Door: Remco Tomesen
Gepubliceerd: woensdag 30 september 2009 00:15
Update: woensdag 30 september 2009 09:58
Viroloog Ab Osterhaus ligt zwaar onder vuur. Hij heeft belangen bij een vaccinbedrijf en zou paniek hebben gezaaid.
Het ene land (Nederland) laat zich leiden door een paniekviroloog, het andere (België) door een geruststel-viroloog. En niet zonder gevolgen. Nederland reageerde veel paniekeriger op de Mexicaanse griep dan België, zegt de Belgische epidemiloog Luc Bonneux.
Ab Osterhaus doet volgens Bonneux aan stemmingmakerij, maakt de griep erger dan hij is. Zijn Belgische tegenhanger, viroloog Mark van Rast, doet precies het tegenovergestelde. Hij relativeert de Mexicaanse griep ‘sinds dag een’.
Steeds benauwder
Van Rast kan tevreden zijn. Wat hij de hele tijd al zei, is nu voor iedereen duidelijk: de Mexicaanse griep is een mild griepje. Osterhaus krijgt het echter steeds benauwder. Zijn doemscenario’s komen niet uit; mede door zijn toedoen als regeringsadviseur zijn 34 miljoen grotendeels overbodige griepvaccins besteld; en nu wordt hij ook nog beschuldigd van belangenverstrengeling. Uit onderzoek van radioprogramma Argosblijkt namelijk dat hij een belang van iets minder dan 10 procent heeft in het bedrijf ViroClincis, dat vaccins ontwikkelt tegen ziektes als de Mexicaanse griep.
Osterhaus ontkent dat hij een dubbele agenda heeft en dat hij zelf financieel profiteert van paniek over een virus (meer vraag naar vaccins). ‘Alle mensen die belangrijk zijn, werken per definitie ook samen met de industrie’, zei hij gisteren op de website van HP/ De Tijd. Over ‘het groter maken van de Mexicaanse griep’ zegt Osterhaus: ‘Soms ga je uit van een worst case scenario’, en: ‘Voorkomen is nog altijd beter dan genezen’.
Zijn critici vinden echter dat hij veel kwaad heeft gedaan. Zo vindt arts-microbioloog Miquel Ekkelenkamp dat Osterhaus permanent van televisie moet worden verbannen. Bonneux vindt dat regering en media al na de vogelgriep hadden moeten weten dat Osterhaus ‘een gekleurde interpretatie heeft’. Ook bij de vogelgriep kwam hij met zwarte scenario’s die nooit uitkwamen.
Gekleurde blik
Dat Osterhaus betrokken is bij het bedrijf ViroClinics beïnvloedt zijn kijk zeker, zegt Bonneux. Osterhaus werkt vier dagen per week aan het Erasmus Medisch Centrum, en een dag bij ViroClinics. ‘Het is bekend dat hij veel belangen heeft, ook buiten de universiteit. Daar is hij zelf open over. Het lijkt me onwaarschijnlijk dat hij zich niet laat beïnvloeden door financiële belangen. Als je je in zo’n omgeving begeeft, wordt je blik gekleurd.’ Die beïnvloeding kan heel subtiel zijn, misschien dat Osterhaus zich er zelf nauwelijks van bewust is, zegt Bonneux.
Natuurlijk spelen de Nederlandse media ook een rol bij de invloed die Osterhaus heeft. Andere virologen zijn minder mediageniek of te genuanceerd in hun meningen. Dus mag Osterhaus steeds komen opdraven. ‘Je bent in Nederland veel interessanter als je zegt dat er 40 miljoen doden vallen, dan als je zegt dat het een simpel wintergriepje is’, zegt Bonneux.
Nee, dan Van Rast, de belangrijkste adviseur voor de Belgische regering. Ook hij communiceert duidelijk, is mediageniek. Alleen wel met nuance. Al vanaf het moment dat duidelijk was dat er een nieuwe griepvariant was ontstaan, zegt hij dat het meevalt. En daarom hebben de Belgen een bescheiden aantal vaccins ingeslagen, en zit Nederland met 34 miljoen grotendeels overbodige vaccins.
Paniekvirus
Als er iemand is die in Nederland de toon heeft gezet van de
berichtgeving over de griep, is het Ab Osterhaus. Geen wetenschapper
die zo vaak op de buis en in de krant zijn mening heeft verkondigd over
de ernst van de pandemie en de manier waarop die te bestrijden. Al
voordat hij als lid van een commissie van de Gezondheidsraad het
kabinet officieel adviseerde over de aanschaf van griepvaccins, riep
hij in de media de regering op daar haast mee te maken. Osterhaus
verkoopt onzin over het nut van virusremmers, vindt epidemioloog Luc
Bonneux. Meer in Vrij Nederland