Gepubliceerd: dinsdag 15 september 2009 13:56
Update: dinsdag 15 september 2009 13:58
De huidige tijd vraagt om vastberadenheid en bereidheid tot verandering.
De wereldwijde financiële en economische crisis heeft ook Nederland hard
geraakt. De snelheid waarmee de gebeurtenissen zich in het achter ons
liggende jaar hebben voltrokken, was uitzonderlijk.
Mensen verliezen hun baan, het aantal faillissementen neemt snel toe,
jarenlang opgebouwde vermogens slinken en de overheidsfinanciën vertonen
onvermijdelijk grote tekorten. De gevolgen zullen nog lang gevoeld worden.
Bovendien hebben ontsporingen in de financiële sector het vertrouwen in
instituties en hun bestuurders aangetast.
Door dit alles groeit bij velen de onzekerheid over de toekomst.
Het is de ambitie van de regering onzekerheden om te buigen naar herstel.
De noodzakelijke veranderingen bieden perspectief op een economisch en
sociaal krachtig Nederland.
Wij hebben elkaar en ons land veel te bieden door in saamhorigheid vast te
houden aan de traditie van vrijheid, verantwoordelijk burgerschap en een
actieve Europese en internationale opstelling.
In het najaar van 2008 heeft de regering met kracht ingegrepen in de
financiële sector teneinde spaartegoeden van burgers en financiering van
bedrijven veilig te stellen en instorten van de economie te
voorkomen.
Drie miljard euro wordt geïnvesteerd in nieuwbouw en onderhoud van
scholen, ziekenhuizen, woningen en infrastructuur en in energiebesparing.
Hiermee wil de regering de economie stimuleren.
Eveneens wordt drie miljard euro uitgetrokken voor arbeidsmarkt en
bedrijfsleven en voor onderwijs en kennis. Bedrijven worden gesteund met
ruimere kredietfaciliteiten en met regelingen voor deeltijdwerkloosheid.
Daardoor zullen meer werknemers hun baan behouden.
Tussen 2008 en 2011 wordt ongeveer acht miljard euro extra uitgegeven aan
uitkeringen voor werkloosheid en bijstand. De begroting voor 2010 besteedt
bijzondere aandacht aan de bestrijding van de jeugdwerkloosheid.
Ook dient de regering vandaag een voorstel in voor een Crisis- en
herstelwet, gericht op versnelling van procedures voor infrastructurele
projecten. Dit biedt een basis voor meer dynamiek in de economie en daarmee
voor meer werkgelegenheid.
In de jaren dat de Nederlandse economie krimpt, worden de
overheidsuitgaven niet verlaagd. Al deze en andere maatregelen vangen de
gevolgen van de recessie op korte termijn zo veel mogelijk op.
Voor de jaren daarna bevat deze begroting voorstellen die de basis bieden
voor herstel van de overheidsfinanciën.
De staatsschuld is fors gestegen en zal niet vanzelf weer verminderen. Het
overschot van één procent van het bruto binnenlands product op de begroting
van vorig jaar is omgeslagen in een tekort van meer dan zes procent in 2010.
De recessie leidt tot aanzienlijk lagere belastingafdrachten door burgers en
bedrijven. Zelfs bij een gemiddelde economische groei van twee procent zal de
staatsschuld blijven toenemen met ongeveer vijfendertig miljard euro per
jaar.
Hoewel de economie volgend jaar weer voorzichtig lijkt te verbeteren,
blijven de opgaven waar we voor staan aanzienlijk.
Als de welvaart achteruitgaat en de staatsschuld stijgt, wordt het
bovendien moeilijker om de kosten te dragen van een vergrijzende bevolking en
van de noodzakelijke overgang naar een economie waarin voluit recht wordt
gedaan aan de eisen die een goed klimaat- en milieubeleid ons stelt.
Bij ongewijzigd beleid zullen ernstige en onwenselijke gevolgen optreden
voor de hoogte van belastingen en sociale premies, voor de werkgelegenheid en
voor de betaalbaarheid van voorzieningen als zorg, onderwijs en
pensioenen.
De regering acht het niet verantwoord deze rekeningen door te schuiven
naar de jonge en toekomstige generaties. Jongeren dreigen nu geen werk te
vinden, straks tijdens hun werkzame leven ook de lasten van een vergrijsde
bevolking te moeten dragen, en daarna niet meer te kunnen rekenen op goede
collectieve voorzieningen. Dit mogen wij niet laten gebeuren!
In dit licht heeft de regering al eerder haar voornemens ontvouwd om,
rekening houdend met zware beroepen, de AOW-leeftijd te verhogen naar 67
jaar, de kosten van de zorg te beheersen en eigenaren van huizen met een
waarde boven 1 miljoen euro zwaarder te belasten.
Voor het eind van dit jaar zal een voorstel van een Wet tekortreductie
Rijk en medeoverheden bij u worden ingediend, waarvan de regering hoopt dat
deze op 1 januari 2011 in werking kan treden. De wet verplicht het saldo
tussen uitgaven en inkomsten jaarlijks te verbeteren.
De regering zal het komende halfjaar fundamentele heroverwegingen
voorbereiden op een twintigtal brede terreinen in de collectieve sector. De
Voorjaarsnota 2010 biedt de eerste gelegenheid om tot maatregelen te
komen.
Om bij te dragen aan het noodzakelijke herstel van de overheidsfinanciën
zal onderzocht worden waar met twintig procent besparing maatschappelijke
doelen kunnen worden gerealiseerd.
Dit moet zicht geven op financieel verantwoorde mogelijkheden om publieke
diensten voor burgers effectiever uit te voeren, beleid beter af te stemmen
op problemen in de samenleving en verantwoordelijkheden tussen overheden en
burgers anders en beter vorm te geven.
De heroverwegingen moeten er ook toe leiden dat onderwijs, kennis,
innovatie en ondernemerschap doelgerichter worden ingezet om economische
groei te bevorderen. Daarnaast zal duidelijk gemaakt worden hoe belangrijke
sectoren van het Nederlandse bedrijfsleven, zoals waterbeheer en energie,
landbouw en visserij, klimaat en milieu, daaraan kunnen bijdragen.
De heroverwegingen hebben tot doel fundamentele keuzes te maken met het
oog op een economisch en sociaal krachtig Nederland.
Het matigen van de loonontwikkeling draagt bij aan meer werkgelegenheid en
aan een eerlijke verdeling van de lasten van de economische recessie tussen
werkenden en niet-werkenden, tussen de collectieve sector en de marktsector,
tussen hogere en lagere inkomens en tussen jong en oud.
De regering roept sociale partners op tot een verantwoorde
loonontwikkeling. Indien dit niet gebeurt, zal de regering haar eigen
verantwoordelijkheid nemen.
De economische recessie heeft ook morele tekortkomingen blootgelegd in het
functioneren van markt en maatschappij. De regering heeft gebreken in de
financiële sector binnen en buiten Nederland benoemd en vertaald naar
voorstellen voor striktere normering en beter toezicht. Bindende afspraken
worden gemaakt over begrenzing van te hoge beloningen en bonussen.
In deze moeilijke tijd acht de regering het van belang te blijven werken
aan een samenleving waarin mensen zich met elkaar verbonden weten, in
vrijheid elkaar respecteren en samen verantwoordelijkheid dragen. Goede
opvoeding en goed onderwijs liggen ten grondslag aan verantwoordelijk
burgerschap. De afgelopen twee jaar heeft de regering maatregelen genomen ter
bevordering van sociale samenhang, veiligheid, stabiliteit en respect. Een
vasthoudende aanpak over een reeks van jaren is nodig om tot resultaten te
komen. Daarom zal de regering bijzondere aandacht blijven schenken aan jeugd
en jongeren, aan inburgering en aan kwetsbare wijken in grote steden.
Gebrek aan integratie van sommige groepen in de samenleving, onfatsoenlijk
en respectloos handelen van velen in de openbare ruimte en crimineel gedrag
van groepen jongeren blijken hardnekkig en veroorzaken veel maatschappelijk
ongenoegen.
De regering treedt daarom niet alleen consequent op tegen plegers van
delicten maar pakt ook oorzaken van problematisch gedrag aan. De samenwerking
van justitie, politie, gemeenten, reclassering en jeugdzorg is daarvoor
essentieel.
De regering zal de maatschappelijke weerbaarheid in ons land bevorderen
door meer ruimte te geven aan burgers en organisaties en goed met hen samen
te werken. Ook met medeoverheden en de publieke sector is goede samenwerking
geboden. Vertrouwen in maatschappelijke organisaties, democratie en
rechtsstaat is daarbij van onmisbaar belang.
Een economisch en sociaal krachtig Nederland vereist samenwerking in
Europa en een internationale oriëntatie.
Nederland heeft veel te winnen bij een duurzame en open wereldeconomie.
Ruim zestig procent van onze werkgelegenheid hangt daar rechtstreeks van af.
Nederland zet zich in voor vrije en eerlijke wereldhandel en beter toezicht
op de internationale financiële sector.
De recessie verzwaart de opgaven waar alle landen samen voor staan om
armoede te bestrijden en klimaatverandering aan te pakken. Niettemin zal ons
land zich blijven inspannen voor samenwerking met de armste landen en met
landen met opkomende economieën, en ook voor drastische verlaging van de
uitstoot van schadelijke stoffen.
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, de G20-bijeenkomst in
Pittsburgh en de klimaatconferentie in Kopenhagen bieden hiertoe nog dit jaar
gelegenheid.
Nederland heeft de wereld veel te bieden. Wij zetten ons in voor vrede en
veiligheid. Ons land maakt zich sterk voor mensenrechten, vrijheid,
democratie en rechtsorde. Deze waarden vinden in Europa hun oorsprong. Juist
nu is en blijft Europese samenwerking essentieel. De regering ziet uit naar
de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.
Bij vredes- en veiligheidsmissies zal ons land zijn internationale
verantwoordelijkheid blijven nemen. De regering heeft grote waardering
voor de militairen die deze zware taken uitvoeren, zoals in Afghanistan. Wij
denken met respect aan degenen die hierbij het leven hebben gelaten of gewond
zijn geraakt.
De regering zal zich ook in Koninkrijksverband blijven inzetten voor
gezonde overheidsfinanciën en goede publieke voorzieningen. Nieuwe
staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk moeten daaraan bijdragen. In
het belang van de burgers zullen alle betrokkenen zich moeten inspannen
om het komend jaar de nieuwe regelingen tot stand te brengen.
Leden van de Staten-Generaal,
Ons land staat voor een uitzonderlijke, maar geenszins onmogelijke
opgave.
Met vastberadenheid en met de bereidheid tot verandering kunnen wij de
kansen benutten voor een economisch en sociaal krachtig Nederland. De
regering doet daartoe een beroep op alle Nederlanders en een ieder die in
Nederland woont. Er rust een verantwoordelijkheid op ons allen, jong en oud,
burgers en bestuurders, werknemers en werkgevers. De regering spreekt de hoop
uit dat iedereen zich daarvan bewust is en ernaar wil handelen.
Op u, leden van de Staten-Generaal, rust de zware verantwoordelijkheid om,
samen met de regering, initiatief te nemen. U mag zich daarin gesteund weten
door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods
zegen voor u bidden.