Gepubliceerd: vrijdag 28 augustus 2009 20:34
Update: vrijdag 28 augustus 2009 20:48
,,Niet links, niet rechts, maar recht vooruit.'' Een uitspraak die
tekenend was voor de opvattingen van de overleden oud-politicus
Toxopeus. Hij kreeg in zijn politieke leven regelmatig het verwijt geen
filosofische diepgraver te zijn, geen man van de ideologie. Het kon hem
niet deren. Wat moet je, vond hij, met abstracte, filosofische debatten.
Naar
zijn mening diende een politicus vooral gezond verstand te hebben,
gevoel voor het politieke spel en de wil om iets 'te brengen'. Het
maakte hem tot een van de meest beeldbepalende politici van na de
oorlog. Hij werd voor zijn verdiensten in 1985 benoemd tot minister van
staat, een erefunctie die weinigen krijgen aangeboden.
Toxopeus
was een man van de savoir-vivre, van lekkere wijn, van 'bonhomie'. Niet
van het willens en wetens onderuit halen van zijn politieke
tegenstander en het per se gelijk willen hebben. Hij had die
bourgondische levenshouding, zei hij in interviews, met zijn Brabantse
opvoeding meegekregen.
Toxopeus mocht in zijn latere carrière
graag vertellen hoe hij het lidmaatschap van de Tweede Kamer in 1956 in
de schoot kreeg geworpen. Een aspirant-Kamerlid uit Twente kreeg op de
kandidatenlijst een verkiesbare tiende plaats. Maar de man was beledigd
omdat een vrouw hoger op de lijst stond dan hij en trok zich terug.
Daarmee maakte hij de weg vrij voor Toxopeus.
Een goede stap
bleek later. Toxopeus zat drie jaar in de Kamer toen hij werd benoemd
tot minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-De Quay
(VVD/KVP/ARP/CHU). Hij bleef minister van Binnenlandse Zaken in het
daarop volgende kabinet Marijnen, tot het in 1965 struikelde over de
omroepwet.
Toxopeus gaat vooral de geschiedenis in als de man
die de ambtenarensalarissen gelijk trok met die uit het bedrijfsleven.
Niet dat hij vond dat Nederland veel ambtenaren moest hebben. ,,Maar
als je ze hebt, moeten ze kwaliteit hebben. Dus moet je ze goed
betalen.''
Hij voerde het 'trendbeleid' in, waarbij de
salarissen in de publieke sector gelijke tred houden met wat er in het
particuliere bedrijfsleven wordt verdiend. Die inhaalmanoeuvre zou in
de jaren daarna de 'Toxopeus-ronde' gaan heten.
Ondanks zijn
afkeer van de harde politieke aanval kwam Toxopeus tijdens zijn
loopbaan, in een tijd waarin polarisatie een toverwoord was, een aantal
keer in harde aanvaring met de PvdA. Eén van de stevigste botsingen met
de sociaaldemocraten had hij bij de bouw van de Bijlmermeer. Hij wilde
die Bijlmermeer toewijzen aan de Amsterdamse randgemeenten Diemen,
Ouderkerk en Weesperkarspel.
Dat was zeer tegen de zin van het
PvdA-establishment, dat vlaste op gebiedsuitbreiding van Amsterdam. Het
nieuwe stadsdeel moest, volgens de sociaaldemocraten, dienen om
bewoners uit de verkrotte binnenstad op te vangen. Toxopeus zag er
niets in. Hij kon jaren later alsnog zijn gelijk incasseren. Zoals hij
had voorspeld trokken de binnenstadbewoners niet naar de Bijlmermeer.
In
Groningen, waar hij in 1970 commissaris van de Koningin werd, botste
hij opnieuw met de sociaaldemocraten. De machtspolitiek die ze volgens
hem keer op keer bedreven, ondermijnde in zijn ogen de slagkracht van
de politiek. Een provincie die er economisch slecht voorstond, kon het
zich volgens hem niet permitteren om zich over te geven aan politieke
spelletjes.
Hij gaf er radicale jongeren als Max van den Berg de
schuld van. In 1998, toen Toxopeus al lang met pensioen was,
constateerde hij in een interview tevreden dat de PvdA de weg van
polarisatie achter zich had gelaten. ,,De ideologische veren zijn
afgeschud, zegt Kok. Ik ben daar blij om.''
Foto: ANP
Reacties
Premier Jan Peter Balkenende heeft met leedwezen kennis genomen van
het overlijden van minister van staat Edzo Toxopeus. In een verklaring
stelt de premier in dankbaarheid terug te denken aan wat Toxopeus heeft
betekend voor de Nederlandse samenleving.,,Hij was een bekwaam
en veelzijdig bestuurder, die in verschillende publieke functies een
stempel heeft weten te drukken op de ontwikkeling van ons land'', aldus
Balkenende vrijdagavond.
,Edzo Toxopeus is een belangrijk mens in onze liberale
geschiedenis'', zegt VVD-fractievoorzitter Mark Rutte. ,,Als VVD-er in
hart en nieren heeft hij zich in verschillende functies voor de
samenleving ingezet. Het was een man die de kunst verstond zichzelf te
blijven en tegelijk een groot publiek aan te spreken. Maar bovenal was
hij een echte heer''.
Partijvoorzitter Ivo Opstelten denkt met
veel waardering terug aan Edzo Toxopeus, zo liet hij vrijdagavond
weten. ,,Hij was een hoffelijke, welsprekende en aimabele bestuurder.
Een overtuigd liberaal die een grote rol heeft gespeeld in de
naoorlogse Nederlandse politiek en de VVD. Een lang en werkzaam leven
is dan nu toch tot een einde gekomen.'' ragen.''
Minister van StaatMinister van Staat is een eretitel voor het leven. De titel wordt in
uitzonderlijke gevallen verleend aan mensen die zich verdienstelijk
hebben gemaakt op bestuurlijk gebied. Soms worden ze door kabinet of
koningin ingeschakeld voor advies of speciale opdrachten. Oud-minister
van Buitenlandse Zaken Peter Kooijmans was in 2007 de laatste die de
titel kreeg.
Andere ministers van Staat zijn:
Peter
Kooijmans, Hans van den Broek, Wim Kok, Jos van Kemenade, Frits
Korthals Altes, Hans van Mierlo, Ruud Lubbers en Max van der Stoel.