Door: Remco Tomesen 
Gepubliceerd: vrijdag 13 november 2009 00:22
Update: vrijdag 13 november 2009 07:10
De staat schendt de privacy door centrale opslag van vingerafdrukken, zeggen juristen. Een proces van drie burgerrechtenclubs maakt dan ook een goede kans.
Hij is in de maak, het centrale opslagpunt voor vingerafdrukken. ‘Ergens in de tweede helft van 2010 moet hij af zijn’, zegt het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dan is Nederland de unieke eigenaar van één centrale database waarin alle vingerafdrukken van Nederlanders met paspoort of identiteitskaart zijn opgeslagen.
Burgerrechtenorganisaties Privacy First, Platform Bescherming Burgerrechten en Vrijbit vinden dat een grove privacyschending. Ze vrezen misbruik, een mogelijke aanval van kwaadwillenden op de database. Zij beginnen daarom een proces tegen de staat, werd vorige week bekend. Juristen zeggen nu dat ze met dat proces goede kans van slagen hebben.
‘Wat de overheid gaat doen met de opslag van vingerafdrukken, dat gaat een stap te ver’, zegt Bart Schermer, privacyjurist, verbonden aan de Universiteit van Leiden. ‘Het gaat om lichaamskenmerken die burgers weggeven aan de overheid’. Een burger die een nieuw paspoort aanvraagt en zegt dat hij zijn vingerafdruk niet wil afstaan, zou volgens hem ‘best wel eens in zijn recht’ kunnen staan.
‘De vraag is of de centrale opslag wel nodig is. Daar kun je grote vraagtekens bij zetten’, zegt jurist Arnoud Engelfriet van ICTRecht.nl. Andere landen kiezen volgens hem niet voor centrale opslag. Zij vinden bijvoorbeeld een chip op een paspoort met de kenmerken van de vingerafdruk voldoende. Daarmee kun je immers ook controleren of een vingerafdruk echt is.
De paspoortwet waarin de centrale opslag geregeld is, is deze zomer door Tweede en Eerste kamer geloodst. Vanaf september moeten Nederlanders hun vingerafdruk afstaan als ze een nieuw paspoort of id-kaart aanvragen. Die vingerafdruk is Nederland door Europa ‘opgelegd’. Maar geheel op eigen initiatief besloot de Nederlandse regering om die afdrukken op te slaan in een centrale database. ‘Deze komt op één plek in Nederland te staan’, reageert het ministerie van Binnenlandse Zaken. De reden voor centrale opslag zou vooral ‘organisatorisch’ zijn.
Vingerafdrukken zijn ons eigendom
‘Als je één centraal
opslagpunt maakt, creëer je een veiligheidsrisico. Denk aan hackers die
een aanval plegen’, zegt Schermer. ‘Een crimineel die vingerafdrukken
heeft, kan ze bijvoorbeeld gebruiken om 100.000 valse paspoorten mee te
maken. Of hij kan vingerafdrukken op een plaats delict verspreiden, om
de aandacht van de echte dader af te leiden.’
Dat laatste is trouwens alleen relevant als opsporingsdiensten de
database mogen gebruiken om criminelen op te sporen. Nu mag dat nog
niet, maar volgens Schermer is de kans groot dat het straks wel mag.
Bijvoorbeeld als de roep om veiligheid toeneemt na een terreuraanslag.
De burgerrechtenorganisaties zullen eerst waarschijnlijk een gang
langs Nederlandse rechters maken. Als ze daar bot vangen, komen ze uit
bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.
Eerder zei in deze krant hoogleraar privacyrecht Egbert Dommering
dat de database in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens. Vingerafdrukken zijn persoonlijk eigendom, omdat het
biometrische persoonskenmerken zijn. Nederland mag dat Europees verdrag
negeren, als er sprake is van dringend maatschappelijk belang.
Maar juist die noodzaak is twijfelachtig. Engelfriet: ‘Waarom hebben
andere landen níet zo’n centrale opslag nodig om paspoortfraude te
voorkomen?’
Uit de muur
Een nieuw paspoort, identiteitskaart of rijbewijs kunnen
inwoners van Apeldoorn binnenkort gewoon 'uit de muur' halen. De
gemeente werkt aan een zogeheten paspomaat. De paspomaat zal vergelijkbaar zijn met een geldautomaat. De burger
kan zijn of haar paspoort ophalen met behulp van een speciaal
vrijgegeven code. Met name rond de beveiliging van de automaat is nog
het nodige uit te zoeken, aldus de woordvoerder. "Het moet 200 procent
veilig zijn.''
Groot-Brittannië
Alle bezoekers die met een visum naar Groot-Brittannië reizen zijn begin 2008 verplicht een vingerafdruk
te laten afnemen. Minister Liam Byrne van Immigratiezaken verklaarde
tegenover de BBC dat het installeren van de biometrische apparatuur op
onder meer luchthavens is afgerond.
Italië
Alle inwoners van Italië moeten hun vingerafdrukken
afstaan voor hun nationale identiteitskaart. Het plan is een
reactie op de felle internationale kritiek op het afnemen van de
vingerafdrukken van Roma. Identiteitskaarten zijn verplicht voor Italianen en buitenlanders die in Italië wonen.