Door: Kustaw Bessems & Dirk Jacob Nieuwboer
Gepubliceerd: dinsdag 9 december 2008 23:41
Update: woensdag 10 december 2008 16:54
Wat betreft Mark Rutte beperkt de invloed van islam zich tot 'couscous eten'. De VVD-leider zegt in een interview met dagblad De Pers "geen toegevoegde waarde te zien in het waardenstelsel."
De VVD-leider moest een jaar lang ‘het gezicht naar buiten zijn én zorgen dat de partij niet uit elkaar lazerde én een intern conflict oplossen.’ Maar nu is hij weer dicht bij zichzelf. ‘Ik identificeer mij met niemand.’
Meneer Rutte, u bent een optimist…
‘Ik ben niet geneigd tot het depressieve.’
Hoe kijkt een optimist naar de kredietcrisis?
‘Vanuit de optimist bekeken zeg ik: het corrigeert iets wat in de economie structureel fout zat, namelijk dat Amerika te goedkoop geld had. Het corrigeert ook de greed in de financiële sector. Maar de crisis is een persoonlijk drama voor heel veel mensen, daar kan ik weinig optimistisch in zien.’
Dat vrije marktkapitalisme waar u van houdt, staat er niet mooi op.
‘Dit is geen issue van de vrije markt, de staat heeft zijn toezichtfunctie niet goed uitgeoefend. De vrije markt heeft zó veel waarde gecreëerd! Alle andere systemen leiden ertoe dat als ik vandaag een auto bestel, ik die pas over tien jaar kan ophalen. Maar de mens is niet alleen geneigd tot het goede en de staat is nodig als marktmeester. Kapitalisme is het minst slechte systeem.’
| Foto: Evert-Jan Daniels
Uw partijgenoot Gerrit Zalm gaat maar zevenenhalve ton verdienen bij ABN. Kan dat niet omhoog?
‘De ABN is een staatsbank. Dat je dan kritisch kijkt naar wat hij gaat verdienen, begrijp ik, maar het moet wel marktconform zijn. Hij verdiende dit ongeveer bij de DSB, dus ik kan me voorstellen dat Gerrit tegen Wouter heeft gezegd: joh, zo ga ik er niet op achteruit.’
In uw nieuwe beginselverklaring bekent de VVD zich tot de ‘joods-christelijke’ traditie. Wat is er joods aan die traditie?
‘Oh, dat kan ik uitleggen! De christelijke traditie bestaat bij gratie van de traditie die er aan voorafging. De christelijke waarden wortelen allemaal in die joodse traditie. Die twee geloven onderscheiden zich fundamenteel van bijvoorbeeld het islamitische geloof. Uit het joods-christelijke gedachtengoed komt de scheiding tussen kerk en staat voort en het concept vergeving. Vergeving tref je in de islam niet aan. Ex-minister Ella Vogelaar was zo warrig dat ze in de islam een waardevolle basis van onze traditie meende te zien.’
Ze stelde vast dat de islam nu eenmaal invloed heeft op onze cultuur.
‘Voor zo ver dat gaat om couscous eten, vind ik het allemaal prima. Maar het kan niet zo zijn dat wij concessies doen op basiswaarden, zoals de gelijkwaardigheid van vrouwen of homo’s. Er zijn overeenkomsten, maar die punten zitten al in de joods-christelijke traditie. Daar heb ik de islam niet voor nodig. Vogelaar wekte ten onrechte de indruk dat je dat allemaal met elkaar kunt vermengen.’
Hard voor moslims om te horen dat hun geloof niets aan Nederland toevoegt.
‘Ik zie inderdaad in hun waardenstelsel geen toegevoegde waarde.’
U wilt een kleine, krachtige staat. Hoeveel ambtenaren kunnen er weg?
‘We moeten ons niet blindstaren op het aantal beleidsambtenaren. Een veel groter probleem zijn al die consultants die de overheid inhuurt. Het is mijn heilige oorlog om die sector om zeep te brengen.’
Welke drie subsidies kunnen als eerste worden afgeschaft?
‘Drie? Honderdzevenenveertig milieusubsidies! Mijn tweede heilige oorlog is tegen de vijfhonderd bedrijven die zijn gespecialiseerd in subsidieadvies. Hier creëert de overheid monsters. Ik werd gebeld door de voorzitter van de bond van subsidieadviseurs, geloof ik, die zei: meneer Rutte, wij zijn ook ondernemers. Ik zei: ja, het verkeerde soort ondernemers, ik wil dat u verdwijnt.’
Nu een groenrechtse deadline: wanneer rijden de meeste Nederlanders in een elektrische auto?
‘Er is nu een verschrikkelijk dure Lotus die in vier seconden naar honderd kilometer per uur kan. Een Californisch bedrijf maakt een elektrische auto voor zestigduizend dollar, nog steeds heel duur. Ik weet het niet. Als overheid kan ik alleen maar stimuleren. Bijvoorbeeld dat de industrie schone auto’s levert aan die miljard Chinezen die gaan rijden.’
Kom op, Kennedy zei in 1961: bínnen tien jaar staan we op de maan.
‘Ja, maar Kennedy bouwde zelf die raket. Ik ga geen elektrische auto’s maken.’
Geeft u eens een schatting: hoe vaak is de woordcombinatie ‘hardwerkende Nederlander’ over uw lippen gekomen?
‘Veel. Geen idee. Een keer of honderd, denk ik.’
Tegen voorlichter: ‘Had jij dat nou bedacht of ik...’
Voorlichter: ‘Jij begon over…’
Rutte: ‘Frankrijk! Sarkozy had het over het Frankrijk dat om zeven uur opstaat.’
Voorlichter: ‘Ja, jij vertelde dat en ik las de biografie van Clinton …’
Rutte: ‘Ja! The hard working American families… En ik had het over Nixon want die had die mooie speech in 1971 over de silent majority. The non- shouters, the non-demonstrators, the people who work in the factories. Who build this nation.’
We zitten in een zaal met portretten van oud-VVD-leiders. Met wie identificeert u zich het meest?
‘Ik identificeer mij met niemand.’
Balkenende zegt gewoon: Abraham Kuyper is mijn voorbeeld.
‘Ach jongen, dat werkt toch zo niet. Je voorbeeld!’
Heeft u te veel of te weinig eerzucht?
‘Daar kan ik he-le-maal niks mee, psychologiseren. En hóed je voor leiders die dat de hele dag doen!’
Je moet in de politiek eerzuchtig zijn om effectief te zijn.
‘Ik ben het effectiefst als ik dichtbij mezelf ben. Als mensen zien: dat is ie dus. En met wat ik allemaal heb meegemaakt, de laatste twee jaar, was dat de manier. Iedereen heeft zwakke eigenschappen. Zo lang die niet vallen in de categorie huizen in brand steken of spullen stelen moet je ze accepteren als goede vrienden. Zet ze op een bankje en geef ze iedere morgen een hand.’
Het zag er lange tijd bepaald niet uit of u dicht bij u zelf was.
‘Ik moest een jaar lang én het gezicht naar buiten zijn én zorgen dat de partij niet uit elkaar lazerde én een intern conflict oplossen.’
Het moet heel vermoeiend zijn geweest om steeds met een glimlach te zeggen dat het goed ging, terwijl u wist dat dat niet zo was.
‘Pfffffffffff. Jaaaahaaa.’ Lacht. ‘Dat is natuurlijk waar. Maar wat kun je anders?’
Wat mist u aan Rita Verdonk?
‘O gut, jeetje. Nou, ze heeft op momenten van veel spanning, gewoon van hard werken hè, een enorm gevoel voor humor.’
U heeft een aimabel imago, zou dat ook zo zijn als het publiek uw driftbuien kende?
‘Zoals ieder mens heb ik wel eens een driftbui. Ik ben blij dat er dan geen camera bij is.’
U kunt toch héél driftig worden?
‘Ik heb een adrenalineprobleempje.’
Waar wordt u boos om?
‘Ik kan me bijvoorbeeld vreselijk ergeren aan een contributiebrief naar alle leden waarin mijn voornaam met een ‘c’ wordt gespeld. Dan heb ik wel even een euh… adrenalinemomentje hahaha!’
Wat doet u dan?
‘Even flink schelden. Laat ik dit verder maar voor mezelf houden.’
Waarom moet u vaker naar de kerk?
‘Ik ben gelovig en zou er vaker willen komen. Ik ga bijna alleen in het buitenland naar de kerk. In Zwitserland, naar de English Church, met mensen uit de hele wereld, hartstikke leuk. Tot ze het lichaam van Christus gaan opeten dan, hè. Dan ben ik weg, want ik ben keurig hervormd.’
Calvinistisch, om te vinden dat u eigenlijk niet genoeg naar de kerk gaat.
‘Ik ben een calvinist. Ik ben een Nederlander.’
Calvinisten kunnen geen feest vieren. Hoe is dat bij u?
‘Ik kan enórm vieren. Ik ben een calvinist die kan vieren.’
Kunt u ons de definitie geven van een Boekestijntje?
‘Euh, nee, dat weet ik niet. Wat is dat?’
Een Boekestijntje is het tonen van grote openhartigheid zonder zich er van bewust te zijn dat de camera meedraait.
‘Oh nee, een Boekestijntje is volgens mij iemand die in staat is de consensus over ontwikkelingssamenwerking te doorbreken. Koenders irriteren.’
Wat vindt u van deze stelling: met Laetitia Griffith en Han ten Broeke heeft de VVD de knapste parlementariërs in huis.
‘Absoluut waar.’
Wie is knapper, Laetitia of Han?
Rutte valt even stil. Fractiegenoot Fred Teeven klopt aan en roept Rutte naar de gang. ‘Oh, mooi, dan kan ik even over deze vraag nadenken!’
Bij terugkomst: ‘Ik vind het allebei buitengewoon… slimme Kamerleden.’
Goed bedacht.
‘Met dank aan Teeven. Fred helpt.’
Waarom zou iemand die echt liberaal is niet gewoon op Pechtold stemmen?
‘Omdat Alexander kiest voor een overheid die veel ingrijpt en omdat het een elitaire partij is.’
Waarom zou iemand die echt liberaal is niet gewoon op Halsema stemmen?
‘Die partij zegt tegen mensen: u bent zo zielig, gaat u daar maar zitten, we lossen het voor u op. Maar Femke is niet GroenLinks. Femke is een partij on her own.’
Waarom zou iemand die echt rechts is niet gewoon op Verdonk stemmen?
‘Dan moeten we eerst de standpunten weten.’
Waarom zou iemand die echt rechts is niet gewoon op Wilders stemmen?
‘Omdat iemand die echt rechts is, weet dat je problemen niet oplost door alles aan de islam op te hangen. Elke Marokkaan die succesvol is: I applaud him. Kan mij het verder schelen wat hij voor geloof heeft.’
Wie van deze politieke talenten had u het liefst gerekruteerd voor de VVD: Hero Brinkman, Mei Li Vos, Tofik Dibi of Ewout Irrgang?
‘Alsof ik één van die lui een VVD’er vind.’
Pistool op de borst, u moet kiezen.
‘Schiet dan maar.’
Hoe vaak heeft u zich voorgenomen nooit meer te spreken over uw zoektocht naar een partner?
‘Nooit. Het wordt me gelukkig nooit meer gevraagd. Het kwam op tijdens een paar rampzalige tv-programma’s in de campagne van 2006. Shit happens.’
Als – God verhoede – Mark Rutte morgen onder de tram komt, kunnen de kiezers gerust zijn, want dan zijn er minstens drie potentiële VVD-leiders, namelijk…
‘Ik kan niet zeggen wie. Ook niet tegen die mensen zelf. Maar ik zorg dat een aantal extra goede mensen klaar staat. En dan moet de partij beslissen.’
Is uw aimabele imago eigenlijk terecht?
‘Ik geloof heel erg in hard op inhoud, zacht op relaties. Niet de hele dag als een botsautootje over straat.’
Maar u heeft alles doorstaan, u bent eigenlijk een overlever.
‘Overlever klinkt zo ploeterig. Marked by dust and sweat, dat wel. Als je kunt kiezen tussen tribune en arena, ga dan in de arena staan. Dan zal iedereen vanaf de tribune wijzen en zeggen: je had dat mes iets hoger in dat been moeten steken, die klap iets eerder moeten uitdelen. Maar ga in die arena staan, daar geloof ik in.’
Hoe gaat het met uw zoektocht naar een partner?
Veinst plots belangstelling voor een papiertje op tafel: ‘Jaaa, zooo, wat hebben we hier?’