Gepubliceerd: dinsdag 12 januari 2010 12:21
Update: dinsdag 12 januari 2010 16:11
Het rapport van de commissie-Davids over het handelen van het kabinet in de aanloop naar de invasie van Irak is volgens de oppositiepartijen 'stevig', 'vernietigend' en 'schokkend'.
GroenLinks-leider Femke Halsema noemt de conclusies van de commissie-Davids over de besluitvorming over Irak ernstig en ,,in zijn opsomming schokkend''. De oppositiepartij is altijd kritisch geweest over de politieke steun aan de Amerikaanse inval in Irak.
Volgens Halsema worden haar vermoedens over de onjuistheid van de Nederlandse politieke steun niet alleen bevestigd door het rapport-Davids. Nu blijkt volgens haar ook dat de Tweede Kamer onvolledig en misschien wel onjuist geïnformeerd is. ,,Eigenlijk zegt Davids dat het kabinet niet open en volledig is geweest. Een politieke hoofdzonde.''
De fractieleider van GroenLinks noemde het ernstig dat het volkenrechtelijk mandaat ontbrak voor de inval in Irak. Ook had het kabinet de Kamer beter moeten informeren over het verzoek van de Verenigde Staten aan Nederland om mee te werken aan de planning van de opbouw van een militaire macht. Verder is ze verbaasd dat premier Jan Peter Balkenende in het begin niet betrokken was bij de besluitvorming.
Voor de politieke weging wil Halsema nu eerst het rapport goed lezen en de reactie van Balkenende afwachten. Maar ze zei wel alvast dat het volgens haar ,,de koninklijke weg is'' om via een parlementaire enquête de politieke vragen beantwoord te krijgen.
Vernietigend
De commissie-Davids geeft ,,een vernietigend oordeel'' over het Nederlandse besluit de inval in Irak politiek te steunen. Dat is de eerste reactie van de SP op het rapport dat Davids dinsdag publiceerde. SP-leider Agnes Kant benadrukt dat er geen volkenrechtelijke basis was voor de inval. Het kabinet heeft de Tweede Kamer meerdere malen bewust op het verkeerde been gezet.
,,De politieke steun was dus onjuist en de regering moet dat erkennen'', zegt Kant. ,,In ieder geval is nu de vraag beantwoord of de minister-president iets te verbergen had. Het antwoord is 'ja'.''
Volgens de SP maakt het ,,gedegen rapport'' van Davids duidelijk dat de Nederlandse regering bewust aanstuurde op een illegale inval in Irak. ,,Blinde volgzaamheid aan Amerika gaf de doorslag bij het Nederlandse beleid'', vindt Kant.
Davids schrijft dat minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer in 2002 de basis legde voor het Irakbeleid. Premier Jan Peter Balkenende ging er zich pas mee bemoeien toen de belangrijkste knopen al waren doorgehakt. Maar Kant vindt dat de premier aangesproken moet worden op het besluit de oorlog politiek te steunen.
Stevig rapport
Een stevig rapport. Zo typeert D66-leider Alexander Pechtold de bevindingen van de commissie-Davids over de Nederlandse besluitvorming om de Amerikaanse inval in Irak politiek te steunen. Volgens Pechtold laat het rapport een ,,gevoel van tunnelvisie'' bij het kabinet zien.
Jarenlang heeft premier Jan Peter Balkenende gezegd dat er geen onderzoek naar de gang van zaken nodig was, omdat alles bekend was. ,,Dat staat nu in een ander daglicht'', zei Pechtold voor de NOS-camera. ,,De premier heeft in zestien debatten gezegd dat er niets extra's is. Maar nu ligt er een redelijk stevig lijstje.''
Pechtold wijst er onder meer op dat er volgens de commissie geen volkenrechtelijk mandaat voor de militaire actie was. Een andere stevige conclusie is volgens Pechtold dat de Nederlandse veiligheidsdiensten de hele periode terughoudender over de Iraakse wapendreiging waren dan kabinetsleden in hun informatie naar de Tweede Kamer.
Pechtold wil eerst een reactie van Balkenende voordat hij een politiek oordeel geeft.
De commissie-Davids trekt volgens VVD-leider Mark Rutte ,,buitengewoon stevige conclusies''. Die verdienen volgens hem een reactie van het kabinet.
Rutte wil in afwachting daarvan nog geen politiek oordeel vellen over de resultaten van het onderzoek naar de Nederlandse besluitvorming om de Amerikaanse aanval in Irak politiek te steunen. Volgens de VVD-fractie in de Tweede Kamer lijkt het rapport van de commissie-Davids een ,,gedegen stuk'' te zijn, zei Rutte dinsdag na afloop van de wekelijkse fractievergadering.
,,De belangrijkste vraag is nu hoe de minister-president reageert op de conclusies'', stelde Rutte.
Opstappen
Geert Wilders vindt dat premier Jan Peter Balkenende moet opstappen. De PVV-leider vond dat al, maar uit het rapport van de commissie-Davids blijkt volgens hem opnieuw een ,,groot gebrek aan leiderschap'' bij de minister-president.
,,Dat verdient wel een ritje naar de koningin'', zei Wilders dinsdag. Inhoudelijk reageerde hij nog niet op het rapport van de commissie-Davids, omdat hij nog maar drie pagina's ervan had gelezen.
Nederland heeft volgens Wilders behoefte aan een sterke leider. ,,Dat Balkenende een gebrek aan leiderschap toont, wisten we al'', stelde hij. De PVV-voorman zei dat hij het rapport van Davids daarom ook eigenlijk niet nodig heeft om de premier op te roepen af te treden.
Parlementaire enquête
De Partij voor de Dieren vindt dat een parlementaire enquête de onderste steen boven zal moeten brengen over de rol van Nederland bij de inval in Irak. Fractievoorzitter Marianne Thieme vindt het jammer dat de commissie-Davids geen helderheid heeft kunnen geven over militaire steun aan de inval.
Davids zegt daarvoor geen bewijzen te hebben kunnen vinden. Thieme vindt het onaanvaardbaar dat het kabinet de Tweede Kamer onjuist of op z'n minst zeer onvolledig heeft geïnformeerd. Bij beslissingen over het opstappen van ministers mogen aanstaande verkiezingen geen rol spelen.
'Geen parlementaite enquête'
Het rapport van de commissie-Davids geeft volgens de SGP geen reden om alsnog een parlementaire enquête te houden naar de kwestie-Irak. Volgens de fractie heeft de commissie goed werk geleverd en geeft het rapport een minutieuze reconstructie van de Nederlandse besluitvorming om de Amerikaanse inval in Irak politiek te steunen.
De SGP constateert dat het hele proces en de informatievoorziening aan de Tweede Kamer niet op alle onderdelen adequaat waren. ,,Daar moeten dus lessen uit worden getrokken voor de toekomst: anders en beter'', stelt de oppositiepartij. Ook is het nodig meer duidelijkheid te geven over het volkenrechtelijk mandaat voor militaire acties.
De SGP hoopt verder dat ,,regering en politieke partijen zich niet zo zeer verschansen achter hun eerder ingenomen standpunten, dat een inhoudelijke gedachtewisseling tussen regering en parlement over het Irakbeleid niet goed van de grond kan komen''.
De kleinste regeringspartij ChristenUnie is blij dat er geen bewijs is gevonden voor een actieve militaire bijdrage van Nederland aan de inval in Irak.
Volgens de fractie heeft de commissie-Davids haarscherp de besluitvorming rond Irak inzichtelijk gemaakt, waaruit regering en parlement lessen kunnen trekken voor de toekomst. Verder wacht de ChristenUnie de reactie van het kabinet af.
Rapport
Klik op de foto om het rapport te downloaden
Belangrijkste conclusies:
- Een volkenrechtelijk mandaat voor de inval ontbrak
- Er is geen bewijs voor een actieve militaire bijdrage van Nederland aan de inval
- Het kabinet heeft de Tweede Kamer onvolledig geïnformeerd over het verzoek van de VS om militaire steun
- Premier Balkenende gaf weinig of geen leiding aan het Irak-debat. Dat liet hij over aan minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer.
- De AIVD en MIVD hadden nauwelijks eigen informatie over de massavernietigingswapens van Irak
- Nederlandse veiligheidsdiensten waren de hele periode terughoudender over de Iraakse wapendreiging dan kabinetsleden waren in hun informatie naar de Tweede Kamer toe
- De benoeming van toenmalig CDA-minister Jaap de Hoop Scheffer als secretaris-generaal van de NAVO is niet beïnvloed geweest door de Nederlandse besluitvorming rond de politieke steun aan de Amerikaanse inval in Irak
Meer