Door: Camil Driessen / Remco Tomesen / Tjeerd Wiersma
Gepubliceerd: maandag 4 januari 2010 23:02
Update: dinsdag 5 januari 2010 11:23
Schiphol lijdt flinke imagoschade door de mislukte aanslag bij Detroit. Halsoverkop worden nu zestig bodyscanners besteld. Scanners waar ze op het Israëlische Ben Gurion, het veiligste vliegveld ter wereld, hartelijk om lachen.
Schiphol het terror airport. Lekkere bijnaam die onze luchthaven aan
het opbouwen is. Beetje onterecht ook, we vergeten dat één deel van
Schiphol wél hartstikke veilig is. In vertrekhal 3 begint
klein-Jeruzalem: een stukje Israëlisch grondgebied van
luchtvaartmaatschappij El-Al, midden in de gemeente Haarlemmermeer.
Paspoortcontrole door de marechaussee op Schiphol. Foto: HH
Israëli’s weten wel van wanten met terroristen. De luchthaven Ben
Gurion nabij Tel Aviv is de best beveiligde (en meest bedreigde) ter
wereld. Maar er zijn welgeteld nul bodyscanners. De beveiliging van het
vliegveld is zo effectief dat Israël die, inclusief eigen (gewapend)
beveiligingspersoneel naar Schiphol heeft geëxporteerd. ‘Dat doen ze op
alle vliegvelden van waar El-Al vliegt. Die plekken zijn hartstikke
veilig. Het probleem is de rest ’, zegt Alain Establier, een Franse
vliegveldbeveiligingsexpert.
Rafi Sela, een bekende Israëlische beveiligingsconsultant van Ben
Gurion, doet zijn geheime ingrediënt graag uit de doeken: ‘Wij hanteren
al jaren het concept: check mensen, niet bagage’. Als je weet wie je
voor je hebt, dan hoef je zijn bagage niet te checken. Jullie probleem
is dat je beveiligers helemaal geen real time contact hebben met de
inlichtingendiensten heeft zoals onze airport security (ISA), vertelt
hij opgewonden.
Volgens Sela is de kracht van Ben Gurion dat er verschillende
‘dynamische’ beveiligingsringen zijn. Als je met de auto komt
aanrijden, word je voor het eerst ondervraagd. En dat gaat door tot aan
de gate. Over de hele luchthaven loopt undercover personeel dat
getraind is om verdacht gedrag op te pikken. ‘Jullie hebben maar één
ring met beveiligers na het inchecken, dat werkt niet. Een terrorist
beweegt, dus moet je zelf meebewegen.’ Hij herhaalt: ‘Het gaat niet om
de koffer maar om het gedrag van de passagier.’ Sela wordt bijna boos
als hij hoort dat Schiphol 60 extra bodyscanners gaat aanschaffen. ‘Wat
een nonsens, symboolpolitiek om te doen alsof het veilig is. Ben Gurion
is het meest bedreigde maar ook het veiligste vliegveld ter wereld. En
weet je hoeveel bodyscanners wij hebben? Nul! Wij hebben ze niet nodig.’
Geheim van de chef
Het meest bijzondere van de Israëlische aanpak vindt hij het
uitgebreide praten met en vragen stellen aan passagiers. ‘Dat is
psychologische gedragsanalyse’. Eerst stel je een simpele vraag die je
wel eerlijk moet beantwoorden: bijvoorbeeld wat je gisteravond hebt
gegeten. Ondertussen kijk je de passagier diep in zijn ogen. Daarna
stel je een ‘moeilijkere’ vraag, waarover je zou kunnen liegen, zoals
waarom je naar Israël gaat. Het gedrag bij de eerste vraag geldt als
controle voor de tweede vraag of de dertigste als iemand verdacht
blijft doen.
Zoveel vragen stellen; je ziet het de standaard Schiphol beveiligers van G4S niet doen.
Beveiligingslek ‘killing’ voor imago Schiphol
Door het beveiligingslek op Schiphol loopt het toch al broze imago van de luchthaven nog een flinke deuk op.
‘Het is toch niet te geloven dat het eerst een 23-jarige Nigeriaan
lukt om vanaf Schiphol explosieve chemicaliën aan boord te smokkelen
van een KLM-toestel en dat kort daarna een fotograaf van The Sunday
Express erin slaagt om met een gevulde injectiespuit op zak vanaf
Schiphol naar Londen te vliegen.’
Schiphol genoot tot voor kort een uitstekende reputatie, maar het
imago van de luchthaven is volgens Maussen door de incidenten in zeer
korte tijd volledig om zeep geholpen. ‘Internationale zakenreizigers
noemden Schiphol vorig jaar nog een van de beste luchthavens ter
wereld, maar dat zal dit jaar ongetwijfeld anders zijn door het
beruchte beveiligingslek.’
Ook komt de concurrentiepositie van de luchthaven volgens Maussen in
gevaar door de gebeurtenissen. ‘Schiphol was d e luchthaven om over te
stappen in Europa, maar nu denk je als reiziger nog wel twee keer na
voordat je via Schiphol vliegt. Waarom zou je dat nog doen als je ook
via Parijs of Frankfurt kan vliegen?’
Krediet verspeeld
Maussen noemt het te gek voor woorden dat Schiphol onvoldoende heeft
geïnvesteerd in de beveiliging. ‘Alle krediet die Schiphol in al die
jaren heeft opgebouwd bij passagiers, is hierdoor in een keer
verspeeld.’
Of Schiphol ook langdurig economische schade lijdt door het
beveiligingslek is volgens Jan Oosterhaven, hoogleraar vervoerseconomie
aan de Rijksuniversiteit Groningen, moeilijk te zeggen. ‘Nu komt
Schiphol toevallig negatief in de publiciteit, de volgende keer is het
een andere luchthaven.’ Wat de hoogleraar wel ziet gebeuren, is dat
Schiphol minder aantrekkelijk wordt voor reizigers. Dat komt door alle
verscherpte veiligheidsmaatregelen die er aan zitten te komen. Gevolg:
enorm lange wachtrijen op Schiphol. ‘Daardoor ontstaat geen economisch
probleem, maar een welvaartsprobleem. Het wordt nog minder
aantrekkelijk om in het vliegtuig te stappen,’ stelt de
vervoerseconoom.
De verscherpte veiligheidsmaatregelen zullen zich overigens niet
beperken tot Schiphol. Volgens Oosterhaven zit het er dik in dat ze ook
op andere internationale luchthavens worden opgevoerd. Daardoor heeft
niet alleen Schiphol, maar de hele luchtvaart er een probleem bij.
Twijfel over de nieuwe bodyscan
Schiphol krijgt zestig
nieuwe bodyscans. Maar de kans dat explosief poeder er ongezien door
komt, blijft heel groot, zeggen experts.
Het gaat opeens snel met de opkomst van de bodyscan. Na vier jaar
twijfel en tests op Schiphol, gaat de luchthaven nu zestig nieuwe
bodyscans aanschaffen (kosten 9 miljoen euro). Op verzoek van het
ministerie van Justitie, om passagiers op alle vluchten naar de
Verenigde Staten te controleren. Vorige week besloot de luchthaven al
om zeventien test-bodyscans, die al op de luchthaven aanwezig waren,
snel in gebruik te nemen.
Nadat de Nigeriaanse terrorist Farouk Abdulmutallab zijn explosieve
poeder op Schiphol een vliegtuig in wist te smokkelen, ging de
politieke besluitvorming voor Nederlandse begrippen erg snel. Binnen
een paar dagen was de zaak rond. Dat het Europees Parlement deze zomer
nog nee zei tegen de scanner vanwege privacybezwaren deed er niet meer
toe.
De Nigeriaanse terrorist was aanleiding om Schiphol in no time te
‘bodyscanneren’. Juist daarom is het opmerkelijk dat experts twijfels
hebben of het apparaat het explosieve poeder van de Nigeriaan wel zou
hebben herkend. Volgens de Franse beveiligingsexpert Alain Establier
zou de bodyscan waar Schiphol mee werkt, het poeder waarschijnlijk niet
hebben herkend. Er zijn volgens hem drie fabrikanten van goede scans;
de fabrikant (L-3) waar Schiphol de scans van afneemt, zit er niet
tussen.
Geen details
Ook Britse wetenschappers hebben twijfels, schrijft The Independent.
Ze deden tests met hetzelfde type bodyscan dat ook op Schiphol gebruikt
gaat worden (‘de millimeter wave scanner’). Het resultaat: metaal ziet
de bodyscan wel, maar dunner plastic, chemicaliën en vloeistoffen niet.
Schiphol test de bodyscan al sinds 2006. Of de Nigeriaanse terrorist
door de bodyscan zou zijn ‘tegengehouden’, kan Schiphol niet met
zekerheid zeggen. ‘Die specifieke zaak hebben we niet getest.’ Welke
materialen de scan ziet is wel bekend, zegt Schiphol. Maar de
luchthaven wil er geen details over geven. ‘Daar spelen we terroristen
mee in de kaart.’ Volgens Schiphol is de bodyscan geen heilige graal.
‘De lat is alleen hoger gelegd. De bodyscan ziet meer dan een
metaaldetector.’
De Nationale Coördinator Terrorisme Bestrijding (NBTC) kan ‘vanuit
beveiligingsoogpunt’ geen reactie geven over wat de scanner wel, en wat
deze niet kan zien. Volgens het NBTC heeft de Europese Commissie alleen
nog maar de test met bodyscans, die al een paar jaar loopt,
goedgekeurd. Om de scans ‘structureel in te zetten’, moeten volgens de
NBTC Europese luchtvaartregels worden aangepast. Het gebruik van de
scan moet nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement. Er is dus
zelfs kans dat Nederland wordt teruggefloten door het Europees
Parlement.
Injectiespuit
Een Britse journalist is het
namelijk gelukt ongehinderd met een gevulde injectiespuit aan boord te
komen van een vliegtuig op de Amsterdamse luchthaven. Dat meldt
De Telegraaf maandag.
BodyscansSteeds meer landen gaan een bodyscan op luchthavens invoeren. Zondag
werd bekend dat op Britse luchthavens bodyscans komen. De Britse
premier Gordon Brown heeft daarvoor toestemming gegeven. Het
luchthavenbedrijf BAA liet weten het apparaat op vliegveld Heathrow in
Londen te plaatsen ,,zodra dat praktisch mogelijk is''. BAA exploiteert
zes luchthaven in Groot-Brittannië.
Kurkentrekker
Eén Brit krijgt zijn
insulinespuit vanuit Nederland mee naar Groot-Brittannië, en Schiphol
is ‘terror-airport’. En dus komen de verhalen over wat je allemaal mee
kunt nemen aan boord op gang, op internet en daarbuiten.
Een dag online en offline inventariseren levert een champagnefles
op. En een mes om een boterham mee te kunnen smeren. Een paar jaar
geleden meegenomen, en op een vlucht naar het Griekse eiland Kos, maar
toch. Of maandag nog, meldt iemand, een flacon parfum, een tube
dagcrème en een flesje nagellak. Meer dan de toegestane honderd
milliliter. Een fles Dr. Pepper, schrijft iemand op Twitter, vier dagen
geleden nog. Deed niemand moeilijk over. Ook meegekregen: een
kurkentrekker. ‘Niet dat je er iemand echt pijn mee kunt doen, maar
toch.’ En ja, een hoop insulinespuiten. Hoewel het in de meeste
gevallen genoeg was om een medisch paspoort te laten zien.
Dus, roepen we snel, is de beveiliging zo lek als een mandje.
Niemand let op. Onzin, zeggen de betrokken partijen, de controle op
Schiphol is goed. Maar honderd procent garantie kan niemand geven.