Door: Kustaw Bessems / Dirk Jacob Nieuwboer
Gepubliceerd: maandag 7 december 2009 23:31
Update: dinsdag 8 december 2009 06:25
De PvdA heeft zich over Uruzgan diep ingegraven: Nederland moet en zal daar straks weg. Een geloofwaardige weg terug is er niet meer.
De PvdA-bewindslieden lieten er tijdens de ministerraad van 2 oktober weinig twijfel over bestaan: Nederland zal geen nieuwe missie in Uruzgan beginnen, anders stappen wij uit het kabinet. De boodschap kwam bij coalitiepartners CDA en ChristenUnie duidelijk aan, zo melden nauw betrokkenen.
Dik twee maanden later staan de verhoudingen nog steeds op scherp. Premier Jan Peter Balkenende en minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken, CDA’ers, willen door in Uruzgan. Minister Eimert van Middelkoop (Defensie) en zijn partij, de ChristenUnie, zien wel ruimte. De PvdA’ers houden voet bij stuk.
Deze rechtlijnigheid zou de sociaal-democraten krediet moeten opleveren: eindelijk een rechte rug.
Vooruitziende blik
PvdA-leider en vicepremier Wouter Bos zag het gevecht twee jaar geleden al aankomen. Hij hoorde de argumenten: ‘het is kapitaalvernietiging om nu weg te gaan’, ‘we hebben zoveel draagvlak onder de bevolking’ en ‘we hebben zoveel kennis en ervaring opgebouwd’. En hij constateerde toen met vooruitziende blik: ‘Als je niet uitkijkt gelden al die argumenten over twee jaar nog steeds. En die fuik wilden we niet in.’ ‘Eind 2010 gaan we echt weg’, schreef hij op zijn weblog, ‘maakt niet uit wat de omstandigheden dan zijn.’
Nu stelt de PvdA zich wel vaker hard op om later toch met veel gekronkel in te binden. Maar de partij weet dat zij zich een nieuw, onooglijk compromis niet kan permitteren. Dat besef drong begin oktober door, vlak voor de Tweede Kamer de toekomst in Afghanistan besprak. Maurice de Hond had net veertien zetels voor de PvdA gepeild, minder dan ooit. Fractiesecretaris Diederik Samsom had zijn beroemde, later uitgelekte, mail rondgestuurd waarin hij de staat van de partij ‘deplorabel’ noemde. En in de fractievergadering zeiden Kamerleden: ‘Nou gaan we aan de bak.’
Het Afghanistandebat was de eerste testcase. Buitenlandwoordvoerder Martijn van Dam koos een ramkoers: ‘Afspraak is afspraak, wij gaan weg uit Uruzgan en wij gaan dus ook niet ergens anders iets vergelijkbaars doen. Dat uitgangspunt staat en daaraan kunt u ons houden.’ En in de ministerraad daarop dreigden de PvdA-bewindslieden dus dat zij een verlenging van de missie in Uruzgan niet zouden meemaken.
Bos kan niet terug: de schade zou enorm zijn
Veel haalt alle
spierballenvertoon nog niet uit. Premier Balkenende sluit een nieuwe,
wat kleinere missie in Uruzgan niet uit. Van Middelkoop zegt dat het
kabinet gewoon een besluit neemt en dan wel ziet hoe de Kamer reageert.
En Verhagen gaat onvermoeibaar door met lobbyen voor een langere missie.
Intussen neemt de internationale druk toe. Doordat de Amerikaanse
president Barack Obama – de lieveling van veel PvdA’ers – zelf 30.000
extra soldaten naar Afghanistan stuurt, is zijn vraag om hulp moeilijk
te negeren.
De Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, Ivo Daalder, maakt het nog
lastiger om te weigeren. Hij zegt: blijf nou nog één jaartje, daarna
begint de NAVO toch met terugtrekking en Nederland heeft al zo veel
gedaan dat het dan wel als eerste weg mag. En: blijf nou in Uruzgan,
want elders in Afghanistan moet je alles opnieuw opbouwen.
Daarmee blokkeert hij juist de enige oplossing waarin voor de PvdA
nog politiek wisselgeld zat: weggaan uit Uruzgan en elders in
Afghanistan iets kleins doen. Daalder krijgt steun van de Volkskrant,
de belangrijkste krant voor de PvdA. Die schreef in het commentaar:
‘Nederland hoeft zich volgend jaar niet zoals de PvdA wil abrupt tot en
met de allerlaatste soldaat uit Uruzgan terug te trekken. Dat zou
kapitaalvernietiging zijn.’
Het zijn die oh zo begrijpelijke argumenten waar Bos twee jaar
geleden al bang voor was. Maar de PvdA kan niet meer terug. Het
gezichtsverlies zou enorm zijn. Bos heeft zich de laatste maanden
persoonlijk al twee keer uitgesproken tegen verlenging.
Daarbij, de weinige kiezers die de PvdA nog over heeft, volgen het
met argusogen. Tweederde van de huidige PvdA-stemmers vindt dat
Nederland zich in 2010 definitief uit Afghanistan moet terugtrekken.
Maar slechts 21 procent denkt dat dat zal gebeuren. De helft denkt dat
Nederland gewoon in Uruzgan blijft, eventueel met minder militairen.
Oftewel: een flink deel van wat nog over is aan PvdA-kiezers zit al
klaar om door de partij teleurgesteld te worden. Dat kan Bos niet laten
gebeuren. De weinige kiezers die de partij nog heeft, volgen het met
argusogen.