Door: Kustaw Bessems / Dirk Jacob Nieuwboer
Gepubliceerd: maandag 3 november 2008 23:52
Update: dinsdag 4 november 2008 08:38
De ‘hoofdpijnportefeuille’ veroorzaakt geen stress bij de staatssecretaris voor Vreemdelingenzaken. Is er een probleem? Dan treed je op en wordt het opgelost. ‘In elk dossier maak ik de maximale zoektocht naar rechtvaardigheid zelf mee.’
Haar voorganger Rita Verdonk bekeek ’s avonds thuis duizenden dossiers van ‘schrijnende gevallen’ om te beoordelen of ze toch een verblijfsvergunning moesten krijgen. Job Cohen zei toen híj staatssecretaris was dat hij wel eens wakker lag van de asielopvang. Al jaren heet haar post op het Binnenhof ‘de hoofdpijnportefeuille’. Maar bij Nebahat Albayrak? Geen spoor van stress te bekennen.
‘Ik zie niet alle individuele schrijnende gevallen zelf’, zegt ze. ‘Die keuze heb ik gemaakt. Je kunt er voor kiezen om dagenlang tassenvol individuele verzoeken door te nemen. Ik heb begrepen dat mevrouw Verdonk veel zelf deed. Ik laat het vooral daar waar het ook moet liggen, bij de ambtenaren. Iedere week bespreek ik alleen een paar echte twijfelgevallen.’
| Foto: Evert-Jan Daniels
Albayrak (PvdA) maakte inmiddels 342 keer gebruik van haar bevoegdheid een afgewezen asielzoeker tóch toe te laten. En niet, zoals anonieme ambtenaren vorige week aan de Tweede Kamer schreven, 3.500 keer.
Ze wijst lachend op de schaal kruidnoten op de tafel in haar kantoor. In de anonieme brief wordt ze Sinterklaas genoemd, strooiend met verblijfsvergunningen en, zo benadrukken de ambtenaren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), net als de goedheiligman afkomstig uit Turkije. ‘Ach, het zal de tijd van het jaar zijn. Dat soort dingen doet me niet veel.’
Is die brief uw eerste incidentje?
‘Geen incident. Even een stoorzender. In een goed functionerende organisatie is dat gewoon even niet leuk.’
Uw teller staat op nul incidenten?
‘Nee, dat bestaat niet. Niet bij deze portefeuille.’
Wat is wel écht lastig geweest?
‘Ehm… inhoudelijk op mijn dossiers… nee, niet echt lastig… Je komt natuurlijk wel voor gebeurtenissen te staan die veel aandacht vragen, zoals de achthonderd Chinezen die over night zo ongeveer op de stoep stonden. Maar vervolgens treed je op.’
Vervolgens treed je op. Het komt telkens terug in een gesprek met Albayrak (40). Is er een probleem? Dan gooi je er het juiste beleid tegenaan en wordt het opgelost. Het klinkt simpel. Onder controle. Passend bij de serieuze, grijsgetinte bewindsvrouwenkleding die zij draagt sinds zij toetrad tot het kabinet. Daar moeten we geen restyling achter zoeken. ‘Ik heb minder tijd om ’s morgens wat uit te zoeken.’
Die schrijnende gevallen, waarom heeft u die niet op uw bureau?
‘Dat vind ik een type micromanagement dat je op dit niveau niet moet doen. Ik vind dat de organisatie mij moet kennen, moet weten hoe ik denk. Ik geef het volle vertrouwen aan het hoofd van de IND, die inmiddels ook wel weet wat de geest van de staatssecretaris is.’
Ze moeten weten hoe u denkt?
‘Dat lijkt me wel een beetje handig ja.’
Wat is de geest van deze staatssecretaris? Beslissen over een schrijnend geval is ook gevoelsmatig.
‘De geest van de staatssecretaris is dat het echt moet gaan om een complex van oorzaken. Dat iemand naar school gaat of geïntegreerd is, is bijvoorbeeld niet genoeg. Maar als er allemaal omstandigheden bijkomen, van medische situaties tot auto-ongelukken tot en met ambtenaren die fouten hebben gemaakt; dat is een weging die je elke keer afzonderlijk maakt.’
Iets later zegt ze: ‘Dit klinkt misschien gek, maar ik lig van geen enkel dossier wakker.’
Dat klinkt ontzettend gek.
‘Dat is niet hard. Of harteloos. Ik heb er vertrouwen in dat de essentie van het beleid goed en rechtvaardig is. En zorgvuldig. Ik ben in vrede met mijn geweten.’
Uw geloof in beleid is groot.
‘Ja, het begint met beleid, dat moet deugen. Ik weet dat ik in elk dossier de maximale zoektocht naar rechtvaardigheid, gewoon, ook zelf doormaak. Je komt de verschrikkelijkste dingen tegen. Maar ik vind dat Nederland tot het einde der tijden bescherming moet blijven bieden aan mensen die dat nergens anders krijgen. En als je dan niet handhaaft, als andere mensen tegen die regels mogen blijven, dan blaas je je systeem op.’
U komt extreem evenwichtig over.
‘Is dat een zonde tegenwoordig?’
Nee, maar wat brengt u uit balans? Waar wordt u boos van?
‘Jeetje, dat is nou een vraag waar ik niet op voorbereid ben.’ Stilte.
‘Tuttutuu… Ja, ik word inderdaad niet zo heel erg snel boos. Ja, jeetje…’
Uw partijgenoot, Kamerlid Hans Spekman, vindt u berekenend en weinig idealistisch overkomen.
‘Zonder idealen heb je op deze plekken niks te zoeken. Je voelt in elke vezel van je lijf dat de verantwoordelijkheid die je draagt voor het immigratiebeleid bijdraagt aan het type Nederland dat je graag wilt hebben.’
U heeft iets van een topambtenaar.
‘Nee, ik heb iets van een bestuurder. Ik zit hier ook vanuit een politieke achtergrond die, denk ik, wel mijn visie op de wereld kleurt. Het zou gek zijn als dat niet zo was. Dat hele pragmatische, resultaatgerichte is allemaal onderdeel van uiteindelijk dichter bij je idealen komen.’
Heeft u wel eens vijanden gemaakt?
‘…Nee… Ik geloof niet…’
Doe je dan als politicus niet iets verkeerd?
‘Nee, ik heb wel politieke tegenstanders op de inhoud, maar of mensen mij nou persoonlijk moeten haten… Constant je eigen persoon onderwerp laten zijn van politiek discours oogt misschien wel interessant op tv of in de kranten, maar we worden er met z’n allen niet beter van.’
U heeft wel eens gezegd: ik blijf in de politiek omdat ik het te belangrijk vind dat een kind van immigranten hier zit.
‘Het is bijna een verantwoordelijkheid die je individuele keuzes overstijgt. De vanzelfsprekendheid van mijn zijn die ik altijd heb gevoeld is sinds 11 september 2001 voor andere mensen niet meer vanzelfsprekend. Dan kun je daarvoor weglopen, maar je kunt ook zeggen: ja, jongens, het is juist nu relevant dat ik er ben. Dat ik het dóe. Maar het is niet dat ik dat elke minuut bij me draag.’
Dat moet een druk geven.
‘Nee, een druk is het helemaal niet.’
De analyse van uw partijgenoot Ahmed Marcouch is: een islamitische minister konden we nog niet aan. Daarom nu eerst twee staatssecretarissen en als die het netjes doen, mag er een minister komen.
‘Nou, dat vind ik nogal een understatement. Als je kijkt naar wat dan de zwaarte van deze portefeuille wordt genoemd – die ik overigens helemaal niet zo ervaar…’
Nee, dat we dát helder hebben inderdaad, dat u het zo licht als een veertje vindt allemaal!
‘Ik geloof niet dat de portefeuille van de staatssecretaris van Justitie onderdoet voor die van een minister.’
U stond twee op de lijst voor de Tweede Kamer. Bent u nou eigenlijk de nummer twee van de PvdA?
‘Dat is toch alleen maar een verkiezingsding?’
Allerlei PvdA’ers spreken zich de laatste tijd nadrukkelijk uit over integratie, maar u niet.
‘In het publieke debat niet, maar ik ben ervan overtuigd dat mijn beleid een ongelofelijk belangrijke bijdrage levert aan integratie. Een van de belangrijkste dingen die we hadden laten liggen is het belang van regels handhaven. Geen tolerantie van overlast of beginnend crimineel gedrag. Als we dat voor elkaar te krijgen, moet je kijken wat voor slok op de borrel dat scheelt. Daar zit ik dan denk ik te veel als bestuurder ook weer in.’
Even leeft ze op. Dat je soms natuurlijk best de koppen tegen elkaar moet slaan. Dat het gaat om mensen een diploma en een baan geven, hen hier laten leven met universele waarden. ‘Die mensenrechtenverdragen zijn niet uit de hemel neergedaald, daar zijn oorlogen voor gevoerd.’
Beheerst: ‘Je geeft je morele grenzen aan, laat zien wat je verwacht en vult dat in met een aanpak die faciliteert dat oplossingen die je wilt er komen. Dat is sturen op resultaat.’