Door: Camil Driessen 
Gepubliceerd: woensdag 21 oktober 2009 06:24
Update: woensdag 21 oktober 2009 08:25
Onze verslaggever reisde van Amsterdam via Groningen naar Eindhoven en verbaasde zich over het lawaai in de stiltecoupé.
Echt begrijpen doen we hem nog niet, de stiltecoupé. Hij zou een ontsnappingsplek moeten bieden tegen luidruchtige bellers, tenenkrommende gesprekken van provincialen en schreeuwende kinderen. Dertig procent van de compartimenten van ‘s lands intercity’s is in potentie een oase van rust.
Maar de stiltecoupé-etiquette lijkt zes jaar na de introductie van de eerste coupés nog steeds niet tot iedereen doorgedrongen. Al zijn de gebruiksaanwijzingen niet te missen. Op elke ruit staat SILENCE [S] STILTE en in elke coupé hangen stickers van een gezicht met vinger voor de lippen en een mobieltje met een rode streep erdoor.
Vermoorde onschuld
Duidelijk, maar toch niet helemaal. Zomaar een fragment van een gesprek tussen twee dames en een heer van in de vijftig. Ze presteren het om van Utrecht tot Eindhoven (reistijd 54 minuten) in totaal nog geen 25 seconden stil zijn. De man verloor recentelijk zijn vrouw en probeert uit te leggen hoe dat voelt. ‘Zo ongeveer hetzelfde als dat jullie tasje wordt gestolen.’ Weten we dat ook alvast. Eenmaal in Eindhoven verweert het drietal zich. ‘Ja ik zag wel stilte staan, maar wist niet wat dat betekende.’
Zo speelt bijna iedereen de vermoorde onschuld. Niemand durft te zeggen: ‘Ja ik weet dat ik stil moet zijn, maar heb er schijt aan.’ Maar zo gedraagt men zich wel. Neem de studente die vanaf station Assen tien minuten zit te bellen. Halverwege vraag ik of ze wil ophouden omdat we in een stiltecoupé zitten. Ze kijkt me drie tellen aan, fronst en praat vrolijk verder.
Fluisteren mag
Niet gek dus dat Twitter vol staat met klachten over de weinig serene stiltecoupés. Aangevuld met een cynische noot als ‘unieke ervaring. zit in de stiltecoupé waar het ...stil is’. Reizigersbelangenorganisatie ROVER zegt regelmatig klachten te krijgen over de ruimtes. ‘Het is een leuke extra service van de NS, maar het is niet heel duidelijk wat nou mag’, vindt Sanne van Galen.
Volgens NS-woordvoerder Nienke Spanauf ‘moet je over fluisteren niet al te moeilijk doen. Maar is het dus niet de bedoeling om te bellen en luidruchtig een gesprek te voeren.’ De NS-huisregels zijn van soortgelijke strekking: ’In de stiltezone reist u rustig zonder dat u uw medereizigers stoort met geluidsoverlast.’
Bij overlast is het de bedoeling dat u zelf op beschaafde wijze de ander aanspreekt of dat de conducteur dat doet. Maar ROVER krijgt juist klachten dat conducteurs niet ingrijpen en soms zelf in de stiltecoupé van de eerste klasse zitten te kleppen. Op station Groningen zegt een conducteur dat hij regelmatig mensen aanspreekt op hun gedrag (geluid), maar dat bijvoorbeeld niet doet als de coupé vol zit. ‘Mijn baas zegt stil is stil, maar die zit op een kantoor en snapt het niet.’
Kinderen
Na een halve dag in de stiltecoupé valt een aantal dingen op. In de ochtendspits werkt de coupé zoals hij bedoeld is. Maar dan slaapt de helft van de reizigers en reizen weinig mensen samen, dus valt er minder te kletsen. Kinderen en de stiltecoupé zijn absoluut geen goede combi. Een kat in een mandje ook niet. Meerdere mensen nemen heel netjes hun telefoon niet op, maar laten wel hun verdomd harde ringtone afgaan tot de ander heeft opgehangen.
Olievlek
Hoe voller het treinstel, hoe meer lawaai. Er is sprake van een olievlek: als twee personen beginnen te praten, worden dat er steeds meer. En mensen die fluisteren, gaan harder praten als iemand anders lawaai heeft gemaakt. Bovendien geldt: hoe dichter bij de bestemming, hoe meer lawaai.
En vooral 40-plussers praten veel en hard. Bovendien durven we elkaar niet aan te spreken. Geïrriteerd fronsen, boze blikken uitwisselen en ‘ssst’ roepen zonder te laten zien dat jij het bent, gaat wel goed.
Toch gloort er hoop aan de horizon. De jeugd heeft de toekomst. Twee blonde tienermeisjes die bij Utrecht de coupé instappen, zijn binnen een seconde weer weg. ‘Shit dit is een stiltecoupé, hier kunnen we niet kletsen.