Door: Mark Koster | Marcia Nieuwenhuis
Gepubliceerd: donderdag 25 juni 2009 23:20
Update: vrijdag 26 juni 2009 07:25
Staatssecretaris Jan Kees de Jager is het oliemannetjevan Balkenende IV. De onderminister op Financiën is de boodschappenjongen tussen Bos en Balkenende. ‘Ik claim niet dat ik het cement tussen die twee ben, maar ik heb wel een bepaalde positie.’
De bruine teint op zijn gezicht verraadt een recent bezoek aan een subtropisch belastingparadijs. We vergissen ons: het is niet meer dan een nagloeiende Nederlandse pinksterkleur. Maar het zou gekund hebben, biecht hij op in zijn kamer op het ministerie van Financiën. ’Ik heb onlangs wél een zogeheten TIEA (Tax Information Exchange Agreement) gesloten met Bermuda, maar dat was op de Nederlandse ambassade in Londen. ’s Ochtends heen, ’s avonds terug. Ook op Bermuda is het nu mogelijk om gegevens van Nederlandse rekeninghouders op te vragen.’
Staatssecretaris Jan Kees de Jager (CDA, 40), de enige ex-ondernemer in Balkende IV, heeft een nieuwe passie: het opsporen van niet-afgedragen belastinggelden. De man, die ooit als CDA-rebel een logo van het CDA-partijbureau sloopte, ontpopt zich als de crimefighter van de christelijk-sociaal- democratische coalitie: met zijn gebronsde uiterlijk vertoont hij zelfs gelijkenissen met de Italiaanse superspeurder Antonio di Pietro.
De eerste twee jaar stonden in het teken van ’vergroening , vereenvoudiging en innovatie’, maar de hyperactieve onderminister heeft deze kabinetsperiode tijd over om de achtervolging in te zetten op belastingontduikers: ‘Ik ben heel snel in heel veel dingen, dus die zaken zijn heel snel gegaan. Ik heb pas nog een brief gestuurd over vergroening, maar dat vind ik wel genoeg zo.’
Het vaakst afgestudeerde kabinetslid (vier voltooide studies) sluit nieuwe belastingverdragen met landen en zonnige oorden waar het bankgeheim lange tijd wordt geëerd als een heilige graal. ‘Nederlandse ingezetenen die hier belasting moeten betalen kunnen straks bijna nergens meer terecht in de wereld. Dat net sluit zich steeds meer.’ Zelfs ‘belasting-Belgen’ moeten opletten waarschuwt hij. De Jager ondertekende op 23 juni een verdrag met de zuiderburen waarin staat dat ook hun banken verdachte gegevens ter beschikking moeten stellen. ‘Mensen die in Nederland wonen en zwart geld hebben gestald bij een Belgische bank moeten gaan uitkijken. En ook belasting-Belgen die feitelijk meer tijd doorbrengen in hun pied à terre in Nederland moeten oppassen.’
Prachtig, maar de inkomstenbelasting is nog altijd 52 procent. Psychologisch gezien klinkt 49 procent toch veel beter?
‘Interessante observatie, maar we hadden nog een hoger tarief: 68 procent voor de successiebelasting. Daarvan heb ik heel bewust gezegd dat wil ik fors onder de 50 procent (wordt 40 procent) en dat is inderdaad zo’n psychologische grens.’
Maar alles onder de 50 is dát niet een mooi streven?
‘We kunnen niet alles in één kabinetsperiode. Het is goed om er naar te kijken, maar we hebben onze pijlen niet gericht op de inkomstenbelasting. Dan moeten we een hervorming van het hele stelsel doorvoeren en moet je alles meenemen. Daar wordt het zachtjes aan wel weer tijd voor.’
U wilt eerst de gestalde vermogens bij trustkantoren opsporen.
‘De verlaging van het successiebelastingtarief financier ik door trusts, vaak Nederlandse vermogens die zijn weggestopt in buitenlandse belastingparadijzen, aan te pakken.’
Dat is niet heel makkelijk.
‘Oh, dat valt mee. Er zijn twee redenen waarom dat goed te doen is. Ten eerste gaat het hier vaak om bekende families. Ten tweede hebben die nu nog geen aangifteplicht van die trust. Ik ga een wetswijziging doorvoeren die naar alle waarschijnlijkheid per 1 januari ingaat. Dan gaan we die trusts naar binnen vegen en onderbrengen onder Nederlands recht. Dan ontstaat er een aangifteplicht voor deze families. Als ze dat niet doen, dan frauderen ze. Dat vinden de meeste een te grote stap.’
De Brenninkmeijers, de Fenteners-Van Vlissingen, de Oranjes, de typische Quote 500-families, zijn niet meer veilig.
‘Ik weet niet wat de Quote 500-families doen, maar we hebben wel families op het oog…. Dat hoeven niet eens heel rijke families te zijn. Vaak is er één heel vermogende persoon die heel veel geld heeft verdiend en die dit fiscaal zo gunstig mogelijk aan zijn kinderen wil overlaten. Dan wordt het in de tussentijd in een trust gestald. Die gaan we aanpakken.’
U lacht er zo bij.
‘Jullie lachen erbij!’, attaqueert hij. ‘Ik vind het niet leuk om belasting te heffen, het is een noodzaak, een bittere noodzaak. Maar als het moet, dan moeten we proberen zoveel mogelijk mensen mee te laten betalen. Dat betekent dat de tarieven omlaag kunnen.’
Wat vindt u nou zelf de mooiste belasting om te betalen?
‘Ik denk – maar ik heb hem zelf nooit mogen betalen – de kansspelbelasting want dan heb je een mooie prijs gewonnen. Ik heb helaas nooit een prijs gewonnen. En vanuit economische theorie zijn de indirecte belastingen, zoals milieubelasting of accijns op tabak, het beste te verdedigen. Ik zou graag de belasting op arbeid en winst wel willen verlagen in ruil voor hogere belasting op milieuvervuilend gedrag.’
Daar schuilt de Zeeuwse calvinist in u.
‘Dat zou je kunnen vermoeden, maar ik ben ook econoom en economen zeggen in toenemende mate – gedragseconomen vooral – dat het heffen van indirecte belastingen in plaats van belasting op arbeid en winst wel eens gunstig kan zijn voor de economie.’
De Jager is geboren en getogen in het Zeeuwse Kapelle, dezelfde plaats als de premier. Op het fruitteeltbedrijf van zijn vader hield hij in zijn tienerjaren bijen. We vroegen ons af, houdt u nog bijen?
‘Dat heb ik maar heel kort gedaan. Ik werd allergisch voor bijensteken. Als imker word je altijd gestoken dus dat werkte niet. Dat heb ik van vijftien tot zeventien gedaan. Voor honing ben ik trouwens niet allergisch.’
Wat was de mooiste dag uit uw leven tot nu toe?
‘Ik denk de G20-top in Washington, 15 en 16 november 2008, toen ik even anderhalve dag regeringsleider mocht zijn.’
Balkenende was absent wegens het overlijden van zijn vader en u zat ingeklemd tussen premier Zapatero van Spanje en de Russische president Medvedev.
‘Ja, en ’s middags naast Sarkozy.’
En dan praat u Frans?
‘Engels, althans dat proberen we. Veel beter is het Engels van Christine Lagarde, de Franse minister van Economische Zaken. Echt een indrukwekkende vrouw.’
Lukt dat nog een beetje, de vrouwen?
‘Ik ben vrijgezel, maar aan de liefde kom ik weinig toe.’
Of was het de mooiste dag dat u samen met staatssecretaris Jack de Vries, hij voorzitter van de jongerenorganisatie CDJA en u penningmeester, het logo van het CDJA van het Haagse CDA-partijbureau afsloopte?
Broedend: ‘Hoe oud was ik, 22 of 23, denk ik.’ Gniffel: ‘Het CDA had ons zelfontworpen CDJA-logo op het partijbureau laten vervangen. Het CDA wilde dat wij ons conformeerden aan de partijhuisstijl, maar wij waren een onafhankelijke jongerenorganisatie. Volgens het CDA was er niets meer aan te doen, omdat het bord al hing.’
Samen het dak op.
‘Ja, dat was wel rebels, zeker binnen CDA-kringen. Bij het afscheid van Jack de Vries bij het CDJA heb ik hem het logo nog overhandigd.’
En nu zijn deze twee rebellen toch de kroonprinsjes van de premier geworden?
‘Kroonprinsjes niet, maar wel actief in zijn kabinet inderdaad.’
Maar u bent toch het cement tussen Bos en Balkenende? Wouter Bos zegt het zelfs.
‘Nou, dat vind ik te veel eer. Ik kan niets afdoen aan de woorden van Wouter Bos. Wat hij heeft gezegd laat ik voor zijn rekening, maar ik ga dat soort dingen niet claimen. Het is geen valse bescheidenheid dat ik dat zeg.’
Toch het oliemannetje?
‘Ja, door de functie als staatssecretaris van Financiën. Als jij de bewindspersoon van jouw partij bent op Financiën dan heb je op financieel gebied natuurlijk al een belangrijke rol. Als je dan ook nog op het departement zit van de politiek leider van de andere grote partij uit de coalitie, is het logisch dat je soms een bepaalde positie inneemt. Meer claim ik niet.’
Tevreden met uw bekendheid onder het volk?
‘Het eerste jaar was dat veel minder, maar zeker na Washington ben ik veel bekender geworden bij een publiek dat normaal wat minder de parlementaire pers volgt. Ik was natuurlijk de grote onbekende toen ik begon, als een van de weinigen van buiten de politiek. Ik was ook een van de laatste namen die uitlekte in Den Haag.’
Het CDA, dat de laagste uitslag ooit bij de Europese verkiezingen behaalde, en de PvdA kregen klappen van de PVV. In welk kamp zit u: mogelijk toch regeren?
‘Ik vind dat je nooit bij voorbaat een partij moet uitsluiten. Als de kiezer een bepaalde partij groot maakt dan moet je als democratische partij in beginsel ook bereid zijn om daar mee te onderhandelen tot een nieuwe coalitie. Maar dan kan het heel goed zijn dat je daar op inhoudelijke gronden niet uitkomt. Maar het is niet fair om dat op voorhand al te zeggen. Je moet niet – zoals ze in België lang hebben gedaan – een cordon sanitaire om Wilders bouwen.’
Hoe kun je de PVV counteren? Zelfs GroenLinks-leider Femke Halsema wijst erop dat het PVV-beleid slecht is voor de economie. Is dat een thema?
‘Voor het CDA is de economie heel belangrijk. Voor dit kabinet zijn financiën een speerpunt. Hoe combineer je houdbare overheidsfinanciën in de toekomst met bijvoorbeeld het stimuleren van de economie, zoals we nu hebben gedaan met het stimuleringspakket. Dat was een verschrikkelijk moeilijke klus. Ik heb bij de PVV nog niet gehoord hoe zij dat zien. Ik heb op financieel en economisch gebied nog niets gezien.’
Stel u wilt Wilders ontmantelen…
‘Dat klinkt te onvriendelijk.’
Onvriendelijk? Dat is politiek. Wilders valt toch ook aan?
‘Wij zullen ons eigen geluid laten horen. Ik vind dat we als kabinet heel duidelijk naar voren moeten brengen dat we zowel voor economie als voor overheidsfinanciën veel beter zijn dan op dit moment door oppositiepartijen naar voren wordt gebracht. We zullen daar de komende tijd voor waken.’
Wilders’ programma heeft soms protectionistische trekjes, zoals Poolse werknemers weigeren.
‘Protectionisme is in ieder geval niet het antwoord wat dit kabinet zoekt. Protectionisme leidt op de langere termijn alleen maar tot meer werkeloosheid en hogere productiekosten. Ik weet niet of de PVV dat wil, met name omdat de PVV op economisch gebied niet aangeeft wat ze wél willen. Ze stemmen net als de SP vaak tegen als het gaat om steun aan ondernemers en banken.’
U vindt dat Wilders nu niet komt met een antwoord?
‘Niemand weet op dit moment waar Wilders op financieel-economisch gebied voor staat. Wij zullen dat als kabinet de komende tijd ook echt gaan vragen aan de PVV. Wat willen jullie als oppositiepartij nou wél? Als protectionisme dan hun antwoord is, dan zullen we op dat punt stevig onze boodschap naar voren brengen. Protectionisme is voor de Nederlandse burger en het bedrijfsleven heel slecht, écht heel slecht. We hebben een economie die voor meer dan de helft afhangt van het buitenland.’
Beschouwend ineens: ‘Wij willen weten wat het programma is. Dat hoort bij volwassen verhoudingen. Het zou goed kunnen dat Wilders daar straks voor de Nederlandse verkiezingen in het Nederlandse parlement wel mee komt. Daar kijk ik naar uit, want dan kunnen we het debat met elkaar aangaan. En dan zal blijken dat veel van die geluiden uit de randen – als de PVV en de SP, niet de middenpartijen dus – uiteindelijk slecht zijn voor de economie. En dus ook voor de werkgelegenheid in Nederland. Voor burgers klinkt dat misschien wel interessant ‘geen Polen’, maar uiteindelijk betekent dat dat allerlei producten in Nederland duurder worden.’