ‘Veel patiënten woonden toen al buiten, maar moesten weer terug naar de kliniek. Sommige hebben wel een jaar binnen gezeten, zonder dat dat iets te maken had met hun eigen behandeling. Vanuit de politiek was dit een te begrijpen reactie, maar voor patiënten heel destructief. Dit sluit aan bij mijn idee dat de overheid geen visie heeft op tbs en hoe men met deze mensen om wil gaan. Het is incidentenpolitiek.’
De Ruiter vindt dat de beheerskant erg veel aandacht heeft gekregen, ten koste van de behandelkant. ‘Dat is geen goede ontwikkeling. Mensen die niet gevaarlijk zijn mogen minder snel naar buiten. Dat geeft agressie binnen een inrichting, meer suïcides en zorgt voor demoralisatie onder de patiënten.’
Jos Poelmann, directeur van de tbs-instelling de Pompekliniek in Nijmegen, maakt zich boos over de kritiek. ‘Het klopt dat de regimes berenstreng zijn en dat de behandelingen langer duren. Maar dat er niet behandeld wordt, is bezijden de waarheid.’ De patiënten rekenen volgens hem alleen de uren die ze met een psycholoog of psychiater praten tot de behandeling. ‘Het gewone dagprogramma waarin tbs’ers zich aan regels van opstaan, werken, sociotherapie en sporten moeten houden, valt wel ook onder behandeling.’ Daarnaast bestrijdt Poelmann het personeeltekort. Wel ziet hij verschillen tussen de klinieken in de grote steden en de instellingen in de afgelegen gebieden. ‘Het zijn met name de laatste die moeite hebben mensen aan te trekken. Ik heb er wel eens voor gepleit om in elke universiteitsstad een tbs-kliniek neer te zetten. Dan kun je beter personeel krijgen.’ ‘De tijd die iemand in de kliniek doorbrengt is van 4,5 jaar naar ruim 7 jaar gegaan.’