Door: Sjoerd de Vries
Gepubliceerd: maandag 15 december 2008 23:46
Update: dinsdag 16 december 2008 07:12
Swaffelen is het Woord van het jaar
2008. Het nieuwe woord dat ‘het mannelijk geslachtsdeel laten slingeren
en moedwillig tegen een object aantikken, onder andere met het oogmerk
hierdoor een ander of zichzelf op te winden’ beschrijft, bekoorde 57
procent van de duizenden deelnemers aan de Woord van het
jaar-verkiezing het meest.
Wiiën eindigde op de tweede, bankendomino op de derde plaats van de
door Van Dale, het genootschap Onze Taal en Dagblad De Pers
georganiseerde internetverkiezing, zo werd maandag bekendgemaakt. Ton
den Boon, schrijver van Woord van het jaar, waarin de nieuwe woorden
van het afgelopen jaar besproken werden, had met de organisatie tien
nieuwe woorden genomineerd die het jaar 2008 het best typeren. Smirten,
slaaprijden, zweef-tv en duyvendakken haalden de absolute top echter
niet, evenmin als gastroseksueel, horroropa en hufterindex.
De afgelopen weken werd op internetsites en weblogs regelmatig
gediscussieerd over de genomineerde woorden. Daarbij werd vooral
swaffelen getipt en zelfs als winnaar aanbevolen. Op GeenStijl bijvoorbeeld werden ‘reaguurders’ vorige week woensdag nog opgeroepen massaal op swaffelen
te stemmen.
‘Het is niet uitgesloten dat deze en andere oproepen op internet de
uitslag hebben beïnvloed’, aldus Den Boon. ‘Maar dat doet niet veel af
aan de uitslag, want ook vóór de oproepen op de diverse weblogs scoorde
swaffelen al hoog.’
Swaffelen kwam in 2008 onder de aandacht door het nieuws dat een
leerling van school gestuurd was omdat hij tijdens een studiereis naar
India de Taj Mahal had
‘geswaffeld’. En daarvan een filmpje op
YouTube
had gezet.
Over de opvallend ruime voorkeur voor het woord swaffelen zegt Ton den Boon: ‘Bij zo’n populariteitsmeting kan natuurlijk altijd een woord komen bovendrijven waarvan je zelf niet meteen vindt dat het het afgelopen jaar het best typeert. We baseren ons bij deze verkiezing nu eenmaal niet op objectieve gegevens, zoals we bij het maken van onze woordenboeken wel doen.
We hebben ervoor gekozen de Nederlandse en Vlaamse taalgebruikers dit keer zelf te laten kiezen, en dan ligt het voor de hand dat subjectieve elementen zoals de amusementswaarde van een woord een rol gaan spelen.’
De uitverkiezing tot Woord van het jaar is volgens Den Boon overigens geen garantie dat het woord te zijner tijd ook in de Dikke Van Dale wordt opgenomen. ‘Voor een vermelding in de Dikke Van Dale is nog wel wat meer nodig. Daarvoor is het noodzakelijk dat we kunnen vaststellen dat een woord breed ingeburgerd is’, aldus Den Boon.
Of dat met swaffelen het geval zal zijn, zullen taalgebruikers pas over een paar jaar weten. Het is niet ondenkbaar dat dan blijkt dat swaffelen – of beter gezegd: de media-aandacht ervoor – niet meer dan een modeverschijnsel was, een hype. En dat het woord over een paar jaar zo goed als verdwenen is. Als dat het geval is, zal het waarschijnlijk nooit de Dikke Van Dale halen.
‘Bij het Woord van het jaar 2007 – Bokitoproof – zie je al zoiets. Vorig jaar leefde het nog, want toen stonden de beelden van die zilverruggorilla die uit zijn hok in Blijdorp was ontsnapt ons vers in het geheugen. Maar het gebruik van Bokitoproof neemt af. Ik sluit niet uit dat het over een paar jaar vrijwel vergeten is.’
Swaffelen en zwaffelen
De site www.woordvanhetjaar.nl werd door 55.000 mensen bezocht. Ruim
16.000 van hen brachten daar hun stem uit op een van de tien
genomineerde woorden. De afgelopen weken werd op het internet veel
gediscussieerd over de voorgedragen woorden. Op sommige sites werden
zelfs ‘stemadviezen’ afgegeven. Met 57% van de stemmen scoorde
swaffelen veel hoger dan zijn directe concurrenten, zoals wiiën (tweede
plaats) en bankendomino (derde plaats). Volgens mensen die op swaffelen
hebben gestemd, is dit hét woord dat het jaar 2008 het best typeert.
Swaffelen kwam in 2008 in het nieuws nadat een leerling een filmpje
op YouTube had gezet waarin viel te zien hoe hij tijdens een studiereis
naar India de Taj Mahal had ‘geswaffeld’. Het filmpje toont een
jongeman die zijn geslachtsdeel tegen het gebouw laat slingeren. Of
doet alsof.
Het swaffelen van de Taj Mahal bleek geen incident te zijn. Want ook
als seksuele variant werd swaffelen bekend. In die context betekent
swaffelen zoiets als ‘het mannelijke lid tegen bijvoorbeeld een
damesbil aan tikken om een lustbeleving teweeg te brengen’.
Het tv-jongerenprogramma Spuiten en slikkenbesteedde in de zomer van
2008 veel aandacht aan dit fenomeen. Daardoor raakte het woord vooral
onder jongeren bekend. Er zullen ongetwijfeld ouderen zijn die het
fenomeen noch het woord kennen, maar het woord komt ook weer niet
helemaal uit de lucht vallen: het lijkt sterk op zwaffelen, een woord
dat in de neutrale betekenis ‘heen en weer bewegen’ in Vlaanderen niet
onbekend was.
Zwaffelen, en in feite ook swaffelen, is daarmee een van de vele
woorden (denk aan zwaaien, zwalpen, zwiepen en zwenken) die met een
zw-klank beginnen en ‘heen en weer bewegen’ betekenen.