Door: Dirk Jacob Nieuwboer 
Gepubliceerd: maandag 15 juni 2009 00:32
Update: maandag 15 juni 2009 12:02
De Europese campagne van de PvdA had een uniek effect op de kiezer. Die raakte ervan in de war.
Sharon Dijksma, opgelet! De PvdA-staatssecretaris voor Onderwijs gaat de enorme nederlaag van haar partij bij de Europese verkiezingen onderzoeken. Dit kan ze vast meenemen: ná de PvdA-campagne snapten kiezers nog minder van de partijboodschap dan ervoor.
Dit blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam. Drie weken voor de verkiezingen vond 9 procent van de ondervraagden nog dat de partij er goed in slaagde haar boodschap over te brengen. Aan het eind van de campagne was dit gedaald tot 5 procent.
‘Je moet het wel bijzonder slecht doen, willen mensen in de war raken’, zegt hoogleraar politieke communicatie Claes de Vreese. De PvdA deed het als enige zo beroerd. Alle andere Nederlandse partijen, ook verliezers, wisten na drie weken op zijn minst dezelfde score te halen.
Ook in vergelijking met andere Europese sociaal-democratische partijen komt de PvdA slecht van af. In Groot-Brittannië kreeg Labour ook op de broek, maar dat lag minder aan de campagne. Zowel aan het begin als aan het eind vond 9 procent van de potentiële kiezers de boodschap helder. De, ook verliezende, Duitse SPD kreeg er door de campagne zelfs een procentje bij. 14 werd 15.
Het onderzoek bevestigt verder dat de PVV een uitstekende campagne voerde. De partij begon met 7 procent, aan het eind van de campagne vond 19 procent dat de partij haar boodschap goed over het voetlicht wist te brengen. Ook bij de andere winnaars steeg het percentage, zij het veel minder. D66 ging van 6 naar 8, GroenLinks van 4 naar 5. CDA en VVD, die net als de PvdA verloren, bleven gelijk. Voor en na de campagne vond 6 procent hun visies helder.
Het programma was kritisch, maar de lijsttrekker pro
De Vreese’s Center for Politics and Communication (www.polcomm.org)
ondervroeg in de aanloop naar de verkiezingen dagelijks honderden
Nederlanders over de campagne. Ook in andere Europese landen vond het
onderzoek plaats. Door dagelijks te meten, wat nog niet eerder was
gedaan, kan het effect van campagnes beter worden onderzocht.
Dat de PvdA worstelde met de boodschap was al duidelijk. Het
programma voor de Europese verkiezingen was behoorlijk eurokritisch,
maar als lijsttrekker koos de partij de onbekende, zeer pro-Europese
Thijs Berman.
Zesde keus
Afgelopen zaterdag verklapte partijleider Bos in de Volkskrant dat
Berman eigenlijk zesde keus was. Vijf ‘PvdA-toppers’ weigerden volgens
hem de kar te trekken. De partijleider stemde zelf op eurocriticus René
Cuperus, die na grote druk van Bos zelf op nummer 5 van de lijst was
gezet.
‘Je schrijft een eurokritisch programma, de nummers 1 tot en met 4
zijn pro-Europees en op nummer 5 zet je weer een eurocriticus’, zegt De
Vreese cynisch. ‘Als je het zo bekijkt is de PvdA-campagne eigenlijk
heel succesvol geweest. De partij heeft haar zin gekregen: ze wilde de
kiezer verwarren.’
Staatssecretaris Sharon Dijksma gaat nu voor de PvdA de
verkiezingsnederlaag evalueren. Op de verkiezingsavond gaven veel van
haar partijgenoten de ‘te genuanceerde’ boodschap de schuld. Waar PVV
scoorde met ‘Nee tegen Europa en D66 met ‘Ja’ bungelde de PvdA ergens
tussenin.
Volgens De Vreese is het in Nederland inderdaad relatief moeilijk
een genuanceerde Europavisie over te brengen. Maar weinig kiezers
kunnen dit aan, omdat de kennis over de EU in Nederland zeer gering is.
Die euro-armoede ziet hij terug in de relatief lage scores van alle
Nederlandse partijen.
‘PVV en D66 scoren niet heel goed, maar het minst slecht’, legt De
Vreese uit. Van winnende partijen in andere Europese landen vindt vaak
rond de 30 procent van de ondervraagden dat de boodschap helder is.
De hoogleraar voorspelde daarom voor de verkiezingen al dat de
genuanceerde boodschappen van de middenpartijen in Nederland onder
zouden sneeuwen. Maar dat hebben die partijen volgens hem wel
grotendeels aan zichzelf te danken. Na het afwijzen van de Grondwet in
2005 durfde geen enkele politicus nog zijn vingers te branden aan
Europa. En PvdA, CDA en VVD wilden geen referendum over het Verdrag van
Lissabon, terwijl juist dat de Europa-discussie had kunnen verdiepen.
‘Europa verdween weer achter de schermen, zoals eigenlijk altijd in
Nederland’, aldus De Vreese. ‘Daar wordt nu de prijs voor betaald.’
Weigeraars
FNV-voorzitter Agnes Jongerius was een van de vijf PvdA-prominenten die
bedankten voor een rol als lijsttrekker bij de Europese
parlementsverkiezingen, weet de Volkskrant. Jongerius: "PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen belde met het voorstel. Ik was er
binnen twee minuten klaar mee.'' Behalve Jongerius heeft één
PvdA-topper om gezondheidsredenen bedankt voor het lijsttrekkerschap.
WerkgroepVrijdag werd bekend dat PvdA-staatssecretaris
Sharon Dijksma (Onderwijs) leiding gaat geven aan de werkgroep die de
nederlaag van de PvdA bij de Europese verkiezingen gaat analyseren. De
partij verloor vorige week vier van de zeven zetels in het Europees
Parlement.
'Elitaire partij' De
PvdA is een elitaire partij van hoogopgeleiden geworden en verliest
daardoor het contact met de traditionele achterban in veel wijken. Dat
zei PvdA-minister van Onderwijs Ronald Plasterk woensdag in een
interview met het
AD. Dertig jaar geleden hadden PvdA-politici
tenminste nog ouders die niet zo geleerd waren, maar nu ook dat is
veranderd, is de afstand wel erg groot geworden, meent de bewindsman.
Kunstmatig zoeken"Ik pleit
niet voor het kunstmatig zoeken naar meer laagopgeleiden
voor het PvdA-kader, maar we moeten wel meer voeling zien te krijgen
met deze wijken en met de problemen die daar spelen,'' aldus Plasterk.
"Wij moeten de mensen uit de wijken terughalen waar vroeger bijna 80
procent PvdA stemde.''