Door: Kustaw Bessems / Marcia Nieuwenhuis
Gepubliceerd: zondag 7 juni 2009 23:00
Update: maandag 8 juni 2009 16:29
Politiek Den Haag probeert de PVV klein te praten en redeneert de verkiezingsuitslag weg. Zo is het wachten op de volgende schok.
Het CDA deed het nog nooit zo slecht bij Europese verkiezingen, maar premier Jan Peter Balkenende zegt blij te zijn dat de partij de grootste blijft. De VVD haalde de laagste score sinds begin jaren zeventig, maar fractievoorzitter Mark Rutte claimt dat ‘Nederland de VVD-agenda heeft gesteund’. De SP deed het veel slechter dan bij de laatste Kamerverkiezingen, maar heeft volgens fractievoorzitter Kant ‘gewoon gewonnen’. En Femke Halsema is blij dat haar GroenLinks groter is dan de PVV, als je er D66 ten minste bij optelt.
En de PvdA? Toen de verwoestende uitslag was binnengekomen, werd het op de partijbijeenkomst donderdagavond stil. Kort daarna stond iemand de kandidaten op een podiumpje te interviewen over ‘hun mooiste moment uit de campagne’. Apparatsjiks bazuinden rond dat het verlies ‘verwacht’ was.
Wegnuanceren, downplayen, doorploeteren. Of het nu Pim Fortuyn is, het Europees referendum of de PVV: na elke opdoffer bedenkt de gevestigde politiek een nieuwe bezweringsformule. De laatste luidt dat de PVV in het Europees Parlement niets zal klaarspelen, omdat de vier leden zich niet bij een grote, internationale fractie voegen. Alsof de PVV niet met een kleine minderheid een fors deel van de landelijke agenda heeft bepaald. Alsof andere Europarlementariërs vaak niet juist verzopen in die grote, bonte fracties.
Wie de kracht van de PVV wil kennen, had donderdagnacht om vijf voor twee moeten zien hoe in een zijkamer van café De Haagsche Kluis Richard de Mos vlaggen stond op te rollen na de uitslagenavond.
‘Dank, we knopen het in onze oren’ werkt niet
Richard de Mos is de opvolger van Barry Madlener in de Tweede Kamer, maar voelde zich niets te goed: ‘Als je zoiets organiseert, moet je ook opruimen.’ PVV’ers hadden zelf voor de zaalhuur gelapt. Terwijl het feest doorging, stak De Mos alleen Het Plein over naar het donkere Kamergebouw – in zijn ene hand een tas met witte ballonnen, in zijn andere vier zakken vol PVV-vaandels.
De toewijding van PVV’ers lijkt grenzeloos. Er is weinig reden om te twijfelen aan de aankondiging van Madlener dat in Brussel ‘het onversneden PVV-geluid’ zal klinken.
Andere partijen denken de PVV te kunnen ‘uitzitten’. Het gaat voorbij, hopen ze. ‘Er moeten waarschijnlijk Kamerverkiezingen en regeringsdeelname overheen’, zegt een Kamerlid, ‘daarna zal de PVV wel instorten’.
Maar de PVV lijkt voorlopig een goed geoliede machtsmachine met – blijkt uit onderzoek van Maurice de Hond – buitengewoon trouwe kiezers. En al zóú de PVV verdwijnen, dan is daarmee geen eind gekomen aan de maatschappelijke stroming die de partij vertegenwoordigt: anti-islam, anti-Europa, anti-ontwikkelingshulp, meedogenloos tegen (allochtone) criminelen en anti-elite.
De Nederlandse elite veert traditioneel een klein beetje mee met maatschappelijke onrust om die onschadelijk te maken. Dat werkte met de protestbewegingen in de jaren zestig en tachtig, die effectief werden doodgeknuffeld. Het werd ook geprobeerd nadat Pim Fortuyn opkwam. Sindsdien uiten partijen zich kritischer over immigratie en integratie.
Toch werd na de LPF Rita Verdonk populair en nu de PVV. Net zo ging het na de afwijzing van de Europese Grondwet in 2005: CDA, VVD en PvdA drukten zich eurokritischer uit, maar het maakt geen indruk. Tv-camera’s registreren te scherp hoe politici hun kiezers met slecht toneel naar de mond praten: hoe zij proberen het volk te managen, in plaats van het te overtuigen van doorvoelde idealen.
De houding: ‘Dank voor uw boodschap, we knopen die in onze oren en gaan ons best doen’, werkt kennelijk niet meer.