Door: Kustaw Bessems 
Gepubliceerd: vrijdag 9 oktober 2009 01:47
Update: vrijdag 9 oktober 2009 02:14
Knetter wordt hij, als hij meteen voor ongelovige wordt uitgemaakt wanneer hij probeert de islam een beetje te relativeren. En van linkse politici verwacht mensenrechtenactivist Farish Noor ook al weinig hulp, want die zijn te druk bezig om reli-praatjes uit te wisselen met raaskallende maniakken.
‘In mijn thuisland Maleisië staan ze op het punt om een vrouw zweepslagen te geven voor het drinken van een biertje’, zegt Farish Noor. ‘Idioter verzin je het niet. Ik doe wat ik kan om het publiek tot zinnen te brengen. Dan zeg ik: stel je voor dat ergens een land is waar je geen asperges mag eten. En waar ze iemand die toch een kopje aspergesoep drinkt, twintig zweepslagen geven. Zien jullie niet dat dat behalve onmenselijk ook ontzettend dom is? De reactie is meestal: je weet niet waar je het over hebt, jij verdomde ongelovige, ga naar de hel, blablabla. Ik word er knetter van.’
Farish Noor (42) is mensenrechtenactivist, filosoof en politicoloog. Studeerde in het Verenigd Koninkrijk. Werkte jaren in Berlijn. Nu is hij hoogleraar in Indonesië. Een ‘progressieve’ of ‘liberale’ moslim, noemt hij zich. Daarmee hoort hij niet tot de hoofdstroom van zijn geloof. ‘Ik ben een marginale figuur.’ Hij denkt snel, praat snel. Is kettingroker. ‘Het rookverbod vind ik fascistisch.’
U bent toch niet verbaasd dat gelovige moslims uw spot met de straf op alcoholgebruik verwerpen?
‘Ik vind dat je zoiets moet kunnen relativeren. Het is niet eens zó’n moeite om je in de geschiedenis van de islam te verdiepen en te zien dat dit soort regels zich in de loop der tijd hebben ontwikkeld en niet vaststaan. Maar over Maleisië ben ik zeer pessimistisch door de opkomst van de islamisten. Mensen daar kunnen iets niet even in een ander licht zien.’
‘Ze zeggen, als ze die zweepslagen geven: we doen dit omdat we van je houden, we geven zo veel om je dat we je willen redden van de eeuwige barbecue in de hel en bereid zijn om je nu af te tuigen. Ik hoef dat soort liefde niet. En die vrouw ook niet.’
‘Maar ik zie het in Zuidoost-Azië bij radicale hindoes, radicale christenen en zeker bij islamisten: ze hebben allemaal het idee dat ze rechtstreeks contact hebben met God, weten wat hij wil en dat uitvoeren.’
Is met de islam iets bijzonders aan de hand of is dat probleem dus met alle religies even groot?
‘Alle religies kunnen worden gekaapt, maar mensen maken zich vandaag de dag terecht meer zorgen maken over moslims. Je vergeet hoe veel hindoes en boeddhisten in Europa wonen, maar die krijgen ook van niemand orders om bommen te plaatsen.’
‘Het kán anders. De islam heeft niet altijd gedroomd van overheersing. Ik zie nu eerder politiek aan het werk dan religie. De lijfstraf van die vrouw is ook politiek. Het is gewoon het zwakste slachtoffer kiezen. Vrouwen, homo’s, intellectuelen, joden. Het is holbewonerspolitiek.’
‘Ik zeg niet dat alles rozengeur en maneschijn is als je maar terugkeert naar de fundamenten van het geloof. In de geschriften van jodendom, christendom en islam zitten nare dingen. Maar neem de genesis van de islam, het begin, het moment dat de engel in de grot zijn openbaringen deed aan Mohammed. Ten eerste valt al op dat er iemand tussen God en Mohammed is – de engel – er is geen direct contact. Die engel zegt dan: ‘Lees!’ Waarop Mohammed vraagt: wat moet ik lezen? Dat gaat zo een paar keer heen en weer voordat de engel verder gaat. Kortom, al vanaf de eerste seconde was in de islam toeval en misverstand, ambiguïteit.’
‘Als we kunnen accepteren dat de profeet geen flauw idee had van wat hij moest doen, dan is de hele idee van directe kennis over God onmogelijk. God ontmoeten is of je een buitenaards wezen ontmoet. Je kunt dat niet precies begrijpen. Je kunt het niet wéten. Daarom heet het ook geloof.’
Maleisië en Indonesië gaan hier door voor landen waar de islam zich vreedzaam manifesteert.
‘Dat soort gepraat heeft geopolitieke redenen. Men zoekt strategische partners. Het contact wordt gezocht met islamisten omdat het Westen hen aan macht ziet winnen. En de leiders van de islamitische wereld spelen het spel graag mee, want dan mogen ze naar het Witte Huis komen en dineren en wapencontracten sluiten en zo.’
‘De speech van Obama in Caïro tegenover de islamitische wereld was een uitnodiging aan die landen om zich te presenteren – heel cosmetisch – als divers en geweldig. Dan mogen ze op de goede-moslimlijst.’
‘Ha, Obama noemde de Al Azhar Universiteit waar hij sprak een baken van islamitisch leren. Nou, ik zou hem wel eens aan een paar afgestudeerden willen voorstellen. En hij deed mee aan de mode om de Koran almaar te citeren. Obama las in de Koran alleen maar love, love, love. Het lijkt bij hem wel of John Lennon de Koran heeft geschreven. Belachelijk. Hij citeerde selectief. Een andere mullah kan precies dezelfde zin lezen en ermee verantwoorden dat hij iemands kop moet afhakken.’
‘Je moet juist niet pretenderen dat je zeker weet wat de Koran betekent. Obama moet dat niet doen en Osama bin Laden moet dat niet doen. De Koran hoort voortdurend voorgelezen te worden en kritisch besproken.’
U probeert twijfel aan de man te brengen, maar twijfel is niet wat mensen zoeken in een geloof.
‘Nee. Zij willen duidelijke antwoorden.’
Is dat de reden dat mensen met uw denkbeelden, zoals u erkent, een marginale rol spelen?
‘Absoluut. Ik heb daar totaal geen illusies over. Denkers zoals ik zitten in de islamitische wereld zo dicht bij de rand dat we er bijna af vallen. De islam heeft wel stromingen gekend die vrijer zijn. Maar vandaag de dag nauwelijks. Neem het christendom in Europa. Dat is verregaand gedepolitiseerd en de theocraten zijn hierin marginaal. In de islam is nu het centrum conservatief.’
‘Er zijn wel extreem conservatieve, orthodoxe gekeerden die bijvoorbeeld homoseksualiteit niet goedkeuren, maar ten minste wel tolerantie, liefde en acceptatie preken. Dat maakt voor mij al veel verschil. Maar ook zij zijn marginaal.’
Politici vinden het daarom lastig, ook in Nederland, met wie ze in zee moeten gaan. Met conservatieven of met progressieven die weinig achterban hebben?
‘Draai de vraag eens om. Met wie moeten moslims in Frankrijk in zee? Met Le Pen, omdat hij achterban heeft? Zelfde kwestie. Ik begrijp totaal niet waarom Europese politici de ballen niet hebben om zich totaal te distantiëren van raaskallende maniakken die als ze wit waren geweest al lang in de bak hadden gezeten. Waarom zouden Europeanen contact zoeken met het Le Pen-equivalent onder de moslims?’
Twee jaar terug sprak u bij de PvdA. U verbaasde zich over de contacten toen met een club als het Turks-orthodoxe Milli Görüs.
‘Ik zou hebben gedacht dat sociaal-democraten bondgenoten zochten onder sociaal-democraten. Dat lijkt zó een kwestie van verstand, ik was verbijsterd dat de vraag überhaupt opkwam.’
‘West-Europa heeft een geschiedenis en verworvenheden die het waard zijn te bewaren. Die laat je toch niet aan stukken slaan door de laatste toevallige nieuwkomers? Natuurlijk moeten democraten in contact treden met mensen die niet bekend zijn met de democratische cultuur, maar dat dóe je om ze kennis te laten maken met die cultuur. Niet andersom.’
‘De staat gaat veel te ver met proberen mensen erbij te trekken. Natuurlijk, je doet je best met immigranten, maar als het lukt om tien, vijftien procent goed op weg te brengen, is dat mooi zat. Dat is genoeg om een begin te maken voor de volgende generatie. Je kunt niet generaties lang mensen blijven behandelen alsof ze gisteren zijn aangekomen. Het spijt me, maar een heleboel witte Nederlanders redden het ook niet. Die eindigen ook als volledige fuckups en die krijgen lang zo veel aandacht niet.’
U weet misschien dat Rotterdam de prediker Tariq Ramadan had aangesteld als bruggenbouwer...
‘Hahaha, als ik zo’n baan aangeboden zou krijgen zou ik nog liever buiten een echte brug gaan bouwen. Wat een politiek-correcte taal. Belachelijk. Met zo’n term benadruk je juist de verschillen. Je zaait verdeeldheid.’
‘Het laat slechts de wanhoop zien. Ik ben totaal cynisch over de hele dialoogbusiness. Het is niet meer dan een excuus voor dure hotelketens om veel geld te verdienen aan internationale conferenties die je nergens brengen. We gaan op een dag nog eens ontdekken dat het allemaal een complot van Hilton is. Ik maak al vijftien jaar deel van uit van dat circuit en heb er niets concreets uit zien komen.’
‘Weet je wat een goed idee zou zijn? Om één jaar totaal geen interreligieuze dialoog te hebben. Eens kijken wat er dan gebeurt. Ik denk niet dat de wereld ontploft.’
‘Die georganiseerde dialoog gaat ook altijd over religie. Maar dan graven mensen zich alleen maar in. Het is gekunsteld. Vijf minuten in de shoarmazaak zijn nuttiger dan uren georganiseerde activiteiten. Of houdt liever een groot open rave feest voor iedereen. Dan leren mensen elkaar kennen en zijn ze misschien daarna open genoeg om aan elkaar te vertellen over hun twijfels.’
‘Ik snap het wel, hier is het idee natuurlijk dat je de mensen uit het web van die enge Geert Wilders kunt halen door ze met anderen in contact te brengen.’
De zorgen over de populariteit van Wilders zijn zeker bij links groot.
‘Ten eerste moeten ze dan ophouden met doen alsof migranten of moslims zo anders zijn dat je er bruggen naar moet bouwen. Dat speelt Wilders alleen maar in de kaart. En ze moeten niet zo bang zijn om zelf kritiek op de islam te leveren.’
‘Het is zo raar dat linkse partijen vinden dat alleen een moslim dat mag. Dat merkte ik toen ik bij de PvdA kwam. Waarom zou een niet-moslim dat niet mogen? Ik ben geen hindoe. Maar ik heb geen enkele remming om te zeggen dat ik een bloedhekel heb aan het kastensysteem. Natuurlijk krijg ik dan ook het verwijt dat ik hindoebasher ben. Nou en?’
Waarom bent u eigenlijk moslim?
‘Ik ben cultureel een moslim. Zo ben ik geboren. Maar lange periodes van mijn leven heb ik mezelf als atheïst beschouwd. En als ik naar een shariarechtbank werd gesleurd zou ik dat toegeven. Ik kon toen niet geloven in een religie die aan de ene kant vrede predikt en aan de andere kant koppen afhakt.’
U zit goed in de islamitische bronnen. Veel andere progressieven niet.
‘Dat was keihard werken. Maar een van mijn hobby’s is islamisten in het openbaar aftroeven. Niets beter dan die opgeblazen egomaniakken laten zien dat je het beter weet. Het is naïef om die discussies in te gaan als je je zaakjes niet kent. Ik heb bereikt dat ze het totaal met me oneens zijn, maar dat ik wel word uitgenodigd voor de verjaardag van hun kinderen. Ze nemen me serieus. En ik hen ook. Want ze hebben politieke ambities, ze willen macht.’