Door: Dirk Jacob Nieuwboer 
Gepubliceerd: woensdag 19 november 2008 23:21
Update: donderdag 20 november 2008 06:45
Wat doet Jan Marijnissen sinds hij partijleider af is? De sociaal-democratie pikken van de PvdA.
Fractievoorzitter is hij niet meer, maar niemand hoeft te denken dat Jan Marijnissen niks uitvoert. Achter de schermen van de SP werkt hij aan de langetermijnstrategie. Geleidelijk pikt de SP de sociaal-democratische traditie in van de PvdA, dat is het meesterplan van Jan.
Bij zijn afscheid zei Marijnissen al dat hij meer zou gaan schrijven. Het eerste resultaat is er. Modern Socialisme, geschreven met SP-Kamerlid en partij-ideoloog Ronald van Raak, is een soort ‘socialisme voor dummies’. Het boekje beschrijft de geschiedenis van het socialisme van Marx tot Marijnissen. Maar dat niet alleen, het gaat ook uitgebreid in op de geschiedenis van de Nederlandse sociaal-democratie, met prominenten als Pieter Jelles Troelstra (SDAP) en de PvdA’ers Willem Drees en Joop den Uyl.
Wat doen die PvdA-kopstukken in een boekje van de SP? ‘De SP sociaal-democratiseert’, zegt SP-kenner Gerrit Voerman van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Het programma is natuurlijk gematigder geworden, maar de partij probeert zich ook te wortelen in de sociaal-democratie, een traditie die veel breder aanvaard wordt.’
Opmerkelijk, want de sociaal-democratie zit de SP bepaald niet in de genen. Ze liet zich in de beginjaren inspireren door het China van Mao en tot 1991 noemde de partij zich marxistisch-leninistisch.
Rode Monumentendag
Het boekje Modern Socialisme staat niet op zichzelf. Ook in andere partijpublicaties duiken portretten op van sociaal-democratische voormannen, soms geschreven door prominente PvdA’ers als Ed van Thijn. En al in 2001 werd 1 mei, de Dag van de Arbeid, gebombardeerd tot Rooie Monumentendag. SP-leden gingen standbeelden van sociaal-democraten oppoetsen en in de bloemen zetten. Maar toen was de partij nog klein. Nu is de SP de grootste oppositiepartij en vormt ze een reële bedreiging voor de PvdA, die worstelt met haar sociale imago. PvdA-staatssecretaris Ahmed Aboutaleb werd vorige week nog op zijn vingers getikt voor een krampachtige poging om een extraatje van 50 euro voor minima te promoten als PvdA-beleid. De gematigde SP, zeg maar de SPvdA, strooit graag zout in die wonden.
‘De PvdA besteedt zelf helemaal geen aandacht aan haar traditie’, zegt Marijnissen. Hij zit in zijn werkkamer op het Binnenhof. Het is de oude kamer van Joop den Uyl, een feit dat hij maar al te graag memoreert. De PvdA is ‘ideologisch het spoor totaal bijster’, vindt Marijnissen. ‘Dan zijn er PvdA-raadsleden die zeggen: ‘Drees? Dat is toch die man die nummer 1 stond in de hitparade?’
Marijnissen zelf vindt het helemaal niet raar dat de SP, met haar verleden, zich in de sociaal-democratische traditie plaatst. ‘Want wij hebben altijd in die traditie gestaan. De SP is groot geworden met acties ter verbetering van het lot van mensen in het hier en nu. Als je dat sociaal-democratisch noemt dan zijn we dat altijd geweest.’
Hoe meer de SP zichzelf plaatst in de sociaal-democratie, hoe meer ze probeert de huidige PvdA eruit te verbannen. Vooral de vorige PvdA-leider Wim Kok is de gebeten hond. De premier van de Paarse kabinetten ‘vond het nodig’, aldus Modern Socialisme, om de ideologische veren af te schudden. Socialisten moeten vooral vasthouden aan hun idealen, vinden de schrijvers. Een paar bladzijden later presenteert de SP zichzelf als een grote partij… met nieuwe veren.
‘Een plaagstootje richting de PvdA’, zegt Marijnissen. Maar het is wel door diezelfde Kok, erkent hij, dat de SP zo succesvol kon worden. ‘De SP was heel klein, maar dat veranderde met name door Kok. Omdat de PvdA het toen totaal liet liggen.’
‘Wij zijn sociaal-democraten plus’, zegt Marijnissen. ‘Wij proberen net als sociaal-democraten het hier en nu menselijker en socialer te maken. Maar wij zijn niet zo naïef om te denken dat het systeem geen aanpassing behoeft. Daar zit het verschil.’
Dat het in de peilingen minder gaat, zegt hem niks. Het is ‘geen enkel probleem’ om bij de volgende verkiezingen dertig zetels te halen. ‘We halen onze zetels ook niet alleen weg bij de PvdA’, lacht hij. Niet alleen. ‘Want dat zou heel narrow minded zijn.’