Als popje in etalage

Door: Merel van Leeuwen
Gepubliceerd: woensdag 6 mei 2009 23:55
Update: donderdag 7 mei 2009 07:08

Maria is een van de vele Oost-Europese vrouwen die in Nederland als prostituee heeft gewerkt. Vrijwillig en zonder pooier. Tot een Nederlander haar in zijn macht krijgt en uitbuit.

Laatst had ik een discussie met een Nederlands meisje over mensenhandel. Ze vertelde dat ze slachtoffer was. Dat ben ik ook, maar als je jezelf je hele leven slachtoffer blijft noemen, kom je niet verder. In mijn geval noem ik dit het toppunt van domheid. Als ik achteraf terugkijk denk ik: waarom heb ik dat toen allemaal niet gezien?’

Het aantal slachtoffers van mensenhandel neemt toe, maar hoeveel het er precies zijn, is onduidelijk. Volgens de Nationale Recherche doet 50 tot 90 procent van de raamprostituees hun werk onder dwang. Het Coördinatiecentrum Mensenhandel registreerde vorig jaar 809 slachtoffers, wat volgens het centrum het topje van de ijsberg is. Maria noemt zichzelf geen slachtoffer. Deze 32-jarige Tsjechische koos midden jaren negentig bewust voor een leven achter het raam. Ze dacht zich zonder vriendje of pooier te kunnen redden, maar werd financieel uitgebuit door een Nederlandse man met wie ze een relatie kreeg. Alleen, dat kreeg ze pas veel te laat in de gaten.

Vorig jaar stapte Maria uit de prostitutie. Haar professionele leven speelde zich af achter de ramen van Mainz, Amsterdam, Utrecht en Alkmaar. Ze leerde zichzelf Nederlands spreken door Goede Tijden Slechte Tijden en andere Nederlandstalige soaps. Nog een jaar en dan heeft ze haar opleiding tot hematoloog afgerond. Ze is druk op zoek naar een baan en werpt zich in Alkmaar op als belangenbehartiger van de prostituees op de Achterdam.

‘Toen onze boerderij op het Tsjechische platteland was afgebrand waar we met 38 familieleden woonden, hadden we helemaal niets meer. Ik wilde zo snel mogelijk geld verdienen om weer een huis te hebben. Een vriendin van me werkte in Mainz als prostituee en ik kon met haar mee. Na acht maanden ben ik als 19-jarige naar Amsterdam gekomen, omdat ik had gehoord dat ik hier legaal kon worden. Ik weet nog dat ik op een donderdagavond in een oude Mercedes Amsterdam binnen kwam rijden, in mijn zak een papiertje met een telefoonnummer en een naam van een jongen die kamers verhuurde op de Wallen. Ik schrok verschrikkelijk toen ik het zag. Ik had geen idee dat het eruit zou zien als een etalagestraatje waar je als popje in de etalage staat. Maar toen ik zag dat die meiden het best druk hadden, ben ik het maar gaan proberen.’

Oma

Haar familie weet lange tijd niet van haar bestaan als prostituee. Maria stuurt regelmatig geld naar Tsjechië en de boerderij wordt weer opgebouwd. Haar oma, die Maria heeft opgevoed en nu 104 jaar is, vertelt ze na een paar jaar over haar werk. ‘Oma nam me die middag mee naar de kerk. Binnen vroeg ze: meid, branden je voetjes al? Nee oma. Dan ben je een goed mens gebleven, zei ze. Toen wist ik dat ze mijn werk accepteerde. Ze begrijpt het niet, maar ze accepteert het wel.’

Het lukt Maria om zich staande te houden tussen de meisjes in Amsterdam. Ze huurt een kamer in de Gordijnensteeg en krijgt als een van de laatste vrouwen uit Oost-Europa zonder problemen een voorlopige verblijfsstatus. Jarenlang werkt ze als zelfstandig ondernemer en zogenoemd witte illegaal, tot ze in 2005 een verblijfsvergunning krijgt. Als een van de weinigen in Amsterdam heeft Maria geen pooier.

‘Ik heb altijd een grote mond gehad dat ze mij niet zouden krijgen, maar het is toch gebeurd, zo stom. Op een avond was er een meisje overvallen, waarna een jongen van de security aanbood mijn spullen te bewaren. Dus ik gaf hem mijn tas, met de papieren van mijn auto, mijn sleutels, paspoort. Aan het einde van de dag vroeg ik mijn spullen terug. Dat kost je duizend gulden, zei hij toen. Bekijk het maar, dacht ik en ben weggegaan zonder spullen. Maar ja, ik moest ze terug. Een dag later zei ik dat ik toch zou betalen. Maar toen was het inmiddels opgelopen tot duizend gulden per voorwerp, en ik ging betalen. Een andere jongen van de bewaking hoorde het verhaal en wilde het voor me oplossen, maar dan moest ik vijfduizend gulden betalen aan die eerste jongen. Die had ik niet, maar dat wilde hij mij wel lenen. Hij zei: ik help je wel. Voel je hem aankomen?’ Maria lacht.

De jongen die haar ‘helpt’, haalt haar over om bij hem in te trekken in Hoofddorp en ze krijgen een relatie. Vijf jaar later komt ze erachter dat ze verschrikkelijk belazerd is. Al het geld dat ze verdiende, gaf ze aan hem. Voor hun toekomst, zo had hij haar wijsgemaakt. Het stel kocht van haar geld twee privéhuizen, in Leiden en Schiedam. Maria’s redding is dat haar vriend, een Nederlandse kamper, ‘vergeet’ belasting te betalen, waarna de politie in 2000 een inval doet en hem arresteert.

‘Maar ik bleef loyaal aan hem. Ik heb mijn mond gehouden tegen de politie, omdat hij mij ook geholpen heeft. Heel stom, heel krom, want hij was een klootzak. Maar toen ik alle verschrikkelijke verhalen hoorde van andere meisjes, vond ik dat ik het niet zo erg had gehad. Hij sloeg me niet, ik had een eigen auto, ik kon doen wat ik wilde. Het eerste jaar in de bak heb ik hem zelfs nog wekelijks vijftig euro gestuurd.’ Maria lacht weer.

Een paar jaar later leert Maria haar huidige vriend kennen en het stel koopt een huis in Haarlem. Het beroep van Maria, ze werkt inmiddels op de Achterdam in Alkmaar, is een probleem voor de hypotheek. De banken vinden dat ze als zelfstandig ondernemer een onzeker inkomen heeft en geven alleen een financiering af op basis van het inkomen van haar vriend. En dat terwijl Maria in een week soms wel zesduizend gulden verdient.

De overgangstijd tussen de gulden en de euro noemt Maria zelfs een gouden periode, omdat iedereen van zijn zwarte geld afwilde. Maar door de komst van met name de Bulgaarse meisjes zijn de prijzen de afgelopen jaren drastisch gedaald. Spraken de meisjes vroeger onderling af niet onder een bepaalde prijs te werken, de nieuwelingen trekken zich daar niets van aan en doen het voor minder.

‘Die meisjes van het platteland in Oost-Europa weten dat ze hier niet komen om in de horeca te werken of als au-pair. Maar prostituee hier is nog altijd een beter leven dan op het platteland daar. Hun pooier zien ze als hun vriendje. Hij zorgt voor een huis en doet leuke dingen met haar, maar zo’n meid betaalt er verschrikkelijk veel geld voor. Ze voelen zich bijzonder, uitgekozen door zo’n jongen en hebben een grote loyaliteit naar hem toe. Maar ze beseffen niet dat ze het veel beter kunnen hebben zonder hem.’

Inloophuis

Maria is eind vorig jaar gestopt als prostituee. Het kost haar grote moeite om een baan te vinden. Haar werkervaring zit haar vaak in de weg. Na een slechte ervaring bij een beveiligingsbedrijf – ‘die man vroeg of ik seks niet meer leuk vond’ – houdt ze tijdens sollicitaties haar verleden als prostituee geheim. Intussen blijft ze zich wel inzetten voor de vrouwen op de Achterdam in Alkmaar.

‘Ik wil dat er een inloophuis komt. Een soort woonkamer, waar de meiden kunnen internetten, waar de Belastingdienst spreekuur houdt, waar ze kunnen afspreken met een advocaat, een arts of tandarts. En waar ze hun geld kunnen opbergen, zodat ze niet worden overvallen omdat ze veel cash op zak hebben. Ook moeten er uitstapprogramma’s worden ontwikkeld, voor meiden die uit de prostitutie willen stappen.’

Of het huis er komt, hangt af van subsidies van de gemeente en het rijk, maar Maria heeft vertrouwen. Ook over haar eigen toekomst, hoewel ze het verschrikkelijk vindt dat ze nu leeft van een uitkering en het inkomen van haar vriend. ‘Maar het komt wel goed. Dat moet.’

De naam Maria is gefingeerd. De vrouw op de foto is niet de geïnterviewde.