Door: Kustaw Bessems/Dirk Jacob Nieuwboer
Gepubliceerd: zondag 14 maart 2010 23:29
Update: maandag 15 maart 2010 06:23
Wouter Bos wilde de Fortyunstemmers terug, met Job Cohen
neemt de PvdA afscheid van ze. Het boze witte volk is op 9 juni voor de
PVV. Die keuze kan Nederland verder splijten.
Links juicht voor Job Cohen. Begrijpelijk, want hij
maakt hij een goede kans om de verkiezingen te winnen. Maar dat Cohen
wordt binnengehaald als de man die Nederland weer heel kan maken, is
minder vanzelfsprekend, want Cohen is een controversiële figuur die de
tweedeling juist kan versterken.
Foto: Otto Snoek/Hollandse HoogteDe nieuwe PvdA-leider zou de verzoener zijn die het
land juist nu nodig heeft. Ook volgens Wouter Bos. Maar hoe soepel het
ook lijkt, de overdracht van het partijleiderschap aan Job Cohen
betekent in feite dat de missie van Bos is mislukt.
Als Bos werd gevraagd naar zijn motivatie om PvdA te
leiden, dan kwam hij steevast terug op degenen die hij in 2002 huilend
en applaudisserend langs de weg had zien staan toen het lichaam van de
vermoorde Pim Fortuyn in een witte lijkwagen door Rotterdam werd
gereden. ‘Onze mensen’, noemde Bos ze. En die zou hij terugwinnen.
Klassieke achterban
Sindsdien hebben die mensen de PvdA soms nog wel
eens aangedaan, zwevend tussen Marijnissen, Verdonk, Wilders en de
steeds aanlokkelijker optie om niet te stemmen. Maar terug bij de PvdA
zijn ze niet. En onder Cohen komen ze waarschijnlijk ook niet meer
terug.
‘De klassieke achterban van de PvdA’, doceerde Bos
in 2004 in Het Parool, ‘bestaat uit lager opgeleide mensen in de grote
steden, mensen uit de intelligentsia en een grote, moeilijk te
definiëren middengroep. Ik vermoed dat ik de laatste leider van de PvdA
ben die kan bewijzen dat je al die mensen bijeen kunt houden. Als ik
het nu niet goed kan managen, valt die coalitie uit elkaar. Als het mij
niet lukt, lukt het niemand.’
Gaat Cohen zes jaar later het ongelijk van Bos
bewijzen? De eerste tekenen wijzen niet in die richting. Met zijn
pleidooien voor de boel bij elkaar houden en een fatsoenlijke
samenleving, trekt hij wel kiezers weg. Maar het zijn niet de kiezers
van Wilders’ PVV, maar van D66 en GroenLinks. De keurige kosmopolieten
dus.
Dat is ook niet verbazingwekkend. Cohen was de
laatste jaren regelmatig Bos’ tegenspeler. Cohen viel zijn partijleider
vaak af. Terwijl die het al niet makkelijk had.
PvdA neemt afscheid van ‘onze mensen’
Bos moest duwen en trekken om zijn partijgenoten te overtuigen dat
juist sociaal-democraten een confronterend integratiebeleid dienden te
voeren. Steeds ontmoette hij weer de ‘verschrikkelijke reflexen’, zoals
hij dat noemde. Zijn strijd met oud-links, verzuchtte hij, was ‘nooit
klaar’.
En Cohen ging daar recht tegen in. Had Bos net gezegd dat PvdA’ers
niet zo moesten zeuren over de toon van het debat? Dan ging Cohen op tv
omstandig uitleggen waarom die toon er wel degelijk toe doet. En zo is
het nog. Bos wilde desnoods ‘polariseren’ om onderwerpen bespreekbaar
te maken, Cohen wil nu ‘het venijn uit de politiek halen’.
En de gretigheid waarmee PvdA’ers Cohen binnenhalen is enorm. Ja, ze
zeggen wel dat Bos een goede vent was, maar de opluchting over zijn
vertrek en de komst van Cohen overheerst. Duidelijker dan ooit is dat
Bos een groot deel van zijn partij nooit heeft meegekregen.
Zijn opvolger wordt geroemd omdat hij in Amsterdam ‘de boel bij
elkaar heeft gehouden’. Daar is wel wat op af te dingen. In een arme
Amsterdamse wijk als Slotervaart, waar bijna de helft allochtoon is,
was de PVV bij de Europese Verkiezingen de grootste. Daar wonen dus
allemaal witte stemmers die kennelijk niet zijn aangeraakt door het
bindend vermogen van burgemeester Cohen.
Belangrijker: Amsterdam is Nederland niet. Grof gezegd kent de
hoofdstad een elitaire witte binnenstad met een armere, meer allochtone
ring er omheen. De witte bevolking die niet tot de bovenlaag behoort,
is vaak verhuisd naar gemeenten als Purmerend en Almere. Steden waar
Wilders’ PVV recent monsterzeges behaalde. Plaatsen waarin Cohen zich
nooit heeft hoeven bewijzen.
Peilingen
Veel aandacht is er voor peilingen waaruit blijkt dat Cohen een veel
populairder kandidaat-premier is dan Jan Peter Balkenende van het CDA
of Wilders. Maar ook dat zegt meer over zijn gunstige electorale
vooruitzichten, dan over een potentiële rol als vader des vaderlands.
In die onderzoeken concurreerde hij slechts met een bewezen mislukte
premier en met de meest controversiële politicus sinds de Tweede
Wereldoorlog.
Meer betekenis heeft een enquête die de NOS en het ANP onlangs
hielden. Ondervraagden konden zich over veel meer politici als
mogelijke minister-president uitspreken en daar bleek dat Cohen bepaald
niet boven de rest uit stak. Hij haalde ongeveer dezelfde score als
Wilders, Femke Halsema van GroenLinks, Alexander Pechtold van D66 en de
liberale Eurocommissaris Neelie Kroes. Treurige conclusie: Nederland
kent geen leider die hetzelfde vertrouwen geniet als ooit Ruud Lubbers
of Wim Kok.
Voor een niet onaanzienlijk deel van Nederland is Cohen juist een
omstreden figuur, bijna zo omstreden als Wilders voor zíjn
tegenstanders. De theedrinker, de man van de elite, de
multicultiknuffelaar, iemand die het land verkwanselt. De
lievelingstegenstander van Wilders. Dat Cohen stond voor een hard
veiligheidsbeleid heeft hem niet van dat imago af geholpen, mede
doordat hij zich vooral positief uitlaat over de rol van de islam in de
samenleving.
Het is ook de vraag of Cohen en zijn partij er van af wíllen. In
Rotterdam, Den Haag en Almere heeft de PvdA ervoor gekozen de
electorale schade te beperken door zich zo scherp mogelijk af te zetten
tegen de PVV en Leefbaar en vooral de strijd met D66 en GroenLinks aan
te gaan. Ook landelijk kan een tweestrijd met de PVV voor de PvdA goed
werken.
Daarna kan dankzij het vertrek van Bos weer een coalitie met het CDA
worden gevormd. De voormalige PvdA-bewindslieden filosofeerden vrijdag
al openlijk over die optie. Met een zekere opluchting, want het kan
weleens de enige manier zijn om de PVV buiten de regering te houden. De
middenpartijen rekken zo hun verblijf in het centrum van de macht. Maar
Nederland kan zo wel nóg verder verdeeld raken. En de PvdA, die neemt
afscheid van ‘onze mensen’, zoals Bos ze noemde.
En anders jammer...
Volgens Wouter Bos vroeg hij Job Cohen al begin 2007 of die hem
misschien wilde opvolgen. Aan het eind van het jaar sprak De Pers met
Job Cohen, ook over het premierschap. Daar was hij helemaal niet mee
bezig, zei de PvdA’er. Misschien te groot of te eng, het premierschap?
‘Nee, ik denk niet... nee nee neuh… nee dat heb ik niet meer. Nee, ik
denk wel dat ik het zou kunnen... ja. En anders is het jammer. Toch?
Dan sturen ze me wel weer weg.’
