Door: Marcia Nieuwenhuis 
Gepubliceerd: maandag 8 december 2008 23:46
Update: dinsdag 9 december 2008 06:55
Het beeld dat het kabinet voortdurend moeizame compromissen bevecht klopt niet, volgens minister Plasterk. ‘Het is een heel stabiele coalitie.’
Minister Ronald Plasterk is gekleed in een donkerbruin pak van Tailorz & Co. Het springt in het oog door twee lichtgekleurde knoopsgaten. ‘Ik heb hem ook in het zwart en blauw, als ze één keer je maat hebben is dat gemakkelijk en die ontwerper heeft er lol in.’
Fotografie is een uit de hand gelopen hobby van de PvdA-bewindsman, die even daarvoor fotograaf Daniël van de Ven op bezoek had. Plasterk laat een oude zwart-witfoto van hem zien, gemaakt voor een tentoonstelling van de Holland Amerika Lijn. ‘Scheepsmensen vonden hem niet mooi, want die willen dat alles glad is. Maar de bewegingsonscherpte die je ziet, is júist leuk. Het is overigens de SS Rotterdam, het ding waar Ella Vogelaar mee in de problemen kwam.’
Hoe bevalt het de excuusheiden in het kabinet?
Plasterk lacht. ‘Oh wat goed, weer een geuzennaam erbij! Maar ik voel me geen minderheid. In het kabinet ben je weinig bezig met de vraag of Jezus over water kon lopen. Dat is geen onderwerp van regeringsbeleid. Bij de meeste onderwerpen wringt de geloofsovertuiging helemaal niet. Als het gaat over milieubeleid, jeugdzorg of inkomstenverdeling is Rouvoet iemand met wie ik vaak op één lijn zit.’
Hebben uw collega’s wel eens geprobeerd u te bekeren?
‘Nee, nee, nee. In het kabinet ben ik misschien wel degene die het meest uit de Bijbel citeert. Dan zie ik een glinstering van herkenning bij Donner of Rouvoet, dat vind ik grappig.’
Helpt citeren uit de Bijbel voor het bouwen van bruggen in een CDA-ChristenUnie-PvdA-kabinet?
‘Daar doe ik het niet voor, maar het werkt wel. Het is meer dat ik het leuk vind om met taal om te gaan, dan dat het nou per se uit de Bijbel moet komen. En van de Bijbel weet ik in elk geval zeker dat ze hem gelezen hebben.’ Hij lacht. ‘Bij andere boeken is dat altijd afwachten.’
De ooit zo provocerende Plasterk blijkt bruggenbouwer?
‘Als columnist op zondagochtend in Buitenhof zocht ik onderwerpen waarvan ik dacht: daar kan ik eens even lekker de beuk inzetten. De kijker denkt dan misschien: oh, dat is die man die overal de beuk inzet, maar dat is nooit zo geweest. De rest van de week leidde ik een onderzoeksgroep en een instituut. De wetenschap is juist een permanente opleiding in samenwerking. Ik speel geen rol als ik bruggetjes sla, ik vind het normaal.’
U wilt door in een CDA-PvdA-kabinet?
‘Er moet nog veel water door de Rijn voor de verkiezingen. Ik denk dat het goed voor het land is dat we dit vier jaar doen.’
Of acht jaar?
‘Ja, misschien acht.’
Wat maakt het CDA en de PvdA een goede combinatie?
‘Het is een heel stabiele coalitie. Het beeld dat we voortdurend moeizame compromissen bevechten klopt niet. Op veel belangrijke onderwerpen heerst er consensus. Jarenlang hebben er regeringen gezeten die schaalvergroting in het onderwijs stimuleerden. Wij kijken zelfs naar de mogelijkheden voor verkleining van het aantal scholen dat onder één bestuur valt. Ook op het gebied van integratie, aan de ene kant grenzen stellen en aan de andere kant perspectief bieden, zijn we het eens.’
Ziet u andere coalitiepartners?
‘De onrust op de flanken van het politieke spectrum is groot. Daarom kijk je elkaar af en toe diep in de ogen en denkt: dit is zo gek nog niet. De SP wil terug naar centraal aangestuurd onderwijs. Dat betekent dat elk vlakgommetje weer vanuit het ministerie wordt betaald. Ik ben blij dat we daar vanaf zijn. Op de rechtervleugel is het nog chaotischer. Zowel Wilders als Verdonk zijn afsplitsingen van de VVD. Men zoekt daar naar een lijn.’
Met genoegen refereert Plasterk aan de opstartfase van Balkenende-IV. ‘Formateur Herman Wijffels vroeg beide partijen in Beetsterzwaag hun langetermijnvisies op tafel te leggen. Toen bleek dat die eigenlijk heel erg op elkaar leken.’
Plasterk – op zijn 13e wist hij al zeker dat God niet bestond – zegt vrijwel nooit het gevoel te hebben dat hij zich als atheïst moet neerzetten. ‘Neem de emancipatie van homo’s, veel gelovige mensen zijn daar fel voor. Ik vind het een schijntegenstelling tussen gelovigen en voorstanders van homo-emancipatie. Soms zijn er Kamerleden van het CDA die mij corrigeren, omdat ik er niet fel genoeg mee omga.’
Uit een publicatie van De Pers bleek dat Plasterk subsidie geeft aan orthodox-christelijke homogroepen die seks en relaties tussen homo’s afkeuren. Refo Anders, een stichting die ‘de acceptatie van homoseksuele praxis en relaties’ niet wil bevorderen, krijgt 84.000 euro. Volgens Johan van de Sluis, bestuurslid van de stichting Onze Weg, die een halve ton subsidie krijgt, is omgaan met homoseksuele gevoelens óf celibatair leven óf hetero worden.
Oppositiepartijen vermoeden een compromis ten gunste van de ChristenUnie. Plasterk ontkent dit ten stelligste. ‘Ík ben degene die hier zijn handtekening onder heeft gezet, daar heb ik geheel eigenstandig toe besloten. Ik heb dat nooit met Rouvoet besproken.’
Uit een artikel in Revu blijkt dat deze stichtingen wel degelijk uit zijn op het ‘genezen’ van homoseksuelen.
‘Ik heb de stichtingen deze week nog een brief gestuurd waarin staat dat als dat het geval is, ik de subsidie onmiddellijk intrek. Mijn doel is dat deze organisaties op termijn ook homoseksuele relaties bespreekbaar maken in orthodox-christelijke kring. Deze organisaties hebben toegang tot kringen waar anders helemaal geen homo-emancipatie zou zijn.’
En als het gaat om vrijheid van meningsuiting?
‘We hebben twaalf jaar liberale kabinetten achter de rug, waarin het verbod op godslastering onbespreekbaar was. Nu heeft minister Hirsch Ballin voorgesteld om dat artikel te schrappen. Hij zei: mijn god laat zich niet beledigen, daar heb ik de wet niet voor nodig. Mijn overtuiging is dat de wet geen dingen moet beschermen waarvan ik als niet-gelovige helemaal niet weet of ze bestaan. Vanuit verschillende levensbeschouwingen komen wij tot dezelfde conclusie.’
Maar Hirsch Ballin breidt het verbod op beledigen uit. Juristen zeggen dat het nu gemakkelijker is om bijvoorbeeld columnisten te vervolgen. Dat zou u, als ex-columnist, toch niet aan moeten staan.
‘Columnisten krijgen van de rechter veel marge. Beledigen is bij wet verboden, maar dat wordt ruim genomen. Ik heb me daar zelf nooit zorgen om gemaakt en ik kan me ook niet herinneren dat een columnist zich niet vrij kon uiten.’
Cartoonist Nekschot is déze kabinetsperiode van zijn bed gelicht.
‘Daar is een heleboel over gezegd. Ik heb laatst nog een opening gedaan van een tentoonstelling in het Persmuseum waar zijn prenten hingen.’
De sfeer in het kabinet is volgens Plasterk goed. Al flakkert er af en toe iets op, zoals bij de benoeming van Ahmed Aboutaleb als burgemeester van Rotterdam. ‘Het CDA was not amused, maar je moet in de politiek af en toe bereid zijn iets uit te vechten.’ Plasterk zegt van nature geneigd te zijn toe te geven. ‘Maar soms word ik boos. Omdat dat niet vaak is en ik het dan ook meen, merk ik wel eens dat mensen dan een beetje schrikken.’
De PvdA-bewindsman erkent dat de PvdA en het CDA elkaar vlak na de zomer vaker een succesje gunden dan nu. ‘Toch moeten we dat blijven doen. In een peiling was de PvdA op een gegeven moment de vijfde partij, maar zó is de sociaaldemocratie niet bedoeld. Als dat jarenlang de stand in de peilingen zou zijn, levert dat onzekerheid op. Ik denk dat het verstandig is als het CDA de PvdA het herstel in de peilingen gunt. Een coalitiepartner die erg in de knel zit en worstelt met haar voortbestaan is een grote risicofactor.’
Dat is een lastige spagaat: elkaar successen gunnen en de grootste willen worden.
‘Dat laatste is een kwestie van verkiezingscampagnes. Ik vind eerlijk gezegd dat de PvdA altijd de verkiezing in moet gaan met als doel de grootste worden. Op dat punt sta je tegenover elkaar, je kunt onmogelijk allebei de grootste worden. Het is aan de kiezers om daar een mening over te geven. Maar nu zijn we het land aan het regeren. Ik vind dat de neiging bestaat – bij mijn partij maar ook bij anderen – om te denken dat het nut van regeren is dat je voor jezelf zo’n goed mogelijke positie verwerft voor de volgende verkiezingen. Een misvatting. Dan ben je doel en middel aan het omdraaien: het doel is goed regeren.’
Is het een idee om deze periode al een aantal heikele kwesties op te lossen voor de volgende periode?
‘Waar je nu al tegenaan loopt is dat sommige maatregelen meer tijd vergen dan één kabinetsperiode. Wij willen het bijvoorbeeld mogelijk maken dat mensen van de ene naar de andere opleiding doorstromen. Het zou best eens kunnen dat dat meer kost dan we in het meerjarenbudget hebben staan. Ik vind niet dat je die vierjarenhorizon op moet leggen. Zo zijn er meer onderwerpen waarbij je naar de toekomst kunt kijken.’
Neem de hypotheekrenteaftrek.
‘Wat de aftrek betreft is een coalitieakkoord gesloten met een compromis. Of liever gezegd, voor de PvdA een concessie. Dus daar ben ik als minister nu aan gehouden, maar wat ik vind staat in het programma.’
Dus voor de volgende onderhandelingen vindt u dat het CDA meer moet toegeven?
‘Dat zou mijn inzet altijd zijn, als ik daarbij betrokken ben.’
Écht nooit meer terug naar de wetenschap?
‘Als je kijkt hoe oud mensen zijn als ze echte topontdekkingen doen. Dan is het toch al zo dat dat eerder onder de veertig is dan erboven. Ik had een goed team, maar die mensen hebben nu hun weg gevonden. Ik heb het vak niet bijgehouden. Dus alles bij elkaar opgeteld…’
Bent u over uw hoogtepunt heen?
‘Ik speelde in de biologie in het Nederlands elftal. Als je daar uitstapt, kun je niet zomaar terug. Je kunt niet zomaar uit het niks binnenstappen, zo van: laat mij weer eens even ontdekkingen doen! Je moet voortbouwen op eerder werk. En ik heb geen zin om zaterdagmiddagvoetbal te spelen.’
Bent u nog steeds beschikbaar voor de Kamer als de PvdA in de oppositie mocht belanden?
‘Ik heb de neiging om te zeggen: let’s go all the way. Maar wat ik doe als we deze periode volmaken, moet ik nog beslissen. Stel dat het kabinet volgende maand valt, dan ben ik daar , kan ik mij zo voorstellen, niet tevreden over. Dan wil ik – samen uit, samen thuis – naar de kiezers toe. Ik zit hier niet voor even.’