Door: Robert Vuijsje
Gepubliceerd: vrijdag 24 april 2009 00:04
Update: vrijdag 24 april 2009 00:36
Naast zijn vijf columns per week schreef hij Het Bijenspook. Max Pam twijfelt of hij voor GeenStijl moet gaan werken. Bij HP/De Tijd stapte hij op. ‘Ik dacht: wil ik wel iets met zo’n platte man te maken hebben?’
In 2001 hoorden Martin Bril en hij tijdens dezelfde week dat ze ziek waren. Bril had kanker, Max Pam een hersenbloeding. Daarvoor kenden ze elkaar niet, sindsdien mailden ze iedere dag.
‘Martin stuurde me vanuit het ziekenhuis een e-mail, hij had gelezen dat ik ziek was. Hij vond het een schande dat twee van de beste columnisten van Nederland tegelijk werden omgezaagd. Later werden we allebei beter. Bij Martin kwam het vorig jaar juli terug. Die zomer zouden we met z’n tweeën gaan vissen in Ierland, alles was geboekt. We hadden nooit gevist, het leek ons goed om samen vanaf een boot in dat water te staren. Die reis hebben we moeten cancelen. Je kunt jezelf wijs maken dat we volgend jaar zouden gaan, maar het was uitstel van executie. Iedere zes maanden werden we onderzocht. Bij mij ging het steeds beter, bij Martin steeds slechter. Het gaf me een soort schuldgevoel, het was onrechtvaardig. Ik ben ouder, ik zou eerder de pijp uit moeten gaan.’
‘Een week geleden belde hij of ik hem uit het ziekenhuis kon ophalen. Dat heb ik gedaan. Een dag later belde hij of ik langs kon komen, dat was een soort afscheid. We hebben een korte wandeling gemaakt naar het water, daar hebben we een uur gezeten. Die kanker, het is een slopende kwaadaardigheid. Martin kon zijn handen bijna niet meer gebruiken, hij droeg van die wielrenhandschoentjes, daar typte hij mee. Zijn laatste twee of drie columns heeft hij geschreven in een soort delirium van de morfine.’
Halverwege het gesprek gaat de telefoon. Het is Dominique Weesie, de grote baas van GeenStijl. Over de column die Max Pam eventueel gaat schrijven voor de website. Het zou iedere zondag zijn en het moet gaan over religie. Hij twijfelt.
‘Ik weet niet hoe ze hier op reageren bij mijn andere werkgevers. Tot nu toe ben ik er altijd mee weggekomen. Alleen met mijn column voor NRC Handelsblad is het niet gelukt. De hoofdredacteur, Folkert Jensma was dat, zei tegen me: als jij je vriendschap met Theo van Gogh niet opzegt, kun je je knopen tellen. Ik vroeg me af: wat betekent dat, je knopen tellen? Zes maanden later stopten ze met mijn column.’
De andere werkgevers waar hij op doelt zijn met name de Volkskrant (één column per week) en Het Parool(twee columns per week). Dan zijn er nog Radio 5 (één ‘praatje’ per week plus een rol als sidekick in het programma Oba.live), Binnenlands Bestuur (één column per twee weken) en Buitenhof (één column per drie weken). En tot voor kort HP/De Tijd (één boekrecensie per week). Zijn opvolger bij HP/De Tijd heet Frank van Dijl. ‘Ik ken hem niet. Hij is hoofdredacteur van het personeelsblaadje van Achmea, hoor ik.’
Waarom ging u weg bij HP/De Tijd?
‘Ik vond het nieuwe regime van een te laag niveau. Het ging ook om geld. Ze moeten bezuinigen en dat gaat met de kaasschaaf. Het moest voor vijftig euro of zo minder per week. Ze dachten dat ik mijn contract niet meer zou kunnen vinden. Ik krijg al twaalf jaar mijn vakanties doorbetaald. Dat wilden ze opzeggen, met terugwerkende kracht. Dat vind ik een kwestie van uitgeversfatsoen. Als mijn werkster met vakantie gaat, betaal ik haar ook door.’
‘En dat werd allemaal gedaan door iemand van wie ik dacht: wil ik wel iets met zo’n platte man te maken hebben? Een columnist van Sp!ts die nooit een echt boek van dichtbij heeft gezien, moet je daar in meegaan? De eerste keer dat ik Jan Dijkgraaf sprak, en de enige keer, vroeg hij: heeft u mij gegoogeld? Ik zei: ja, u staat er gekleurd op. Hij vroeg wat ik dacht dat hij met HP/De Tijd moest doen. Ik zei dat hij vooral niet aan zijn eigen reputatie moest voldoen. Maar dat lukt hem nooit. Het is iemand die zijn eigen talentloosheid overschreeuwt.’
‘Als columnist is het van belang dat je kunt opschieten met de hoofdredacteur. De uitgever van Audax, meneer Bikkers, is ook geen licht. Voormalig directeur van het uitlatenbedrijf Kwikfit. Ik zie nauwelijks toekomst voor HP/De Tijd. In het nummer van vorige week stond één advertentie, van Bose. Die betalen nooit meer dan 250 euro. Dat kan niet voortgaan.’
Bent u rancuneus?
‘Vast. Rancune is een goede motor. De filosofie van W.F. Hermans was: zonder rancune gaat het niet. Maar ik ga zeker niet de hele dag hatend door het leven.’
Zijn oud-collega Martin van Amerongen omschreef de jonge Max Pam als: hij is te lui om Oblomov uit te lezen. ‘Als ik weer eens in bed lag, belde Martin mij op: opstaan, carrière maken. Ik schreef net genoeg om van rond te komen. Nu moet je daar zes stukjes per week voor schrijven, toen hoefde dat niet.’
Wat wilde u vroeger worden?
‘Toen ik elf was, zou ik wereldkampioen schaken worden. In een simultaanwedstrijd had ik gewonnen van Hein Donner. Mijn vader werkte bij Het Parool, die had geregeld dat ik naar Rusland kon. Toen ik zestien was, stapte ik op de trein naar Moskou om wereldkampioen te worden. Ik werd daar opgevangen door de correspondent van Het Parool. Ik was nogal links in die tijd, mijn vader wilde dat ik zelf kon zien wat links in de praktijk betekende. In Moskou ging ik in mijn eentje overal naartoe. Dat mocht niet, ze sloegen groot alarm.’
‘In Moskou haalde ik drieënhalve punt uit veertien partijen. Toen mijn vader me opwachtte op het station in Utrecht, was het eerste dat hij vroeg: én? Ik zei: ja, je hebt gelijk, het is daar vreselijk. Mijn dromen waren allebei afgelopen, mijn communistische droom en mijn schaakdroom. Dat ik van Donner had gewonnen, was een meevaller geweest. Hij had een stuk weggegeven.’
Wilde u zoals uw vader worden?
‘Eerst wilde ik zoals mijn moeder worden. Onderwijzeres. Ik wilde niet deugen, ze stuurden me naar de kweekschool. Ik heb één dag les gegeven, op een achterstandsschool in de Czaar Peterstraat in Amsterdam. Ik was achttien, nauwelijks ouder dan de leerlingen. Ze kregen schoolmelk. Een jongen blies door een rietje zijn melk over de leerling die voor hem zat. Het werd één groot melkballet. Net op dat moment kwam de directeur van de school kijken hoe ik het ervan af bracht. Daarna ben ik naar de School voor Journalistiek gegaan.’
‘Toen al die dromen niet uitkwamen, belandde ik in een lethargische staat. Tot mijn dertigste lag ik in bed boekjes te lezen. Ik liet me onderhouden door vrouwen. Op een Nieuwjaarsdag werd ik door een vrouw de deur uit gezet. Ik stond op straat met al mijn bezittingen: twee vuilniszakken vol kleren en boeken. Ik ben aan het werk gegaan, sindsdien ben ik een workaholic. Ik denk dat het een verlate pubertijd is geweest.’
Wat is uw beroep?
‘Journalist. Als ik deftig wil doen, zeg ik: schrijver.’
Bent u een goede journalist?
‘In ieder geval een goede columnist.’
Wat is uw talent?
‘Nieuwsgierigheid. De vreugde om dingen te formuleren. Je ziet het meteen als je iets leest. Je proeft of iemand de vreugde heeft om er iets van te maken.’
Is Max Pam een goede naam voor een schrijver?
‘Het is de mooiste naam die er bestaat, het klinkt als een klok. Mensen denken dat het een pseudoniem is, het is een naam die zo goed klinkt dat ze denken dat iemand die zou willen aannemen.’
In zijn werkkamer staat een kast vol boeken en documenten over Theo van Gogh. Hij werkt aan een boek over Van Gogh. Lieuwe, de zoon van Theo van Gogh, wordt in augustus achttien. Dan hoopt Max Pam inzage te krijgen in de tweehonderd dozen spullen die nu liggen opgeslagen.
Denkt u vaak aan Theo van Gogh?
‘Elke dag. Ik denk: jammer dat hij er niet meer is. Als er iets belangrijks gebeurt, wil ik weten wat hij ervan zou vinden. Bij Hermans heb ik dat ook, en bij Donner en Renate Rubinstein.’
Vindt u Theo van Gogh net zo’n grote denker?
‘Ik wil niet zeggen een groot denker, maar een originele geest. Een goede intuïtie, hij kon zien of iets deugde of niet. Hij kon recht in de roos schieten, of totaal ernaast. Theo was zo afwijkend. Hij kon een zwerver zijn die op straat sliep. Als we samen een programma maakten, werd dat soms hier om de hoek gemonteerd. Theo kon nooit slapen. Als we daar ’s ochtends moesten zijn, ging hij om half vijf ’s nachts onder een dekentje voor de deur liggen. Hoe dat eruitzag – ik wil niet zeggen als een varken in zijn kot, maar het was een apart gezicht. Hij leefde als een romanfiguur.’
‘Nadat ik God’s Gym had gelezen van Leon de Winter, zei ik tegen Theo: de paranoïde sfeer van dat boek past bij jou, je moet het verfilmen. Hij vroeg of ik gek was geworden. Ik zei dat hij het moest lezen. Een week later gaf hij toe dat het toch wel een goed boek was. Ik kwam Leon de Winter een keer tegen, die zei er niet direct nee tegen. Ik wilde organiseren dat we met z’n drieën zouden eten, dan mochten ze eerst een uur op elkaar schelden en daarna zouden we praten over de film. Het was spectaculair geweest, maar het is nooit gebeurd. Een paar maanden later was Theo dood.’
Bent u na de moord rechtser geworden?
‘Nee. De maatschappij is anders geworden, ik ben hetzelfde gebleven. Al vanaf mijn vijftiende heb ik een anti-religieuze visie. Dat is niet vanwege de islam of vanwege Marokkanen die in Nederland wonen. Iedereen is welkom. Behalve als ze mij hun ideeën willen opleggen.’
Bent u nog een vriend van Ayaan?
‘Zo goed ken ik haar niet. Drie dagen na de moord is ze hier in huis geweest. Voor dat ene bezoekje moesten voor en achter de ramen worden geblindeerd, er waren permanent drie gewapende mannen bij. Je krijgt toch een ander beeld van hoe zo iemand de wereld beleeft. Ik heb haar in Amerika opgezocht voor mijn boek over Theo. Het is een leuke, geestige vrouw met allerlei charmante tekortkomingen, zoals niet met geld kunnen omgaan. Ayaan komt nooit meer terug naar Nederland. Gelijk heeft ze.’
Het Bijenspook werd geschreven naast de wekelijkse hoeveelheid columns en ‘praatjes’. ‘Ik schrijf bijna elke dag een stukje. Het is makkelijker om er zes per week te maken dan één per twee weken. Dan ga je te veel zoeken naar hét stukje dat die weken moet definiëren.’
Van de hersenbloeding uit 2001 is hij geheel hersteld.
Bent u daarna harder gaan werken?
‘Eigenlijk had ik in een rolstoel moeten zitten. Ik heb er zoveel lol in dat ik door mocht leven, het is steeds leuker geworden om te schrijven. Je hoeft er niet deftig en dik over te doen. Het Ravijn, het boek over mijn hersenbloeding, heb ik in drie maanden op papier gekregen. Ik geloof dat ik het gevoel kreeg dat ik nog allerlei dingen moet doen voordat ik doodga.’ ‘Theo van Gogh en Leon de Winter zouden een film maken, het was spectaculair geweest.’