Wie spuugt zit in de DNA-databank

Door: Emiel van Dongen
Gepubliceerd: maandag 8 maart 2010 00:01
Update: maandag 8 maart 2010 08:05

Dankzij de ‘spuugkit’ kan een boze reiziger in een databank belanden, tussen zware criminelen. Maar de conducteur is geen rechercheur en spugen geen zwaar misdrijf.

• Pleidooi voor landelijke ov-politie
• OV is walhalla van geweld
• 'Afstaan DNA is burgerplicht'

Het gebeurt ruim tweehonderd keer per jaar dat een conducteur een fluim uit zijn gezicht moet vegen. Het is ruim eenderde van de achtduizend conducteurs al eens overkomen. De maat is vol voor de NS. ‘Het is agressie, vies en vernederend. Tijd dat het wordt aangepakt’, aldus een woordvoerster. Dat kan sinds vorige week met de ‘spuugkit’, waarmee het DNA-profiel van de dader kan worden opgespoord.

Juristen bakkeleien over de nieuwe spuugkit. Het opsporingsmiddel is omstreden. ‘Dit gaat me echt te ver’, verzucht Pieter van der Kruijs, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten. ‘Belediging is een bagateldelict, een heel licht misdrijf. DNA-afname onder dwang is niet mogelijk, maar via een achterdeur wordt het nu toch verkregen.’ Hij doelt hiermee op de vernuftige juridische constructie die achter de spuugkit schuilgaat.

Via de Spoorwegpolitie kan de aangifte worden geregeld, plus de aanvullende getuigenverklaringen die in de zaak moeten dienen als bewijs. Een conducteur is een ‘buitengewoon opsporingsambtenaar’ en is daardoor bevoegd tot opsporingshandelingen. Het DNA-materiaal in kwestie mag voor de opsporing worden gebruikt omdat het niet onder dwang is afgenomen: de conducteur kan het zo van zijn gezicht schrapen.

Van der Kruijs is fel tegen deze ruime definitie van opsporingsbevoegdheid. ‘Sporen verzamelen is politiewerk. Er is dan wel een opening in de wet om een buitengewoon opsporingsambtenaar DNA te laten vergaren, maar dat is nooit zo beoogd bij het maken van de wet. Daar is toen simpelweg niet aan gedacht.’ Hij vermoedt dat de rechter deze methode ontoelaatbaar zal vinden.

Sylvia Walther, universitair docent strafrecht, komt tot een andere conclusie. ‘Het is een vergaand middel, maar wel rechtmatig.’ Walthers zorgenkind is de DNA-databank. Als het door het NFI vastgestelde DNA-profiel geen match oplevert met een al bekend profiel, dan wordt het DNA-profiel in de databank opgenomen.

‘Dat is nogal wat, je bent internationaal bekend’
Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) moet alle eenmaal gemaakte DNA-profielen opslaan. Het profiel van de gezochte spuger prijkt dan dus tussen dat van verkrachters en moordenaars. Op basis van een verdrag wordt de Nederlandse DNA-databank gedeeld met zes andere Europese landen. Universitair docent strafrecht Sylvia Walther: ‘Dat is nogal wat, dat je DNA door het bespugen van een conducteur gelijk internationaal bekend is.’

Afschrikwekkend
De pilot met de spuugkit is een samenwerking van de NS met het Korps landelijke politiediensten (KLPD), het Openbaar Ministerie (OM) en het NFI. Het idee is afgekeken van het Verenigd Koninkrijk, waar het aantal spuugincidenten in het openbaar vervoer flink is teruggedrongen dankzij de afschrikwekkende werking van de spuugkit. Vorig jaar vroeg vervoersbedrijf Arriva eenzelfde proef aan bij het OM, maar die werd toen afgekeurd omdat het geen gebruik kan maken van de Spoorwegpolitie.

Drie maanden cel
De 600 conducteurs die aan de proef meedoen, kunnen het speeksel van de dader, en daarmee diens DNA, in een afsluitbaar buisje stoppen. Dat wordt opgestuurd naar het NFI, dat er een DNA-profiel van maakt. Matcht dat met een al bekend profiel, dan is de identiteit van de dader bekend en kan hij in de kraag worden gevat. Voor een rechterlijke veroordeling wegens belediging zal de conducteur nog twee reizigers zover moeten krijgen een getuigenverklaring af te leggen. Op papier kan een spuger hiervoor tot drie maanden de cel in.

Reageer Stuur door Print