Door: Jan-Hein Strop 
Gepubliceerd: maandag 14 september 2009 00:27
Update: maandag 14 september 2009 00:24
Econoom Arnoud Boot smacht naar een kabinetsvisie, die schetst waar onze kansen liggen. ‘We kunnen juist sterker uit deze crisis komen.’
Die uitgelekte Miljoenennota, daar wordt Arnoud Boot niet bepaald vrolijk van. Maar niet vanwege de hoogte van het begrotingstekort. De Amsterdamse hoogleraar financiële markten en kroonlid van de Sociaal Economische Raad (SER) is vooral teleurgesteld door de in zijn ogen ‘armzalige wijze’ van regeren.
Natuurlijk, de crisis is ernstig en er moet geloofwaardig beleid komen om het begrotingstekort terug te dringen, maar juist nú moet het kabinet een visie uitdragen, vindt Boot. ‘Dit kabinet biedt geen enkel perspectief. Puur armoedig. Laten we de gelegenheid gebruiken voor een maatschappelijke discussie: hoe pakken we kansen, hoe bereiden we onze economie voor op de wereld van morgen? En geef tegelijkertijd aan hoe we onze eigen maatschappij op een sociale manier kunnen inrichten, zodat de zwakkeren beschermd worden. Het rare geroep van nu over louter bezuinigingen suggereert dat we asociaal gaan worden.’
Globalisering
Boot ergert zich zo, omdat er geen reden tot zoveel pessimisme is. ‘Wij zijn een rijk land en we kunnen juist sterker uit deze crisis komen. Dit is een totaal andere invalshoek dan die van het kabinet, dat reageert op angstbeelden.’
De snelpratende hoogleraar doelt daarmee op de ‘onterechte’ angst voor globalisering. ‘Hier en daar vallen slachtoffers, daar moet je wat aan doen, maar er zullen geen complete industrieën meer verdwijnen, alleen onderdelen. Daarvoor in de plaats kunnen we hoogwaardige werkgelegenheid naar Nederland halen.’
Over dit onderwerp heeft Boot ideeën die een stuk verder gaan dan het kabinetsbeleid. Hij pleit voor meer verregaande maatregelen ter versterking van de structuur van de economie, waar tot op heden de politieke durf voor ontbreekt. ‘Verhoging van de AOW-leeftijd is in dit licht prima – mits uitgevoerd met een overgangregeling voor ouderen – maar lang niet genoeg.’
Subsidie
Boot schetst een landschap waar door globalisering groeiende druk is om de belastingen te verlagen om concurrerend te blijven. Maar laat dat nou geen eenvoudige opgave zijn als de regering kampt met een historisch hoog begrotingstekort. Boot: ‘Om verlaging van de belasting te financieren moet de regering de grondslag verbreden, en dat betekent onder meer het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek. Niemand wordt beter van de hypotheekrenteaftrek: het houdt huizen duur en zodoende ook de huren. Er is een directe link tussen de hoogte van de aftrek en de subsidie van huren. Tel je subsidie aan de koopkant en de huurkant op, dan kom je op een bedrag van 29 miljard euro. Zonder die subsidies kan de belasting met een kwart omlaag.’
‘Dit is economisch beleid waar we op wachten, want de belasting verlagen werkt echt. Structurele maatregelen op de woningmarkt doen de economie sneller en beter draaien en vergroten de mobiliteit, omdat werkenden lagere lasten hebben. Deze effecten zorgen ervoor dat de verdiencapaciteit van de economie toeneemt, dat we harder groeien waardoor je dus uiteindelijk minder hoeft te bezuinigen op andere dingen dankzij een hogere belastingopbrengst. Bovendien kun je zo garanderen dat wij een sociale maatschappij houden.’
Zo goed als ieder ander weet de econoom dat het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek een van de grootste politieke taboes is. Geen partij, behalve een masochistische, die het in zijn verkiezingsprogramma zou opnemen. Toch begint de tijd er rijp voor te worden, denkt de hoogleraar die als SER-kroonlid voor Den Haag geen vreemde is. ‘Alle partijen behalve het CDA weten dat er iets moet gebeuren. Dat zal niet in deze kabinetsperiode lukken, en we zullen er in de aanstaande verkiezingsstrijd niets over horen, maar in het volgende regeerakkoord (‘het minst democratische moment’) is er een kans dit eindelijk te regelen.’
Hoe, is dan de vraag? Langs de weg van geleidelijkheid, luidt de kern van Boots antwoord. Door het rustig af te bouwen en te zorgen voor een goede overgangsregeling is het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek mogelijk, zonder grote schokken.
Zie de crisis juist als een kans, benadrukt de partijloze econoom. ‘Het leidt hopelijk tot een hoognodig ideologisch debat over het type maatschappij waarin we willen leven.’