Door: Marcel van Engelen
Gepubliceerd: maandag 27 juli 2009 22:28
Update: dinsdag 28 juli 2009 06:33
Terwijl de Partij voor de Dieren nog vaak wordt weggehoond, is ze na ruim twee jaar geslaagd in haar missie. Haar belangrijkste idee – we moeten minder vlees eten – is nu door het kabinet overgenomen.
'Eerst negeren ze je, dan lachen ze je uit, vervolgens bestrijden ze je en ten slotte win je.’ Partijleider Marianne Thieme citeert graag Mahatma Gandhi als haar wordt gevraagd naar de weerstand die de Partij voor de Dieren ontmoet.
Nog steeds wordt ze uitgelachen. Als ze bijvoorbeeld op haar weblog de Amerikaanse president Obama berispt, omdat hij voor het oog van een tv-camera een vlieg heeft doodgeslagen. Maar ondertussen heeft ze een belangrijke slag gewonnen. Om niet te zeggen de belangrijkste. De Partij voor de Dieren, in wezen meer een milieu- dan een dierenpartij, heeft namelijk het verband tussen de bio-industrie, klimaatverandering en de draagkracht van de aarde op de politieke agenda gezet. Zo ferm, dat zelfs CDA-minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van oudsher in het kamp van de varkensboeren, nu bereid is het (parttime-)vegetarisme te gaan promoten.
Marianne Thieme en actrice Georgina Verbaan vragen aandacht voor het burgerinitiatief Fout Vlees. Foto's: ANP
Dat is opmerkelijker dan het lijkt. De aansporing om minder vlees te gaan eten sluit aan bij het groeiende besef dat de bio-industrie een onevenredig groot beslag legt op de natuur (varkens, koeien en kippen eten veel soja, maïs of graan en zetten dat om in een klein beetje vlees; onderwijl groeit de wereldbevolking snel; voor de teelt van soja moet onder meer regenwoud in Brazilië wijken; de vlees- en zuivelindustrie draagt wereldwijd voor eenvijfde bij aan de CO2-uitstoot), maar twee jaar geleden was dat besef nog volslagen afwezig. In de politieke arena van Den Haag tenminste.
PvdA-Kamerlid Luuk Blom, tijdens een Kamerdebat begin 2007: ‘U moet mij niet kwalijk nemen dat ik geen idee heb wat de relatie is tussen de intensieve veehouderij en ontbossing ik weet niet waar. Ik weet het gewoon niet.’ Minister Verburg wist het al wel, maar actie ondernemen ging haar toen nog veel te ver. ‘Als dierlijke eiwitten in ons voedselpakket zouden worden vervangen door plantaardige eiwitten, zou de milieudruk dalen’, erkende de CDA-minister in antwoord op Kamervragen van Thieme in juni 2007. Maar de klimaatdoelen van de regering konden prima worden gehaald ‘zonder in te grijpen in het consumptiepatroon’, vond Verburg. ‘De rijksoverheid heeft op dit moment geen specifieke communicatieactiviteiten gepland.’
Ze heeft het niet lang kunnen volhouden. Na een spervuur van Kamervragen en, belangrijker, na de film Meat the Truth van de Partij voor de Dieren (een ‘correctie’ op Al Gores klimaatfilm An Inconvenient Truth, waarin de vleesindustrie geen rol speelde) presenteerde Verburg twee jaar later haar nota Duurzaam Voedsel. ‘De eerste voedingsnota’ in de geschiedenis van het ministerie meldde het persbericht trots. In de kantine van het ministerie stond Verburg trots tussen ‘het voedsel van de toekomst’ en gaf ze zelf het goede voorbeeld. Hmm lekker, gebakken insecten en vleesloze bitterballen. Ter promotie ervan is twintig miljoen euro beschikbaar: Nederland moet in 2015 ‘koploper’ zijn op het gebied van duurzaam voedsel en ‘een voorbeeld voor de internationale gemeenschap’.
Kabinetsprioriteit
Deze maand kwam alweer het volgende persbericht: ‘Kabinet laat onderzoek doen naar alternatieven voor vlees.’ Alleen al uit de ondertekenaars mocht blijken hoe breed het onderwerp wordt gedragen. Het betrof een gezamenlijk stuk van de ministers van Landbouw (Verburg), van Milieu (Cramer) en van Ontwikkelingssamenwerking (Koenders). ‘Productie van zuivel en vlees legt een grote druk op het milieu, ongebreidelde groei zou grote gevolgen hebben voor het mondiale ecologische systeem’, meldden de ministers. ‘Het kabinet vindt het zo’n urgent probleem, dat het is benoemd tot kabinetsprioriteit.’
Winst voor de Partij voor de Dieren. Foto: Winst voor de Partij voor de Dieren. Foto: Hollandse Hoogte
Het is, al met al, hard gegaan: van wegwuiven en geen campagne, naar actieve promotie, twintig miljoen euro, internationale aanvoering en kabinetsprioriteit. In twee jaar tijd. Wat overigens niet wil zeggen dat het kabinet de consument wil dwingen minder vlees te gaan eten. De ministers willen ‘verleiden’, door een campagne van het Voedingscentrum en het stimuleren van nieuw aanbod van vleesvervangers. ‘De consumptie van dierlijke eiwitten’ moet verschuiven naar ‘duurzaam geproduceerde dierlijke eiwitten en naar plantaardige eiwitten.’
Nu is de vraag of dat allemaal te danken is aan de Partij voor de Dieren. Natuurlijk niet. Thieme cum suis hebben de ‘ecologische voetafdruk’ van vlees(eters) niet verzonnen. Ze verwijzen naar internationale rapporten en zijn niet meer dan het politieke stootkussen van een groeiende maatschappelijke beweging. Ook antwoordde CDA-fractieleider Pieter van Geel het al, toen hij nog staatssecretaris was van Milieu: ‘Vlees is het meest milieubelastende onderdeel van ons voedselpakket.’ Dat was in 2004, twee jaar voordat de Partij voor de Dieren met twee zetels in de Tweede Kamer kwam. Evengoed was vlees eten destijds nog geen politiek onderwerp. Zelfs een partij als GroenLinks was er voorzichtig mee, omdat het wel eens stemmen zou kunnen kosten.
En nu is het dus kabinetsprioriteit. Dat was het zonder de Partij voor de Dieren niet geweest. Zo is de ‘beleidsagenda’ op dit gebied rechtstreeks terug te leiden naar de film Meat the Truth (zie kader). En collega-parlementariërs kunnen niet anders dan het beamen. ‘Het is onmiskenbaar dat de Partij voor de Dieren dit heeft geagendeerd’, zegt Ernst Cramer van de ChristenUnie. ‘Het zou een vreemd staaltje partijpolitiek zijn dat te ontkennen.’
Weinig heil
De ChristenUnie, van oudsher toch een partij van boeren, heeft zijn ideeën over vegetarisme bijgesteld. ‘Wij zijn indringender met dit thema bezig dan ooit’, zegt Cramer. ‘Wij vinden dat je terughoudend moet zijn met vlees eten. De vraag is alleen of je dat moet afdwingen of het bij voorlichting moet laten. Vlees duurder maken zou een optie zijn, maar dat moet dan wel in Europees verband.’
Ook het CDA moet toegeven dat de Partij voor de Dieren de vleesconsumptie in Nederland tot een politiek onderwerp heeft gemaakt, al gebeurt dat met tegenzin. ‘Internationaal gezien stond het al langer op de agenda’, zegt Kamerlid Joop Atsma. Hij ziet weinig heil in het ontmoedigen van vleesconsumptie. ‘Iedereen moet zelf weten wat hij eet, daar willen wij ons niet mee bemoeien.’ En het standpunt van het kabinet (met CDA), dat de consumptie van dierlijke eiwitten moet verschuiven naar plantaardige? ‘Wereldwijd zal de consumptie van vlees alleen maar groeien. In China, India, maar ook in Afrika. Dat is goed, want nu lijden mensen er honger. Het is een verdeelvraagstuk, waar Nederland zijn bijdrage aan moet leveren. De vraag is alleen of het iets uithaalt als wij hier minder vlees eten. Het werkelijke doel van de Partij voor de Dieren, minder consumptie van dieren, zal internationaal gezien niet gehaald worden. Integendeel.’
Tot slot terug naar Luuk Blom van de PvdA. Hij begrijpt nog steeds weinig van de hele redenering. ‘Een beetje zeuren over een stukje vlees op je bord, symboolpolitiek. China zo ver krijgen minder kolencentrales te bouwen, daar gaat het om.’ Blom was ‘flabbergasted’ toen de Partij voor de Dieren tijdens het debat in 2007 (het ging over Europa) opeens begon over de vleesindustrie en ontbossing in Zuid-Amerika. ‘Dat doen ze steeds: onderwerpen aansnijden die helemaal niets met het debat te maken hebben. Misschien, als je heel ver gaat zoeken, kun je een verband vinden tussen vlees eten en ontbossing. Maar ik blijf het een zielig partijtje vinden.’
Juni 2007
Verburg wil niet aan het vlees komen
In antwoord op Kamervragen van de Partij voor de Dieren schrijft ze:
‘Als dierlijke eiwitten in ons voedselpakket zouden worden vervangen
door plantaardige eiwitten, zou de milieudruk dalen.’ Maar daar wil ze
zich niet mee bemoeien. De klimaatdoelen kunnen prima worden gehaald
‘zonder in te grijpen in het consumptiepatroon’. En voorlichting op dit
vlak komt er niet.
Juni 2008
Verburg maakt een voorzichtige draai
De minister heeft onderzoekers in Wageningen een rapport laten maken
over Meat the Truth. Ze schrijft dat de film onjuistheden bevat. Toch
is ‘naar verwachting ook een verschuiving in de consumptie van
dierlijke eiwitten naar duurzamer geproduceerde dierlijke en
plantaardige eiwitten’ nodig.
Oktober 2008
Vlees eten is een politiek onderwerp geworden
Er verschijnen twee rapporten in opdracht van Verburg en minister
Cramer van Milieu. In een van de inleidingen staat: ‘Na het uitkomen
Meat The Truth door de Partij voor de Dieren (PvdD), is de consumptie
van vlees en de milieueffecten die daarmee gepaard gaan uitdrukkelijk
op de politieke agenda gezet. In de film en de Kamervragen van de PvdD
wordt een koppeling gemaakt tussen het broeikaseffect en de
vleesconsumptie in Nederland. De ministeries van VROM en LNV hebben
hier op geanticipeerd door een onderzoek te laten uitvoeren naar de
broeikasgas-, andere milieueffecten en maatschappelijke effecten bij
het vervangen van vlees en zuivel door andere eiwitbronnen.’
Juni 2009
Verburg promoot het eten van insecten
Bij de presentatie van haar nota Duurzaam Voedsel showt Verburg het
‘voedsel van de toekomst’: gebakken insecten en vleesloze bitterballen.
Ze erkent nu meer dan ooit dat de (groeiende) vleesconsumptie een
probleem is en pleit voor duurzaam voedsel. Dat betekent niet
automatisch vegetarisch eten, maar plantaardige eiwitten moeten
dierlijke wel gaan vervangen. Nederland moet in 2015 ‘koploper’ zijn
‘op het gebied van duurzaam voedsel en moet dan een voorbeeld zijn voor
de internationale gemeenschap.’
Juli 2009
Het terugdringen van vlees eten is kabinetsprioriteit
Samen met de PvdA-ministers Cramer en Koenders publiceert Verburg de 'Beleidsagenda Duurzame voedselsystemen'. Het is een antwoord op de rapporten uit oktober, die weer een reactie zijn op het pleidooi van de PvdD. De ministers: 'Productie van zuivel en vlees legt een grote druk op het milieu, ongebreidelde groei zou grote gevolgen hebben voor het mondiale ecologische systeem. Het kabinet vindt het zo'n urgent probleem, dat het is benoemd tot kabinetsprioriteit, onder het thema Biodiversiteit, Voedsel en Vlees.' Behalve dat vlees en zuivel duurzamer moeten worden geproduceerd, moeten we in Nederland meer vleesvervangers gaan eten.
