Door: De Pers/ANP/Novum
Gepubliceerd: maandag 2 februari 2009 13:35
Update: maandag 2 februari 2009 16:11
Er komt toch een onderzoek naar de besluitvorming van het kabinet rondom de Amerikaanse inval in Irak in 2003. Minister-president Balkenende is na lange weigering overstag gegaan. Dat kondigde de premier maandag aan tijdens een speciaal ingelaste persconferentie.
Oud-president Willibrord Davids (71) van de Hoge Raad zal de onafhankelijke onderzoekscommissie leiden. Davids, die afgelopen najaar vertrok bij de Hoge Raad, mag zelf zijn onderzoekscommissie samenstellen. Balkenende wil graag dat daar ook enkele ministers van Staat in komen te zitten. De commissie mag getuigen horen en krijgt toegang tot alle informatie die zij wil hebben. Het onderzoek moet uiterlijk 1 november klaar zijn. Het kabinet zal zich in afwachting van de commissie onthouden van beschouwingen en oordelen over de kwestie.
Willibrord Davids | ANP PHOTO/RICK NEDERSTIGT
De Tweede Kamer had onlangs een reeks extra vragen gesteld over de kwestie. Dinsdag wilde de Kamer daar de antwoorden op hebben, waarna een datum voor een debat met het kabinet zou worden bepaald. De steun voor een parlementair onderzoek was groeiende.
Parlementair onderzoek
De premier hoopt dat hij een onderzoek van de Eerste en Tweede Kamer heeft weten af te wenden.Of de Eerste en de Tweede Kamer, die de afgelopen tijd beide tal van vragen over Irak hebben gesteld, genoegen nemen met het onderzoek dat Balkenende wil instellen, is nog niet duidelijk. De Eerste Kamer overwoog een parlementair onderzoek. Dat is een zwaarder middel, onder meer omdat een parlementaire onderzoekscommissie getuigen onder ede kan horen.
Aandacht afgeleid van economische crisis
Tot nu toe weigerde Balkenende hardnekkig mee te werken aan een onderzoek. Balkenende vindt echter dat er de laatste weken een enorme dynamiek is ontstaan in de beeldvorming over dit onderwerp. De vragen stapelen zich op. ,,Het gevaar is dat we een verbrokkeld geheel krijgen'', zei Balkenende. Volgens hem begint alle aandacht voor de kwestie-Irak bovendien de economische crisis en de aanpak daarvan te overschaduwen. ,,Als we op deze manier doorgaan kan het ten koste gaan van andere zaken'', zei de premier.
De premier wil ,,volstrekte helderheid'' krijgen over alle vragen die er zijn. Het onderzoek is volgens hem bedoeld om op een onafhankelijke manier klaarheid te brengen in deze gevoelige zaak, waarover verdeeldheid bestaat. ,,Dit is een poging om alles in perspectief te zetten.''
Niets te verbergen
De premier herhaalde dat hij niets te verbergen heeft. "Het parlement en het kabinet hebben destijds een zuivere integere afweging gemaakt."
De premier zei desgevraagd dat hij afgelopen weekend zelf, in overleg met beide vicepremiers, het besluit heeft genomen voor dit onderzoek. Hij rekent op draagvlak bij de coalitiepartijen.
ANP PHOTO/EVERT-JAN DANIELS
Nederland gaf in 2003 'politieke steun' aan de Amerikaanse inval in Irak. De discussie over een eventueel onderzoek draait om de vraag waarom dat gebeurde en hoe die beslissing tot stand kwam.
De afgelopen weken bleek onder meer dat het kabinet destijds ook voorbereiding trof voor militaire steun en dat een kritisch juridisch advies van ambtenaren van Buitenlandse Zaken was weggehouden bij de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer (CDA). Een interview met de voormalige Amerikaanse onderminister Richard Armitage gaf voeding aan de theorie dat er een verband is tussen de benoeming van De Hoop Scheffer tot baas van de NAVO en de Nederlandse steun aan de oorlog.
Reacties
D66-leider Alexander Pechtold is ,,verbijsterd'' over het besluit. Hij
houdt vast aan een parlementaire enquête.
VVD-fractievoorzitter Mark Rutte stelt dat premier Jan Peter
Balkenende ,,in het nauw'' is gedreven
SP-fractievoorzitter Agnes Kant vindt het ,,ongehoord'' dat het
kabinet geen vragen beantwoordt over Irak zolang de commissie-Davids
aan het werk is. Ze noemt dit ,,obstructie van de parlementaire
democratie''.
Femke Halsema van GroenLinks vindt dat premier Jan
Peter Balkenende ,,zijn eigen geloofwaardigheid ondermijnt'' door toch
in te stemmen met een onderzoek.
Het CDA vindt het besluit 'zeer verstandig'. Van Geel gaat ervan uit dat de commissie ,,op een snelle,
onafhankelijke en vooral ook gedepolitiseerde wijze onderzoek kan doen
naar de aard van de besluitvorming destijds.''
Ook regeringspartij PvdA is ,,zeer positief''. PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer.
,,Ik ga er van uit dat alle antwoorden boven tafel komen.''
PVV-leider Geert Wilders eist dat het kabinet dinsdag gewoon
antwoord geeft op vragen vanuit de Tweede Kamer over de politieke steun
van Nederland aan de inval in Irak.
De Hoop Scheffer, Amerika en de NAVO
Al sinds bekend werd dat Jaap de Hoop Scheffer NAVO-secretaris-generaal zou worden, doen verhalen de de ronde dat hij deze baan te danken heeft aan de positieve houding van Nederland tegenover de Amerikaanse inval in Irak. Een tijdslijn...
Militaire deelname
Het kabinet had plannen om militair mee te doen aan de Amerikaanse inval in Irak. De regering-Bush had wel degelijk om militaire bijdragen gevraagd.
Dat blijkt uit interne ambtelijke nota's die RTL Nieuws dinsdag online heeft gezet.
Balkenende heeft altijd ontkend dat het kabinet militaire deelname heeft overwogen. Ook heeft de Nederlandse regering herhaaldelijk verklaard dat de VS geen formeel verzoek heeft gedaan om de aanval op Irak militair te steunen.
Irak-advies
Eerder deze maand was er ook al ophef over de oorlog in Irak. Zowel regeringspartijen PvdA en ChristenUnie als SP, VVD en D66 in de oppositie waren toen ervan geschrokken dat een kritisch juridisch advies over de politieke steun aan de oorlog in Irak eind april 2003 zou zijn achtergehouden voor de toenmalige CDA-minister Jaap de Hoop Scheffer. Lees meer.