Door: Emiel van Dongen
Gepubliceerd: maandag 8 maart 2010 00:01
Update: maandag 8 maart 2010 08:05
Dankzij de ‘spuugkit’ kan een boze reiziger in een databank
belanden, tussen zware criminelen. Maar de conducteur is geen
rechercheur en spugen geen zwaar misdrijf.
Het gebeurt ruim tweehonderd keer per jaar dat een
conducteur een fluim uit zijn gezicht moet vegen. Het is ruim eenderde
van de achtduizend conducteurs al eens overkomen. De maat is vol voor
de NS. ‘Het is agressie, vies en vernederend. Tijd dat het wordt
aangepakt’, aldus een woordvoerster. Dat kan sinds vorige week met de
‘spuugkit’, waarmee het DNA-profiel van de dader kan worden opgespoord.
Juristen bakkeleien over de nieuwe spuugkit. Het
opsporingsmiddel is omstreden. ‘Dit gaat me echt te ver’, verzucht
Pieter van der Kruijs, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van
Strafrechtadvocaten. ‘Belediging is een bagateldelict, een heel licht
misdrijf. DNA-afname onder dwang is niet mogelijk, maar via een
achterdeur wordt het nu toch verkregen.’ Hij doelt hiermee op de
vernuftige juridische constructie die achter de spuugkit schuilgaat.
Via de Spoorwegpolitie kan de aangifte worden
geregeld, plus de aanvullende getuigenverklaringen die in de zaak
moeten dienen als bewijs. Een conducteur is een ‘buitengewoon
opsporingsambtenaar’ en is daardoor bevoegd tot opsporingshandelingen.
Het DNA-materiaal in kwestie mag voor de opsporing worden gebruikt
omdat het niet onder dwang is afgenomen: de conducteur kan het zo van
zijn gezicht schrapen.
Van der Kruijs is fel tegen deze ruime definitie van
opsporingsbevoegdheid. ‘Sporen verzamelen is politiewerk. Er is dan wel
een opening in de wet om een buitengewoon opsporingsambtenaar DNA te
laten vergaren, maar dat is nooit zo beoogd bij het maken van de wet.
Daar is toen simpelweg niet aan gedacht.’ Hij vermoedt dat de rechter
deze methode ontoelaatbaar zal vinden.
Sylvia Walther, universitair docent strafrecht,
komt tot een andere conclusie. ‘Het is een vergaand middel, maar wel
rechtmatig.’ Walthers zorgenkind is de DNA-databank. Als het door het
NFI vastgestelde DNA-profiel geen match oplevert met een al bekend
profiel, dan wordt het DNA-profiel in de databank opgenomen.
‘Dat is nogal wat, je bent internationaal bekend’
Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) moet alle eenmaal gemaakte
DNA-profielen opslaan. Het profiel van de gezochte spuger prijkt dan
dus tussen dat van verkrachters en moordenaars. Op basis van een
verdrag wordt de Nederlandse DNA-databank gedeeld met zes andere
Europese landen. Universitair docent strafrecht Sylvia Walther: ‘Dat is
nogal wat, dat je DNA door het bespugen van een conducteur gelijk
internationaal bekend is.’
Afschrikwekkend
De pilot met de spuugkit is een samenwerking van de NS met het Korps
landelijke politiediensten (KLPD), het Openbaar Ministerie (OM) en het
NFI. Het idee is afgekeken van het Verenigd Koninkrijk, waar het aantal
spuugincidenten in het openbaar vervoer flink is teruggedrongen dankzij
de afschrikwekkende werking van de spuugkit. Vorig jaar vroeg
vervoersbedrijf Arriva eenzelfde proef aan bij het OM, maar die werd
toen afgekeurd omdat het geen gebruik kan maken van de Spoorwegpolitie.
Drie maanden cel
De 600 conducteurs die aan de proef meedoen, kunnen het speeksel van
de dader, en daarmee diens DNA, in een afsluitbaar buisje stoppen. Dat
wordt opgestuurd naar het NFI, dat er een DNA-profiel van maakt. Matcht
dat met een al bekend profiel, dan is de identiteit van de dader bekend
en kan hij in de kraag worden gevat. Voor een rechterlijke veroordeling
wegens belediging zal de conducteur nog twee reizigers zover moeten
krijgen een getuigenverklaring af te leggen. Op papier kan een spuger
hiervoor tot drie maanden de cel in.
Aanpak
Reizigers die zich schuldig maken aan agressie, moeten een
landelijk ov-verbod krijgen. ,,Dit tuig moeten we verwijderen'', zei
vrijdag verkeersminister Camiel Eurlings eerder.Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst (PvdA) trekt twee
miljoen euro uit voor projecten om geweld in het openbaar vervoer tegen
te gaan. Met het geld kunnen
vervoersbedrijven nieuwe projecten ontwikkelen. Als die succesvol zijn,
kunnen ze landelijk worden ingevoerd. Ook wil Ter Horst meer onderzoek
laten doen naar de daders.
Verkeersminister Camiel Eurlings heeft onderzoek
toegezegd naar een VVD-voorstel voor de oprichting van een landelijke
politie voor alle openbaar vervoer.
Cijfers
Uit een onderzoek van TNS Nipo bleek dat
driekwart van de
buschauffeurs, metro- en trambestuurders en controleurs de afgelopen
maanden met fysiek of verbaal geweld geconfronteerd is. Vorig jaar lag
dit percentage op 79 procent. Kusters vindt dit resultaat te mager.
"Pak nou 'es door op dit thema", bijt hij Ter Horst toe.
Het aantal strafbare incidenten in het stads- en streekvervoer is in
drie jaar tijd fors gegroeid. Geweld, bedreigingen, berovingen,
ernstige overlast en vandalisme stegen in 2008 in bus en tram met 33
procent. De vervoersbedrijven verwachten dit jaar een soortgelijke
toename.
Het
NS-personeel krijgt steeds meer te maken met geweld. 86 Procent van de
conducteurs werd geconfronteerd met agressie, bleek
in 2008 uit een enquête van EénVandaag.
Onderzoek
Kunt u aangeven om welk soort incident het ging?
Verbaal geweld (bijvoorbeeld schelden) 47.3 %
Bedreiging 32.3 %
Vechtpartij 16.7 %
Brandstichting 0.7 %
Vernieling 2.9 %
Meer...