Door: Dirk Jacob Nieuwboer 
Gepubliceerd: dinsdag 6 juli 2010 00:52
Update: vrijdag 24 december 2010 07:25
Paars plus gaat onderhandelen over een coalitie. De oude
informateur geeft een boodschap mee.
De nieuwe regering moet wel luisteren naar de PVV,
maar alle controversiële standpunten van die partij moeten in de
prullenbak verdwijnen. Dat is het dringende advies dat scheidend
informateur Herman Tjeenk Willink meegeeft aan de partijen die een
coalitie gaan vormen.
De belangrijkste adviseur van de koningin beëindigde
gisteren zijn werk met de aanbeveling om te gaan werken aan een regering
van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks. De onderhandelingen over Paars plus
zijn gisteren meteen begonnen onder leiding van informateurs Uri
Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA).
Maar ze beginnen niet bepaald blanco aan die
gesprekken. Tjeenk Willink presenteerde gisteren ‘een bijlage’ bij zijn
eindverslag voor de koningin met de titel Wat kan binden in plaats van
scheiden. ‘Een stuk’, zoals de scheidende informateur met het hem
kenmerkende gevoel voor understatement zei, ‘dat nu eenmaal bestaat, dat
is rondgezonden. En dan kun je het ook maar beter laten zien.’
Maar zo vrijblijvend is het helemaal niet. De tekst
laat zich lezen als een raamwerk voor een mogelijk nieuw regeerakkoord
en de vertrouweling van de koningin geeft erin aan hoe de bestuurlijke
elite wil dat Nederland geregeerd wordt. En ook hoe de andere partijen
met de PVV zouden moeten omgaan.
Tjeenk hamert in het stuk, zoals ook een week geleden
tijdens zijn eerste presentatie, op het belang van de rechtsstaat – met
name non-discriminatie en godsdienstvrijheid – en op Europese
samenwerking. Volgens hem vermindert de kwetsbaarheid van de economie
door de EU. En Europese samenwerking op politie- en justitiegebied maken
Nederland ‘weerbaarder’. Het zijn, volgens Tjeenk, zelfs ‘onloochenbare
feiten’.
Dat zijn precies de punten waarover de PVV heel
anders denkt. De partij van Geert Wilders is zeer kritisch over ‘de
Europese superstaat’ en vindt dat de islam als ‘gevaarlijke ideologie’
op allerlei rechten geen aanspraak kan maken.
Rutte mag Wilders de kruimels bieden
Tjeenks boodschap beperkt de ruimte van Mark Rutte. Die zit nu tegen
de zin van een overweldigende meerderheid van zijn achterban te
onderhandelen over Paars plus. De meeste VVD-kiezers willen met de PVV.
Om de onvrede daarover in te dammen zou het kunnen helpen als hij op
sommige onderwerpen zaken mag doen met de partij van Wilders. Maar als
het aan Tjeenk ligt blijft dat beperkt tot kruimelwerk.
Hij pleit, zoals velen, voor een klein regeerakkoord. Dat zou het
debat in de Kamer ten goede komen en ruimte geven aan ‘de grootste
winnaar van de verkiezingen’.
Maar de inbreng van de partij van Wilders moet zeer beperkt blijven.
Zonder de naam van de PVV te noemen, maakt Tjeenk duidelijk dat de
toekomstige regering zijn omstreden voorstellen moet verwerpen. Zelfs
als die een meerderheid in de Kamer halen. Het contraseign op
initiatieven vanuit de Kamer, de handtekening van een minister dus,
‘wordt geweigerd als de beginselen van de democratische rechtsstaat, de
internationale positie van Nederland of de financiële uitgangspunten van
het beleid in het geding zijn’.
Het stuk van Tjeenk Willink komt voor zijn ‘persoonlijke
verantwoordelijkheid’. Hij gaf toe dat het ‘ongebruikelijk’ is dat een
informateur zoiets doet. ‘Elke formatie heeft zo zijn
ongebruikelijkheden.’
Opdoffers
Hij weet dat hij de druk op de middenpartijen verder opvoert. Zijn
benoeming tot informateur was al een teken dat de koningin er alles aan
gelegen is om een kabinet van het politieke midden te doen slagen en zo
de PVV buiten de regering te houden.
Met zijn bijlage houdt hij de vijf partijen bij de les, hij herinnert
ze eraan hoe het ook al weer werkt in Nederland. En hij doet meteen
voorstellen tot modernisering die de electorale opdoffers van populisten
moeten opvangen. Door bijvoorbeeld afspraken te maken over de eisen
waaraan bewindslieden moeten voldoen en een onderlinge mediacode af te
spreken verwacht hij een ‘homogener kabinet’. Een krachtige regering dus
die beter weerwerk zal kunnen, en moeten, bieden aan de PVV.