Door: Eveline Domevscek 
Gepubliceerd: zondag 8 november 2009 23:29
Update: zondag 8 november 2009 23:29
Als de overheid niet beter gaat luisteren naar de wensen van jonge ambtenaren, is ze straks naast de babyboomers ook de jongeren kwijt.
De tijd waarin de ambtenaar rustig wil wachten op zijn periodiek, is voorbij. Bonussen. Dát is wat ze willen. Met name de jonge hoogopgeleide ambtenaar ziet zo’n flinke financiële prikkel wel zitten. En het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), dat vorig jaar onderzoek deed naar het aantrekken en behoud van jonge ambtenaren, weet dit dondersgoed. Bijna de helft van de jongeren bij de overheid zei tegen de onderzoekers ‘graag een vorm van prestatiebeloning te willen hebben’.
Als deze jongeren dit willen, kun je maar beter naar ze luisteren om ze voor de overheid te behouden. Door de vergrijzing vertrekken er namelijk al genoeg mensen, te beginnen in 2013, als het begin van de grote uitstroom van babyboomers wordt verwacht. Volgens de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) staat Nederland op de tiende plek van meest vergrijsde rijksoverheden. Maar ook bij andere overheidsinstellingen ligt de gemiddelde leeftijd hoog. Dit komt doordat het aandeel jongeren bij de overheid met 15 procent bijna twee keer zo laag is als het aandeel in de gehele beroepsbevolking.
Tevreden houden
En ook al wordt de overheid in deze barre tijden meer en meer gezien als een fijne werkgever waar nog wél werk te vinden is – volgens de halfjaarlijkse Favoriete Werkgeverslijst van onderzoeksbureau Intelligence Group staan het Rijk, de politie en Defensie zelfs in de toptien – hoe houd je je ambtenaren tevreden? Volgens de voorzitter van de HBO-raad Doekle Terpstra kan dit door ‘de individuele overeenkomst veel meer de maat der dingen te maken dan de collectieve’, zo riep hij twee weken geleden tegen iedereen die het maar wilde horen op het congres ‘Baankansen in de publieke sector’. Doet de overheid dit niet, dan gaat de overheid het op de lange termijn verliezen van de private sector, aldus Terpstra. Met andere woorden: dan loopt het talent net zo gemakkelijk weer weg.
De meeste overheidsinstellingen laten dan ook inmiddels schoorvoetend een vorm van prestatiebeloning toe. Bij het Rijk doen ze er nog niet aan, tenminste dat laat de Arbeidsnota Arbeidszaken Overheid 2010 van het ministerie van BZK zien. Daarin staat de prestatiebeloning bij het Rijk nog als ‘niet aanwezig’ aangegeven, terwijl een bonus binnen de overige instellingen in ieder geval ‘op de agenda’ staat.
BZK-woordvoerder Vincent van Steen heeft echter weer net een ander verhaal. ‘Bij de provincie en de waterschappen is zo’n flexibeler beloningssysteem al jaren ingevoerd. Bij het Rijk zijn de zogenoemde ‘incidentele beloningen’, waarbij je een relatief bescheiden beloning krijgt voor een bijzondere prestatie, vrij nieuw.’ Het Rijk kan dus een voorbeeld nemen aan de waterschappen. Daar werd in 2002 al besloten dat personeel dat een bepaald target haalt, bijvoorbeeld een groot aantal schoongemaakte sloten, gezamenlijk een bonus kan verdienen. Vervolgens werd in de nieuwe cao de automatische periodiek afgeschaft en werden betere beoordelingsgesprekken ingevoerd.
Flexibiliteit
Maar ook al is er officieel vastgelegd dat een periodiek afhankelijk is van iemands presteren, dan nog komt het binnen de overheid maar zelden voor dat iemand zijn periodiek níet krijgt, zegt Robert Dur, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en warm pleitbezorger van bonussen voor goede ambtenaren. ‘De huidige gang van zaken leidt ertoe dat degenen die het uitstekend doen ook zelden worden beloond met een extra periodiek. Want de totale loonkosten mogen natuurlijk niet stijgen, terwijl er juist behoefte is aan flexibiliteit’, aldus Dur tegen Binnenlands Bestuur.
Die behoefte is er ook bij Edgar van der Pas (34) van Futur, het landelijke netwerk van jonge ambtenaren, en communicatiemedewerker bij Hoogheemraadschap Delfland. ‘Je krijgt je periodiek bijna ongeacht wat je doet. Dat creëert een cultuur van ‘als ik me maar minimaal inspan, zit het wel goed’. En als je méér doet dan in je functieomschrijving staat, krijg je niets meer. Daar ben ik zelf ook wel eens tegenaan gelopen. Dat frustreert. Zeker als je van vrienden in de private sector hoort dat ze wél een bonus krijgen.’