De slechtste politicus... volgens ons dan...

Door: Haagse redactie
Gepubliceerd: woensdag 1 juli 2009 02:07
Update: woensdag 1 juli 2009 09:19

Het parlementaire jaar is voorbij, tijd voor de traditionele afrekening. Onze Haagse redacteuren gingen er goed voor zitten. Ze zagen spannende interrupties en oprechte woede. Maar helaas ook manipulatie, taalmishandeling en leugens. Over de beste politicus waren de meningen verdeeld, al scoorde Alexander Pechtold erg hoog. En de verliezer, tsja. Daar was echt iedereen het over eens. 

Auteur: Marcia Nieuwenhuis
In het rijtje met beste en slechtste politici, zou je hem bijna vergeten: Mark Rutte. De liberaal, die met 21 zetels een fikse machtsbasis heeft in het parlement, moddert nog immer voort. Het voornaamste waar hij het afgelopen jaar headlines mee maakte was het niet strafbaar stellen van de holocaust-ontkenning. Wonderlijk dat de liberalen niets geleerd hebben van eerdere oorlogsmissers.

VVD-europarlementariër Toine Manders verontschuldigde zich al eens voor het laten zien van WO II-beelden in een reclamespot voor de Europese grondwet en Hans Dijkstal vergeleek de vignetten die minister Verdonk wilde invoeren om de integratie van allochtonen te meten met een jodenster.

‘Uhm... ze doet het goed’
En ook de grootste oppositiepartij kwam dit jaar niet uit de verf. Waar de SP er vorig jaar nog in slaagde om andere Kamerleden te laten excelleren, zijn de rollen nu omgedraaid. Het lijkt wel of oud-leider van de SP Jan Marijnissen enkel bezig is het gezag van zijn opvolger Agnes Kant te ondermijnen. ‘Uhm...ze doet het goed. Ja, ik vind, ze groeit steeds beter in d’r rol. Uhm... Het is ook niet niks. Oppositieleider...’, sprak de man die bezwoer juist niet het Orakel van Oss te worden. In plaats daarvan kan de SP zich veel beter richten op hoe zij hun politieke tegenstanders van repliek moeten dienen. Neem de aanval van Kant op de uitslagenavond van de Europese verkiezingen: ‘Als het gaat om sociaal-economische terreinen is de PVV een rechts-liberale partij.’ Die zou veel meer impact hebben op hun gemeenschappelijke – ietwat minder bedeelde – achterban, als zij het beestje bij de naam noemt. ‘Bij u, meneer Wilders, worden de allerrijksten er alleen maar rijker op.’

Premier Jan Peter Balkenende staat dit jaar bovenaan in de flopdrie. De Catshuisbrand – die een schilder het leven kostte – typeert zijn gesloten bestuurscultuur. De CDA-leider oogt op zijn 53e nog steeds onschuldig, maar heeft zich door de jaren heen ontwikkeld tot een sluwe machtspoliticus. Onder zijn verantwoordelijkheid werd een voor hem belastend rapport afgevoerd naar de kluis van de landsadvocaat, en bovendien durfde hij vervolgens ook nog eens te beweren dat de onderzoeker het bewuste rapport zelf ook onvoldragen zou hebben gevonden. Een leugen, zo bleek later uit de verklaring van de onderzoeker zelf in NRC Handelsblad.

De premier liegt dus om zijn eigen hachje te redden. Maar het ergste is eigenlijk nog wel dat de meerderheid van de Tweede Kamer hem hiermee weg laat komen. Zeker aangezien het niet de eerste keer is dat hij de doofpot hanteert. Waar in alle andere westerse landen politieke leiders instemden met onderzoeken naar de steun aan de inval in Irak, bleef Balkenende dit in Nederland jarenlang traineren. En dan hebben we het nog niet eens over de affaires rond het koninklijk huis, Mabel en Margarita-gate, waarin hij de schuld in andermans schoenen probeerde te schuiven.

Een van de weinigen die wél in opstand komt als er in de Tweede Kamer iets grondig mis gaat, is ook dit jaar D66-voorman Alexander Pechtold. Die onderscheidt zich niet alleen in zijn eloquentie van de rest.

Vorig jaar
Beste: Pechtold (hét alternatief), Ewout Irrgang en Jasper van Dijk (nu verdrongen door Marijnissen), Diederik Samsom (gemiste kans)

Slechtste: Mariëtte Hamer (behoudende keus), Tineke Huizinga (waarom toch op Verkeer en Waterstaat?), Ella Vogelaar (inmiddels exit), Mark Rutte (onzichtbaar).


^{Pechtold en Hamer | ANP}

Auteur: Peter Middendorp
De teleurstelling van het parlement: de leden kunnen niet spreken. Ze lezen voor. Van briefjes die net zo lang zijn afgestemd en goedgekeurd door de fractie tot er niets meer in staat, alleen een samenvatting van de reden voor het debat. Al hebben er tien voor hen precies hetzelfde gezegd en gedaan, ze blijven voorlezen.

Hierdoor kennen Nederlandse debatten geen ontwikkeling; er gebeurt niets, alles staat vooraf vast. Dat is onkunde, en angst: er is de politicus veel aan gelegen ontwikkeling te voorkomen, ontwikkeling kun je niet controleren.

(3) Het afgelopen jaar één keer een verhaal gehoord waarbij ik mezelf even mocht vergeten. Uit het hoofd gehouden, ook dat nog, door Wouter Bos. Niet om andere redenen mag hij in mijn lijst.

(2) Bijna altijd is het aardig om te luisteren naar Femke Halsema (GroenLinks). Ze blijft nadenken als ze iets zegt, blijft formuleren, ook in staat van grote opwinding, wat niet mijn favoriete staat is. Ze citeert, laat de wereld doorklinken in het parlement, je hoeft het niet overal mee eens te zijn om dat te kunnen waarderen.

(1) De verhalen van Alexander Pechtold (D66) openen, om zo te zeggen, timmeren niet dicht. Zijn interrupties zijn spannend, soms wordt een tegenstander langzaam ingesloten. Hij zit niet vaak zonder grapjes en spitsvondigheden. Daar moet je van houden, maar kom buiten Pechtold maar eens om comic relief in het parlement.

Met zo weinig sprekers hoeft een regering zich geen zorgen te maken. Dat zal ze uitkomen, de enige verdediging die het kabinet tot zijn beschikking heeft, is de nietszeggendheid, opgediend uit gezichten met een glimlach voor de mensen thuis. Het doel: veel praten zonder iets te zeggen waaraan je kunt worden herinnerd; de tegenstander vervelen en vermoeien.

(3) Tijdrovend zijn Kamerleden die vragen indienen voor ministers van de eigen partij om ze vervolgens in het debat te complimenteren – ‘De minister verdient een dikke pluim dat hij dit zo doortastend heeft aangepakt.’ John Leerdam (PvdA) – ‘Knap gedaan’; Jeroen Dijsselbloem (PvdA) – ‘Heel goed’; en Pieter Omtzigt (CDA) – ‘Ik ben werkelijk onder de indruk’, moeten de eer verdelen.

(2) Na het JSF-debat heb ik besloten nooit meer vooraf een debat spannend te vinden. De PvdA ging de aanschaf van een testtoestel niet accepteren, want dan zat je vast aan de JSF. Deze keer gingen ze het echt doen, sterk zijn, de poot stijf houden. Toen kwam Mariëtte Hamer. Vertellen dat ze niet had ingestemd met de aanschaf waarmee ze wel had ingestemd. Spreken met trage dictie, gespeelde rust en bureaucratische clichés – bij haar duurt de leugen tergend lang.

(1) Zeven of acht jaar premier – nog nooit iets gezegd. Hij kan het niet, een handicap die per ongeluk goed heeft uitgepakt en daarna tot strategie is verheven; die van de derde hond, de lachende derde. Anderen de kolen uit het vuur laten halen, er zelf ongeschonden uitkomen. Hij raakt niks, niets raakt hem, de werkelijkheid bestaat niet, alleen ‘de standing der premier’. Hij mishandelt de taal, de lachende derde staat overal bij te lachen, tot vervelens toe.

Vorig jaar

Beste: 1. Ineke van Gent (voorbijgestreefd, maar niet minder sterk) 2. Jan Marijnissen (houdt Agnes Kant onrustig) 3. Femke Halsema (plaatsje geklommen).

Slechtste: 1. Jeroen Dijsselbloem (hulpsinterklaas) 2. Martijn van Dam (goeie brief over Gaza) 3. Karien van Gennip (uit de politiek).


^{Ineke van Gent | ANP KOEN SUYK}

Auteur: Dirk Jacob Nieuwboer
Soms denk je dat ze in Den Haag liever tot slechtste dan tot beste politicus gekozen willen worden. Jokkebrokminister Eimert van Middelkoop deed erg zijn best. Of toch maar de hele PvdA-fractie? De anticlimax over de JSF verdient het.

Maar zij winnen niet, omdat dit het jaar van de kredietcrisis is. Pas in de moeilijkste omstandigheden weet je echt wat je aan politici hebt. Wouter Bos redde banken en mocht zichzelf een paar maanden omhoog glunderen in de peilingen. De vreugde was van korte duur, want al snel keerde het coalitiegeklungel terug.

Wekenlang onderhandelen over een teleurstellend crisispakket. En ondertussen de onrust vergroten. Minister André Rouvoet maakte het erg bont met zijn plannetje om de hypotheekrenteaftrek over een paar jaar af te schaffen. De ChristenUnie-leider dacht dat daardoor nu juist meer huizen verkocht zouden worden. Jajaja.

Achterkamertjes
Ook lekker bezig was PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer. Heel Nederland ergert zich aan achterkamertjes, zij fleurt er van op. Vrolijk vertelt ze in het Volkskrant magazine hoe de onderhandelaars de pers voorlogen over het verloop van de crisisonderhandelingen. Fijn dat we nu zeker weten dat Den Haag communicatie met het volk serieus neemt.

En dan die andere great communicator: Jan Peter Balkenende. Amper een dag nadat zijn eigen kabinet afspreekt alle opties open te houden, werpt de premier zich op de voorpagina van de Telegraaf op als beschermer van de hypotheekrenteaftrek. En als Bos te veel aandacht krijgt, beklaagt hij zich op het CDA-congres over de media die niet zien wat hij allemaal wel niet doet. Kleiner kan de p van politiek niet zijn. De premier slaagt glansrijk voor het slechtste politicus-examen. Cum laude.

ChristenUnie-voorman Arie Slob liet zien hoe het wel moet. Geen domme proefballonnetjes. Geen sneren naar coalitiepartners. Het zou normaal moeten zijn, maar zijn collega’s bewezen het tegendeel.

Slob deelt de derde prijs met Rita Verdonk. Sinds ze daalt in de peilingen, zit ze steeds vaker bij debatten, waar ze het verrassend goed doet. Toen Bos 49 procent van Fortis kocht, weigerde ze als enige steun. Met zo weinig informatie kon ze niet beoordelen of het verstandig was. Een paar dagen later bleek haar gelijk: Bos moest alsnog de hele bank kopen.

Tamme leeuw

Zonder crisis had Barry Madlener gewonnen. Sterke campagne, grote winst. Maar nu gaat de hoofdprijs naar iemand op wie je kunt rekenen in barre tijden. De Tweede Kamer wordt vaak terecht een tamme leeuw genoemd, maar dat ligt niet aan Ewout Irrgang (SP) en Kees Vendrik (GroenLinks). Aan hen danken we het dat er tijdens de crisis nog iets van democratische controle overeind bleef. Door hun inspanning verbeterde de informatie over ingrepen in de financiële sector.

Vendrik wint omdat hij met meer creatieve voorstellen – bankierseed! – kwam. En hij zorgde voor een hoorzitting met bankiers, waardoor iedereen kon zien wat voor lapzwansen dat zijn. Jammer dat hij niet woedend werd toen bleek dat geen enkele krijtstreep sorry wilde zeggen. Maar tijdens het parlementaire onderzoek, waar hij voor ijverde, kunnen zijn collega’s de schade inhalen.

Vorig jaar

Beste: Hero Brinkman, de nar van de Kamer, won bij gebrek aan beter. Dit jaar niks nieuws.

Slechtste: 1. André Rouvoet: steady in de top 3. 2. Rita Verdonk: hoe minder ze over Sinterklaas praat, hoe beter. 3. Iedereen die voor verlenging van Urugzan-missie was: de meesten doen het nog steeds beroerd.


^{Hero Brinkman | ANP KOEN SUYK}

Auteur: Kustaw Bessems

De beste kiezen valt niet mee. Er heeft heus wel iemand ergens een keertje iets goed gedaan. Paul de Krom vindt een stevig VVD-geluid op integratie zonder te klinken als slechte Wilderskloon. CDA-Kamerlid Raymond Knops ging tegen zijn eigen staatssecretaris Jack de Vries van Defensie in toen die een omstreden islamitisch geestelijk verzorger aanstelde. Dualisme is bij het CDA zó uitzonderlijk dat dit een prestatie mag heten.

Of neem minister Eberhard van der Laan voor Wonen, Wijken en Integratie, die zich ontpopt tot een slimme politicus en een van de betere praters.

Een eervol vermeldinkje is dit alles wel waard, maar beste van het jaar?

In Den Haag geldt iemand als een goed politicus als hij moeilijke dossiers beheerst, geen gekke dingen doet, lekker praat voor tv. Eigenlijk: niet beschadigd raakt. En kiezers trekt natuurlijk. Dit beloont risicomijdend gedrag, terwijl het Binnenhof wel wat meer onhandige openhartigheid kan gebruiken. Daarom beloon ik dit jaar drie welwillende prutsers.

Edelherten
Op de derde plaats Marianne Thieme, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren. Er wordt geschamperd als zij de minister naar de Tweede Kamer roept om zich te verantwoorden voor het doodschieten van tien edelherten op Terschelling. Maar de andere partijen zouden zich moeten schamen, omdat zij niet door hebben gehad hoe belangrijk kiezers dierenwelzijn vinden. Twee zetels in het nationale parlement en bijna één in het Europese. Collega’s en media nemen Thieme niet meer serieus, maar zij gaat stug door en dat verdient lof.

Op twee staat VVD-leider Mark Rutte. Zijn presentatie is onbeholpen. Zijn geratel, zijn gewapper met zijn handen. Zijn toon te allen tijde luchtig, ongelukkigerwijs ook als hij praat over het niet bestraffen van Holocaustontkenning. Maar zijn initiatief om de vrijheid van meningsuiting te verruimen was een wonder van inhoud (serieus stuk geschreven, goede miniconferentie belegd) en kwetsbaarheid (‘we zijn er nog niet uit, maar deze kant willen we op’). In de Haagse boksring word je dan door politici en journalisten tot moes geslagen, maar rechtvaardig is dat niet.

Tragisch aan de beste politica van het jaar is dat zij haar critici is gaan geloven. Zij denkt dat ze minder serieus moet zijn, ‘humor’ moet tonen. Onzin. Kiezers waardeerden SP-fractievoorzitter Agnes Kant altijd om haar oprechte boosheid en tomeloze inzet. Díe moet zij laten zien. En zij moet voorganger Jan Marijnissen, die haar stelselmatig ondermijnt, wegsturen. De SP verloor al aanhang onder Marijnissen, dus hij moet nu niet zeuren. Een vadermoord is nodig, daarna kan Kant de aanval op de PvdA en de PVV inzetten.

Hoog opspelen
Op de derde plaats bij de slechtsten twee onbekende PvdA-Kamerleden, ex aequo. Angelien ‘JSF’ Eijsink en Anja ‘Catshuisbrand’ Timmer. Om waar zij voor staan: de nederlagenstrategie van hun partij. Iets hóóg opspelen, als het erop aankomt zwichten, daarna tegen de verdrukking in volhouden dat je gewonnen hebt.

Op de tweede plaats net als vorig jaar minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie (CDA). Pas toen de Hoge Raad hem de voet dwarszette, gaf hij zijn pogingen op om beledigende taal over godsdiensten sneller te bestraffen en zo de meningsuiting in te perken. Dat hij als goed jurist moest weten dat hij niet handelde in de geest van internationale verdragen of rechtspraktijk, is extra ernstig.

Voor de keuze van slechtste politicus gelden de gronden van vorig jaar onverminderd (cynische machtspoliticus, trekt klamme deken over het land). En er zijn meer redenen bij gekomen dan hier passen. Hoe hij het Irak-onderzoek probeerde te blokkeren. Hoe hij een discussie over de holocaust inzette voor politiek gewin. Hoe hij uit zichzélf begon over sms’en met Jan Smit. Hoe hij manipuleerde in de nasleep van de Catshuisbrand. Hoe hij zich voor de gewoonste internationale contacten op de borst klopt. Hoe hij doet of kritiek op zijn beleid zijn integriteit aantast. Onze premier, Jan Peter Balkenende.

Vorig jaar

Beste: 1. Femke Halsema (lijkt niet te willen winnen) 2. Tofik Dibi (laat zich te veel intomen, wordt slordig) 3. Wouter Bos (bijt nooit door)

Slechtste: 1. Jan Peter Balkenende (geprolongeerd) 2. Ernst Hirsch Ballin (geprolongeerd) 3. Ton Heerts/John Leerdam (hebben waardige opvolgers)