Door: Remco Tomesen 
Gepubliceerd: donderdag 11 maart 2010 23:28
Update: donderdag 11 maart 2010 23:44
Wilders is slecht voor het ‘merk’ Nederland, vindt Buitenlandse Zaken. Dus is er damage control nodig.
‘Geert Wilders verspreidt angst en haat’, zei demissionair minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken deze week op een conferentie. Om daaraan toe te voegen: ‘Wilders is slecht voor de reputatie van Nederland in de wereld.’
Verhagen staat niet alleen. Ook hoogleraar Jan Melissen, gespecialiseerd in diplomatie en hoofd van het Clingendael Diplomatic Studies Programme, ziet het imago van Nederland in het Midden-Oosten er niet beter op worden. Het bedrijfsleven is er niet blij mee. Melissen: ‘En je weet niet wat er na de nationale verkiezingen in Nederland gaat gebeuren’.
Buitenlandse Zaken kijkt niet lijdzaam toe. Het ministerie doet aan damage control. In Caïro is een team aan de slag dat het imago van Nederland ‘onder het publiek’ moet verbeteren. Niet alleen in Egypte, maar in de hele Arabische wereld, volgens het ministerie. Het zogenoemde regionale knooppunt voor publieksdiplomatie draait al een jaartje of twee proef in de luwte (zie kader). Deze week vestigde Verhagen de aandacht op het bestaan ervan.
De centra zijn er om meteen in te spelen op incidenten, zoals het uitkomen van Wilders’ film Fitna. Volgens het ministerie het grootste ‘incident’ tot nu toe. Er werden gemeenschapsleiders, wetenschappers en opinieleiders ‘actief’ aangesproken om uit te leggen ‘wat de context van de film is’. Zo ging het in Egypte, maar ook in Turkije, Maleisië, Indonesië en de Verenigde Staten. Om maar uit te leggen dat er in Nederland vrijheid van meningsuiting is, dat de mening van Wilders niet die van de regering is.
En het ‘knooppunt’ probeert incidenten ook voor te zijn. In Egypte heeft het bijvoorbeeld contact gezocht met acht bloggers. In het land heb je weinig onafhankelijke media; bloggers spelen in de publieke opinievorming wel een belangrijke rol. De bloggers komen dit weekend in Nederland, om een week lang te leren over democratie, vrijheid van meningsuiting, onze problemen met integratie. Zodat ze, hoopt Buitenlandse Zaken, een genuanceerd beeld kunnen neerzetten in Egypte als Wilders bij de verkiezingen veel stemmen krijgt.
Inspanning
Hoogleraar Melissen denkt dat het centrum in Caïro slechts een druppel op een gloeiende plaat is. ‘Het vraagt echt een enorme inspanning om het opinieklimaat in het Midden-Oosten te veranderen. Met alleen zo’n knooppunt red je het niet.’ Fitna was een grote klap voor het imago van Nederland, maar het intolerante klimaat in Nederland was al langer slecht voor het merk Nederland, zegt Melissen. De verkiezingsuitslagen in Almere en Den Haag (de PVV won fors) zijn volgens hem ook in het Midden-Oosten opgemerkt. Dat trek je allemaal niet zomaar weer recht. Melissen: ‘Kijk bijvoorbeeld naar Amerika, waarvoor het jaren zal duren voordat de imagoschade door Guantanamo Bay en Abu Ghraib teniet is gedaan.’
Om de reputatie van Nederland te redden, moet de Wilders Damage Control worden uitgebreid tot buiten het ministerie, vindt Melissen. ‘Het is voor diplomaten heel lastig doordringen in de civil society, tot de opinieleiders, de maatschappelijke figuren die er toe doen in landen waar Wilders de bekendste Nederlandse politicus is.’ Nederland kan maar beter snel meer gebruik gaan maken van contacten die er zijn tussen Nederland en de Arabische wereld, op het gebied van cultuur, het bedrijfsleven, de activiteiten van lagere overheden, kortom: van het totale potentieel van de samenleving.
Nederlandse pr-diplomatie in buitenland
Nederland heeft drie ‘knooppunten voor publieksdiplomatie’ twee jaar lang op proef ondergebracht bij ambassades in Washington, Peking en Caïro. De knooppunten bestaan uit één Nederlander, die niet uit het corps diplomatique komt, maar een ‘communicatieachtergrond’ heeft, zegt Buitenlandse Zaken. Hij of zij wordt ondersteund door medewerkers uit het land waar de ambassade staat. De centra hebben hun eigen speerpunten. Zo ligt de nadruk in Washington op in dat land gevoelige kwesties in het Nederlandse beleid, zoals abortus en het homohuwelijk. In Peking is de economie belangrijker, Caïro is het centrum voor de Wilders Damage Control in de Arabische wereld.