Door: Sanne Rooseboom 
Gepubliceerd: woensdag 13 augustus 2008 23:46
Update: donderdag 14 augustus 2008 11:28
De foto van een rokend Roemeens jongetje haalde het wereldnieuws toen website Flickr het beeld vorig jaar weerde. De Nederlandse fotograaf die het beeld maakte, zocht het jongetje opnieuw op.
Het Roemeense jongetje Valentin werd wereldnieuws zonder dat hij het zelf wist. De 13-jarige rookte een sigaret na een potje voetbal en poseerde er stoer mee, lege blik, warrig haar. De Enschedese fotograaf die de foto maakte, Maarten Dors, zette hem op Flickr, maar de fotodeelsite haalde het beeld er in september weer af. ‘Kinderen onder de achttien die roken zijn verboden op de sites die eigendom zijn van Yahoo’, mailde een medewerker aan Dors. Onzin, mailde die pissig terug. ‘Het gaat niet om een rokend kind, maar om een beeld uit Roemenië, om armoede, om het dagelijks leven.’ Na twee dagen lobbyen, plaatste Flickr de foto terug online. Vier maanden later gebeurde het weer, de foto werd van de site afgehaald en pas na protesten teruggeplaatst.
Toen was de discussie gestart. CNN bracht het nieuws van de censuur, Turkse kranten pikten het op, Australiërs vormden een mening, Roemenen werden boos (‘Ons land is meer dan rokende jongetjes!’). Online werd Dors’ foto aangehaald in tientallen discussies over de vrijheid van meningsuiting. ’Waar houdt het op?’, vraagt een columniste zich af in Vanguard, een Amerikaans studentenblad. ‘Wat mag verboden worden en wie besluit dat?’ ‘Flickr is privé-eigendom van Yahoo’, reageert een lezer van het Rocky Mountain News op de foto. ‘Dus mogen ze doen wat ze willen, gehele vrijheid van meningsuiting heb je alleen op je eigen site, zo gaat dat nou eenmaal.’
Vooral in de Verenigde Staten haalde de foto de voorpagina’s van sites en kranten. ‘Daar is de discussie over privacy en censuur actueler’, merkte Dors. Zelf vindt hij de discussie bizar. ‘Een foto uit dezelfde serie over Roemenië, van een lijmsnuivend jochie is niet verwijderd. Het lijkt allemaal nogal willekeurig. Bovendien is het kortzichtig. De foto hoort vragen op te roepen: wie is deze jongen, waarom rookt hij, gaat ie naar school? In plaats daarvan staren mensen zich blind op die sigaret.’
De foto staat vanaf januari weer op Maartens Flickr-site en sinds kort is er een foto bijgekomen van hetzelfde jongetje, zonder sigaret dit keer.
De fotograaf reisde deze zomer opnieuw naar Roemenië en ging naar Barlad, een plaatsje bij de grens met Moldavië, waar hij Valentin vorig jaar ontmoette. ‘Het is niet het armste deel van Roemenië, maar het is er wel grauw.’ Maarten ging de wijk in waar hij Valentin had ontmoet en vroeg aan buurtbewoners of ze de jongen op de foto kenden. Uiteindelijk vond hij een voetbalvriendje van Valentin die hem naar het huis van de jongen bracht. Daar legde Dors in een mengsel van Roemeens en Engels uit wat er met de foto gebeurd was.
‘Valentin had geen idee dat zijn foto zoveel commotie had veroorzaakt. Hij was erg onder de indruk’, vertelt Dors. ‘Hij vond het heel raar zichzelf in buitenlandse kranten te zien, maar schrok vooral ook van zijn eigen beeld.’ Een jaar nadat de foto gemaakt was, zag Valentin zichzelf terug en besloot te stoppen met roken. De tweede foto is veel vrolijker, de blik van de jongen is meer open.
In de hoek van de foto heeft Dorst een Roemeense tekst gezet, gekopieerd van een pakje sigaretten: roken is schadelijk voor kinderen.