Door: Camil Driessen/Josca Westerhof ...
Gepubliceerd: dinsdag 9 maart 2010 22:11
Update: woensdag 10 maart 2010 07:15
Er ging vorige week zo veel mis dat alleen nieuwe verkiezingen uitkomst bieden. Het leek potverdorie Georgië of Kirgizië wel.
Afgelopen vrijdag vond hij het niet nodig, maar ook
de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb kan van mening veranderen.
Gisteren adviseerde hij een hertelling van alle uitgebrachte stemmen
bij de gemeenteraadsverkiezingen. ‘s Ochtends hadden zijn voorgangers
Bram Peper en Ivo Opstelten daar ook al voor gepleit. ‘Het gaat om het
vertrouwen dat de kiezer in het stemproces moet hebben’, vindt
Opstelten.
Vergeten wordt dat een hertelling vrijwel geen van
de vele misstanden van vorige week oplost. Inderdaad, je kunt
‘vergeten’ stembiljetten vinden, zoals die 105 van stembureau
Achillesstraat. Daar bleken 100 stemmen op Leefbaar Rotterdam en 5 op
de PvdA ‘over het hoofd gezien’.
Maar een oplossing voor de andere overtredingen van
de Kieswet is het niet. De stemmen van de Rotterdammers die per ongeluk
drie stembiljetten kregen kun je er niet mee ongeldig verklaren. Het
ronselen in het stemlokaal kun je niet terugdraaien. Het met twee
personen in een stemhokje stemmen evenmin. Ook blijft het gissen naar
wie er zonder legitimatie en met niet goed ingevulde machtigingen
stemde.
De hertelling lijkt daardoor meer een lapmiddel om
de uitkomst van de verkiezingen enige geloofwaardigheid mee te geven,
terwijl eigenlijk alleen nieuwe verkiezingen ervoor kunnen zorgen dat
de uitslag boven elke twijfel verheven is.
Het verschil tussen PvdA en Leefbaar (zo’n 500
stemmen) is nu namelijk nog zo klein en de berichten over fraude zijn
zo talrijk, dat Leefbaar-stemmers met enig recht kunnen claimen dat de
PvdA de verkiezingen ‘gestolen’ heeft. Het gevaar bestaat dat de
tweepartijenstad nog verdeelder raakt en de vraag over de legitimiteit
van het nieuwe college de komende vier jaar boven de Coolsingel hangt.
Terecht of niet.
Dat PvdA-lijsttrekker Schrijer de uitgestoken hand
weigert van Leefbaar-lijsttrekker Pastors doet het draagvlak van het
gemeentebestuur ook weinig goed. Een groot deel van de Rotterdammers
zal daardoor het gevoel houden te worden geregeerd door een coalitie
waarin ze zich niet herkennen, die bovendien de verkiezingen heeft
‘gestolen’.
Zo ver heen dat buitenlandse waarnemers nodig zijn
En ze waren nog zo gewaarschuwd in Rotterdam. Tijdens de
verkiezingen in 2006 werden al misstanden gemeld, maar toenmalig
burgemeester Opstelten liet die niet onderzoeken. In Amsterdam deed de
ombudsman wel een onderzoek met de onthutsende conclusie dat in meer
dan de helft van de stembureaus kiezers werden begeleid bij het
stemmen. Dat mag niet volgens de Kieswet.
Dus schreef Aboutaleb de Rotterdamse gemeenteraad vorig jaar dat hij
extra maatregelen nam tegen stemfraude. Stembureauleden zouden zowel
schriftelijk als mondeling expliciete instructies krijgen, ondermeer
over hulp in stemhokjes (met zijn tweeën stemmen).
En toch ging het flink mis. ‘Er gaat altijd wel wat mis, maar deze
keer zijn er serieuze zaken gebeurd.’ Dat zijn harde woorden voor
directeur-generaal Melle Bakker van de Kiesraad, het adviescollege voor
het parlement over kiesrecht.
Anno 1848
Voor het eerst sinds de invoering van ons huidige staatsbestel in
1848 werd een stembureau (in Delfshaven) gesloten en moest het
voltallige bestuur worden vervangen. Ook de voorzitter van stembureau
Afrikaanderplein werd naar huis gestuurd.
Mensen stonden wel degelijk samen in één stemhokje, terwijl dat
volgens de Kieswet alleen mag als je een lichamelijke handicap hebt.
Niet als je analfabeet bent of de taal niet goed spreekt, zoals in
Rotterdam gebeurde. Stembureauleden geven gewoon openlijk toe dat ze
samen stemmen toestonden omdat ze er geen kwade bedoelingen in zagen.
Sommigen gingen zelf mee het hokje in om de kiezer te helpen.
Nog gekker werd het met de ‘vergeten’ biljetten op het stembureau
aan de Achillesstraat, waar 105 biljetten niet werden geteld. ‘Over het
hoofd gezien.’ Kwade opzet die duidt op verkiezingsfraude, volgens
hoogleraar politicologie Rinus van Schendelen. Van de ‘vergeten’
stemmen waren er 100 voor Leefbaar Rotterdam en 5 voor de PvdA.
Voor sommige Rotterdammers was het zelfs mogelijk om drie keer te
stemmen, want door een fout kregen zo’n 2500 inwoners van
Hillegersberg-Schiebroek twee stempassen tegelijk thuisgestuurd. Die
passen werden daarna ongeldig verklaard en de kiezers kregen een
nieuwe. Maar Rotterdammer Gerhardt Mulder is het gelukt om toch twee
keer te stemmen omdat de serienummers van het biljet identiek waren en
er niet goed werd gecontroleerd, zo vertelt hij in het AD. De derde
stem liet hij achterwege. ‘Ik had al bewezen dat het mogelijk was de
boel te flessen.’
Volgens TV Rijnmond zou de Turkse PvdA-kandidaat Zeki Baran in een
stembureau in Feijenoord stemmen hebben geronseld. Hij werd vervolgens
verwijderd door de stembureauvoorzitter maar ging voor de deur vrolijk
verder. In hetzelfde stembureau zouden stembiljetten van de tafel zijn
gegrist tijdens de chaos toen een persoon onwel werd.
| Foto: WFA
Ten slotte was het door de grote drukte bij de stembureaus moeilijk
om goed toezicht te houden, waardoor mensen hebben gestemd zonder
legitimatie en met niet goed ingevulde volmachten.
Nogal wat incidenten waarvan het leeuwendeel niet door een
hertelling kan worden opgelost. Dat beaamt ook een woordvoerder van de
Kiesraad. Het is nu aan de oude gemeenteraad om te beslissen over de
hertelling of nieuwe verkiezingen.
Buitenlandse waarnemers
Rest de vraag hoe deze chaos op 9 juni bij de Tweede
Kamerverkiezingen voorkomen kan worden. Een oplossing zou zijn om
waarnemers van bijvoorbeeld de OVSE of Raad van Europa in te schakelen
die normaal in zwakke democratieën als Kirgizië of Georgië worden
ingezet.
‘Wat wij zeggen tegen andere landen, geldt in zekere mate ook voor
ons’, zegt Leo Platvoet, die voor GroenLinks in de Eerste Kamer zat en
zelf meerdere malen als waarnemer bij buitenlandse verkiezingen optrad.
‘We moeten minder naïef zijn en afstappen van het idee dat hier nooit
wordt gefraudeerd.’
Zoals bij iedere verkiezing heeft de Nederlandse regering de OVSE al
op de hoogte gebracht van de stembusgang. Jens Eschenbaecher van de
verkiezingstak van de OVSE laat weten dat die binnenkort een
‘needs-assessment’ missie naar Nederland stuurt om te kijken of de
inzet van waarnemers nodig is.
‘Als er discussie is lijkt het me nuttig dat je een onafhankelijk
antwoord kunt geven op de vraag of er fraude is gepleegd’, zegt Marc
Jansen. Hij is verbonden aan het Oost-Europa Instituut van de UvA en
was zelf zo’n 15 keer OVSE-waarnemer tijdens verkiezingen in
Oost-Europa. De Rotterdamse wantoestanden kent hij niet goed genoeg om
erover te oordelen.
Jansen vindt dat we het niet als een blamage moeten zien als
buitenlandse waarnemers op 9 juni de Nederlandse stemlokalen bevolken.
‘Dat is best denkbaar. Het gaat om de geloofwaardigheid van het
politieke proces en die is heel belangrijk.’
AchterbanKijk je naar wijken in Rotterdam waar de Leefbaren groot zijn, dan zie
je dat de partij het goed doet aan de randen van de stad, bericht
dagblad De Pers begin maart. In de
allernieuwste wijken, zoals Nesselande, waar in 2000 met de bouw van de
eerste huizen werd begonnen, en in de wat minder nieuwe wijken zoals
Prinsenland en Ommoord, waar in de jaren zestig met bouwen werd
begonnen. Wijken waar autochtone bewoners uit de oude volkswijken naar
toe trokken, voordat ze de stad soms definitief vaarwel zegden. Wijken
waar meer autochtonen dan allochtonen wonen.
Overal een zooitje?
In Almere ging het stemmen ook niet overal volgens de spelregels van
de Kieswet. In buurtcentrum ’t Kardoes waren de medewerkers van het
stembureau uitermate behulpzaam, maar gingen daarmee, alle goede
bedoelingen ten spijt, te ver. Een vrouw van Turkse afkomst die voor
het eerst kwam stemmen, wist duidelijk niet hoe dat moest en gooide
haar stembiljet oningevuld in de stembus. Geen probleem, ze kreeg
gewoon een nieuwe. Vervolgens ging het opnieuw mis toen ze samen met
haar man het stemhokje instapte.
Ook een verslaggeefster van deze krant ging in de fout toen een
meneer van allochtone afkomst in ’t Kardoes haar hulp vroeg. ‘Moet ik
daarop drukken?’, vroeg hij, wijzend op het papier. Ze gaf hem het rode
potlood en vertelde dat hij een van de vakjes moest invullen. Met hulp
van een vergrootglas lukte het hem uiteindelijk.