Door: Pieter Sabel
Gepubliceerd: maandag 20 april 2009 00:07
Update: maandag 20 april 2009 07:08
Bij banken is het uit, scholen overwegen het in te voeren: een bonus voor wie extra z’n best doet.
Vijftien euro voor elke acht voor Frans. Twintig als die onvoldoende voor wiskunde van de eindlijst is. Omdat de samenleving er baat bij heeft dat je je best doet, je op school blijft en die niet verlaat met een taal- en rekenachterstand die je in de toekomst niets dan ellende brengt.
Het is een tamelijk controversieel idee: betalen voor schoolprestaties om die te verbeteren en te zorgen dat leerlingen uit vooral lagere maatschappelijke niveaus de school niet vroegtijdig verlaten. Maar waarom niet? In Mexico betaalt de overheid arme ouders om hun kinderen naar school te laten gaan. En in de Verenigde Staten lopen op z’n minst zeven proefprojecten om scholieren te betalen voor betere schoolprestaties, volgens een bericht in The Times. Een bonus in het onderwijs: oplossing voor de taal- en rekenachterstand en vroegtijdige schooluitval in Nederland?
Op het Willem van Oranje College in Wijk en Aalburg kan het al. Leerlingen van de vmbo- en havo-afdeling krijgen vanaf begin mei betaald voor schoolprestaties, om te zorgen dat die vijf nu eens een acht wordt. Goed, het geld gaat naar onderwijsprojecten in Malawi, leerlingen worden gesponsord door hun ouders en andere donateurs. En een echte consequentie als de belofte van een beter cijfer niet wordt nagekomen, is er niet. Maar projectcoördinator en docent Henk van Noorloos ziet wel wat in een bonussysteem voor schoolprestaties. ‘Eigenlijk zou de motivatie van de leerling zelf moeten komen natuurlijk. Maar je merkt dat het in de derde klas al moeilijk is. Als het niet van binnenuit komt, waarom dan niet van buiten stimuleren?’
Goede student presteert beter met bonus
Hoogleraar
onderwijseconomie aan de Universiteit van Amsterdam Hessel Oosterbeek
heeft de effecten van een financiële prikkel onderzocht. Met een aantal
collega’s voerde Oosterbeek in 2007 al eens een experiment uit onder
universitaire economiestudenten, waarbij groepen een bonus kregen van
tussen de tweehonderd en zevenhonderd euro als ze alle eerstejaars
tentamens haalden vóór het begin van het tweede studiejaar.
Studenten die het al goed deden, gingen beter presteren door de
financiële prikkel. Maar studenten die al minder goed presteerden,
gingen het juist slechter doen, bleek uit dat onderzoek.
Lagere klassen
‘De motivatie bij die laatste groep had dus nogal te lijden onder
een financiële bonus’, zegt Oosterbeek. Maar de projecten in de
Verenigde Staten richten zich op een heel andere groep: de lagere
maatschappelijke klassen. En daar is in Nederland (nog) geen onderzoek
naar gedaan. Oosterbeek kijkt dan ook uit naar de resultaten van de
proefprojecten in de Verenigde Staten. ‘En het zou helemaal geen kwaad
kunnen om in Nederland eens wat experimenten, zoals het uitkeren van
bonussen bij goede schoolprestaties, uit te voeren. In het buitenland
worden leraren bijvoorbeeld al betaald bij goede resultaten. Dat soort
onorthodoxe maatregelen zijn in Nederland helaas vaak onbespreekbaar.’
De reden voor dat taboe is geld. Want zoals bij zoveel
onderwijskundige vernieuwingen of experimenten, ook als die op een
groot maatschappelijk probleem als schooluitval en slechte scores op
het vmbo betrekking hebben, draait het uiteindelijk om geld. Of beter:
om het gebrek daaraan.