Door: Jan-Hein Strop 
Gepubliceerd: dinsdag 8 september 2009 01:00
Update: dinsdag 8 september 2009 15:58
We produceren meer stroom dan we verbruiken. Toch komen er vier vervuilende kolencentrales bij. Hoe geloofwaardig is het klimaatbeleid van milieuminister Cramer?
Nederland is een pretpark voor kolencentrales. Door de eenvoudige aanvoerroutes van de brandstof en de ruime aanwezigheid van koelwater is de productie van grijze stroom zoals dat heet kostenefficiënt. Daarom krijgen we er de komende jaren minimaal vier op kolen gestookte energiecentrales bij, plus een viertal gascentrales. Dat leidt tot bijna een verdubbeling van de totale stroomproductie tot en met 2016, zo blijkt uit een onlangs gepubliceerd maar onderbelicht gebleven rapport van TenneT (Rapport Monitoring Leveringszekerheid 2008-2024), de beheerder van het hoogspanningsnet.
Opmerkelijk
Uit datzelfde rapport blijkt ook dat Nederland dit jaar nog meer stroom produceert dan het verbruikt, deels als gevolg van de economische crisis. Omdat TenneT niet alleen inzage heeft in projecten die definitief zijn (zoals Nuon in de Eemshaven en Eon op de Maasvlakte), maar ook in minder vergevorderde plannen, komt de beheerder tot een opmerkelijke conclusie: Nederland wordt grootexporteur van stroom (zie kader op pagina 3).
Voor milieuminister Jacqueline Cramer (PvdA) betekent dit rapport een hoop uitlegwerk. Juist de komst van nieuwe kolencentrales is controversieel, omdat kolenverbranding leidt tot een grote uitstoot van broeikasgassen. Zij verdedigde de goedkeuring door het kabinet van die centrales tot voor kort met het argument dat er onvoldoende alternatieven zoals windenergie zijn. Daarom blijven we noodgedwongen afhankelijk van fossiele brandstoffen als kolen.
Dat betoog is niet meer geloofwaardig. En Cramer weet dat, maar niet pas sinds gisteren. Het rapport, geschreven in opdracht van Economische Zaken, is volgens TenneT in juni al aangeboden aan het ministerie. Sterker nog: twee jaar geleden kwam de netbeheerder al met een gelijksoortige conclusie, verklaart de woordvoerder.
Toen er begin juli in de Kamer ophef ontstond over de goedkeuring door het kabinet van de centrales, zei de minister toch dat we die centrales nodig hebben, terwijl zij net als haar collega Van der Hoeven (Economische Zaken) weet dat er juist geen enkele noodzaak toe bestaat. De geplande bouw van vier nieuwe, minder vervuilende gasgestookte centrales is al ruim voldoende voor het vervangen van oude centrales.
De CO2 spuit uit de kolencentrales
Volgens Tennet gaat dat
nauwelijks gebeuren. En dan tellen we de groeiende capaciteit van
werkelijk schone energie er nog niet eens bij op.
Toch wil Cramer dat we allemaal spaarlampen ophangen en een zuinige
auto kopen. Ze vraagt van burgers betrokkenheid bij het halen van de
ambitieuze klimaatdoelstellingen van het kabinet: 30 procent minder
CO2-uitstoot in 2020 (ten opzichte van 1990) en 20 procent duurzame
energie. Maar terwijl wij spaarlampen ophangen, spuit de CO2 uit de
nieuwe kolencentrales omhoog.
Zorgen
Cramer heeft, geconfronteerd met zoveel voldongen feiten, inmiddels
erkend dat de ontwikkeling een gevaar is voor het milieubeleid. In een
toespraak woensdag zei ze zich ‘ernstige zorgen’ te maken, omdat
energiebedrijven nog te weinig investeren in duurzame energie. Ze
waarschuwt dat de overproductie van grijze elektriciteit groene stroom
uit de markt zal drukken. ‘Desastreus voor onze ambities.’
Vandaar dat de minister met maatregelen dreigt als energiebedrijven
niet meer geld stoppen in schoon opgewekte stroom. Maar die zullen om
bedrijfseconomische redenen geen haast maken – groene stroom kan zonder
subsidie niet concurreren met grijze stroom. Dure technologie om CO2 af
te vangen en op te slaan komt nauwelijks van de grond en is zeer
afhankelijk van overheidssubsidie. Voor 2020 verwacht niemand
commerciële toepassing.
Met dit kolenparadijs gaat het kabinet zijn klimaatdoelstellingen
onmogelijk halen – en dat weet het ook. Nu iedereen de cijfers kent die
dat bewijzen, kunnen de bewindslieden niet meer zeggen: we hebben die
stroom nodig. Ze zullen zich moeten beperken tot dat andere
veelgehoorde argument: we kunnen er niets aan doen.
Een actievoerder van Greenpeace heeft zichzelf vastgeketend aan een
kraan op het terrein van de kolencentrale van energiemaatschappij E.ON op
de Maasvlakte. | ANP PHOTO GUIDO BENSCHOP
De wonderbaarlijke stroomverdubbeling
Volgens het Tennet-rapport komt er circa 18,5 GigaWatt (GW) aan
productievermogen bij tot en met 2016. ‘Maar waarschijnlijk is het nog
veel meer’, zegt een woordvoerder. ‘Als je kijkt naar aansluitingen van
kleine opwekkers op onderliggende netten en capaciteit van minder
concrete plannen van stroomproducenten die nog niet formeel om
aansluiting hebben gevraagd, dan kom je uit op iets van 30 GW extra
vermogen.’
Het opgestelde vermogen bedraagt nu circa 24 GW, precies voldoende voor de binnenlandse vraag.
Er komt tot en met 2016 dus bijna een verdubbeling aan van de
capaciteit tot 45 GW – op zijn minst – terwijl de vraag naar stroom in
het Tennet-scenario maar toeneemt met 6,7 procent. Dit levert een
stroomsurplus op van minimaal 50 procent, rijp voor export.
Het is daarom niet verbazingwekkend dat Tennet geen aanbevelingen
doet aan de minister omtrent leveringszekerheid. De kans dat het licht
uitgaat is zo goed als nihil.