Door: Merel van Leeuwen 
Gepubliceerd: maandag 15 juni 2009 00:17
Update: maandag 15 juni 2009 00:09
Advocaten moeten nog veel meer dan nu alert zijn op rotte appels binnen hun beroepsgroep. Ze verschuilen zich te veel achter hun geheimhoudingsplicht en zelfreflectie zou gepast zijn, vindt het hoofd van de financiële recherche in Amsterdam.
Esmeralda Wallast Groenewoud staat sinds anderhalf jaar aan het hoofd van Bureau Financieel Economisch Recherche (BFER) bij de politie in Amsterdam. Samen met tachtig collega’s geldt het bureau als voorbeeld in de aanpak van alles wat met financiële criminaliteit te maken heeft. Of het nou om de aanpak van skimmers gaat, om de aanpak van vastgoedfraude of witwassen.
Om het woord witteboorden, deftige heren die frauderen, moet Wallast Groenewoud (39) lachen. ‘Het zijn gewoon criminelen hoor.’ Ze hebben vaak hulp van anderen nodig om hun geld wit te wassen en daar ligt volgens de politiechef BFER’s kracht. ‘Je moet ook die facilitators aanpakken als je deze vorm van criminaliteit beheersbaar wilt maken. Dat kan de eigenaar zijn van een autoverhuurbedrijf bij wie criminelen hun geld witwassen, een woningbemiddelaar die woningen regelt voor drugskoeriers, maar ook iemand die nodig is voor een vastgoedtransactie en dat is doorgaans een notaris.’
Beroepsgeheim
In die onderzoeken waar een notaris of een advocaat een rol speelt, loopt de politie aan tegen hun verschoningsrecht. Vanwege hun beroepsgeheim hoeven zij geen informatie te verschaffen over hun cliënten en aanverwante zaken. ‘Wij vinden het verschoningsrecht een heel groot goed, maar vinden dat we met elkaar heel goed moeten kijken wat daar nou onder valt en wat niet.’
Als de politie een huiszoeking doen bij een advocaat die zelf verdachte is, mag hij zelf bepalen welke stukken worden meegenomen. Wallast Groenewoud: ‘Daar laten we echt kansen liggen.’ Een ander interessant gegeven zijn de derdengeldrekeningen, waarop advocaten geld van hun cliënten in beheer houden. Onafhankelijk toezicht erop ontbreekt, tot haar onbegrip. Het gaat nog wel eens fout, omdat criminelen zo’n derdengeldrekening gebruiken als privérekening of gebruiken om foute zaken mee te regelen. ‘Bij het notariaat is dat onafhankelijke toezicht op deze rekeningen wel geregeld. Dat mag wat ons betreft nog veel intensiever, maar waarom kan dat niet bij de advocatuur? Extern toezicht is transparant en objectief, wat is daar mis mee?’
Er zijn advocaten die verdachte praktijken melden, zoals de wet voorschrijft, maar volgens de politiechef gebeurt dat nog te weinig. Het is niet zo dat de politie het bewijs niet rond kan krijgen zolang notarissen en advocaten zich kunnen blijven beroepen op verschoningsrecht. ‘Dan lukt het ook wel, maar met een omweg. En we gaan liever via de kortste weg naar het bewijs. Bovendien denk ik dat we helemaal goed zitten als iemand zich beroept op zijn verschoningsrecht.’
Een praktijkvoorbeeld: een advocaat die 23 auto’s op zijn naam heeft staan. ‘Dat doet hij echt niet voor zijn vrouw hoor. Hij mag die auto’s formeel op zijn naam zetten, maar we weten allemaal dat hij dat doet voor meneer X,Y en Z en dat zijn niet de eersten de besten. Waarom mag zo’n man zich beroepen op zijn verschoningsrecht en mogen we hem niet horen als getuige?’ Wat Wallast Groenewoud sinds haar tijd bij de BFER heeft ingezien, is dat je criminelen nergens harder raakt dan in hun portemonnee. ‘Dat geld, dat voelen ze. Als iemand met zes miljoen crimineel geld een half jaar moet zitten, en daarna weer bij dat geld kan dat op een rekening ergens op sint juttemis staat, dat vindt hij dat geen probleem. Maar als je hun auto, woning, boot en tweede huis in het buitenland afpakt en hun bankrekening bevriest, dan wordt het heel vervelend.’
Follow the money
Daarom is het volgens haar ook zo belangrijk de facilitators aan te pakken. ‘Zij zorgen ervoor dat criminelen hun geld kwijt kunnen in de bovenwereld. Onze filosofie is, follow the money.’ Ze weet dat het een utopie is te denken dat financiële criminaliteit over vijf jaar is uitgebannen. ‘Maar als we ervoor kunnen zorgen dat het verschoningsrecht niet meer kan worden misbruikt, zal het wel ingewikkelder worden. Wij moeten zorgen voor zoveel mogelijk hobbels op de weg van de onder- naar de bovenwereld. Er zal ergens best nog een gaatje te vinden zijn, een muis komt immers ook altijd terug, maar wij moeten ervoor zorgen dat het bijna onmogelijk wordt voor die criminelen om hun geld wit te wassen.’