‘Knettergek’ zit er niet meer in voor Wilders

Door: Dirk Jacob Nieuwboer 
Gepubliceerd: woensdag 28 juli 2010 23:46
Update: donderdag 26 augustus 2010 13:41

De gesprekken tussen Mark Rutte, Geert Wilders en Maxime Verhagen waren gisteren nog steeds niet geklapt. Krijgt Nederland een minderheidskabinet? En hoe werkt dat?

Is er een regeerakkoord?

Dat hoeft niet, maar is wel waarschijnlijk. VVD, PVV en CDA lijken in voor wat wel een ‘verkapt meerderheidskabinet’ wordt genoemd, een regering met ministers van VVD en CDA dat aan een meerderheid wordt geholpen door de PVV. Daarbij maken de betrokken partijen wel afspraken over veel onderwerpen. De PVV zal zo bijvoorbeeld, net als de Deense Volkspartij, een restrictief immigratiebeleid kunnen regelen, maar op andere punten moeten inleveren. Waarschijnlijk op sociaal-economisch gebied, want daar zijn de verschillen met VVD en CDA groot. Lastig wordt het gedurende de kabinetsperiode als er onverwachte zaken gebeuren. Grote bezuinigen bijvoorbeeld. Dan ligt het voor de hand dat de regering eerst steun zoekt bij de PVV, maar wat als ze daar niet uitkomen? Laat Wilders de hele boel dan klappen of mogen Rutte en Verhagen dan bij andere partijen gaan buurten?

Hoe regel je de vrije kwesties?

Voordeel is dat de drie partijen niet op alle punten moeizame compromissen hoeven te sluiten. Ze kunnen ook een aantal onderwerpen tot vrije kwesties verklaren, waarop de PVV tegen de regering mag stemmen. Dat kan op twee manieren: door er niks over in het regeerakkoord op te nemen, waarbij ze eventueel mondeling afspraken kunnen maken. Maar het kan ook anders: door juist expliciet te zeggen hoe de betrokken partijen ermee om moeten gaan. De recent aangetreden Britse regering van Conservatieven en Liberaal-Democraten vormen weliswaar een meerderheidsregering, maar laten op sommige punten toch ruimte. Zo werd vastgelegd dat de Liberaal-Democraten zich mogen uitspreken tegen regeringsplannen voor kerncentrales, maar ook dat ze zich zullen onthouden van stemming. Rutte, Wilders en Verhagen zouden kunnen afspreken dat de PVV tegen de verhoging van de AOW-leeftijd blijft, maar zal toestaan dat de regering hierover zaken doet met andere partijen. In Denemarken regelt de regering veel Europese kwesties – de Volkspartij is net als de PVV eurosceptisch – met linkse partijen. De oppositie kan ook besluiten de vrije kwesties te saboteren om het zo de regering lastig te maken. Met het risico dat VVD en CDA dan alsnog een deal sluiten met de PVV.

Een feest voor de democratie?

Als kabinetten vantevoren niet zeker zijn van een meerderheid krijgt de Tweede Kamer een veel grotere rol. Dat kan het debat verlevendigen, maar dat hangt wel af van hoeveel VVD, PVV en CDA afstemmen. En een grotere macht voor de Kamer hoeft niet te betekenen dat het voor-taan zal zinderen in de plenaire zaal. De vaak verfoeide achterkamertjes kunnen natuurlijk ook gebruikt worden om compromissen te sluiten met oppositiepartijen. En dan staat, net als nu vaak, de uitkomst van de debatten vantevoren al vast.

Hoe vrij is de PVV?

Het grote voordeel voor Wilders is dat hij door te gedogen macht heeft, maar op veel punten afstand kan nemen van de regering. Hij heeft bovendien ruimte om controversiële voorstellen te doen. In Denemarken pleitte de Volkspartij voor een referendum tegen minaretten. De regeringspartijen waren tegen, lieten dat ook merken, maar het kabinet bleef gewoon zitten. In theorie kan Geert Wilders dus blijven pleiten voor een Koranverbod en een kopvoddentaks. Maar iedere keer dat hij dat doet, zal hij irritatie oproepen bij VVD’ers en CDA’ers. De partners zullen het ook niet waarderen als hij een minister, zoals Ella Vogelaar, uitmaakt voor ‘knettergek’. En als hij het kabinet wil laten zitten is het ook verstandig het niet af te schilderen als een stelletje bange wezels die het linkse moeras inrijden, zoals bij de laatste Algemene Beschouwingen. Met Rutte en Verhagen aan het roer zal hij daar ook minder behoefte aan hebben.

Hoe slagvaardig is zo’n kabinet?

Lang werd gedacht dat minderheidskabinetten weinig voor elkaar kregen. De ervaringen in Scandinavische landen in de laatste decennia hebben dat beeld rechtgezet. Nederland versleet de laatste tien jaar vijf kabinetten. In Denemarken regeren de Liberalen en Conservatieven al vanaf 2001 met steun van de Deense Volkspartij. Als je het goed regelt kun je dus ook met een minderheidskabinet een heel eind komen. Plus: zaken die anders worden geblokkeerd, kunnen nu met een andere meerderheid wel rondkomen. Maar voor hetzelfde geld zorgt dat ‘vreemdgaan’ voor veel irritatie. En dan klapt de boel juist eerder.

Reageer Stuur door Print

• 16:34 Keith Bakker blijft vastzitten
• 16:08 Koudegolf officieel voorbij
• 15:19 Winkelcentrum Heerlen zaterdag heropend
• 15:16 Onderzoek naar plagiaat hoogleraar
• 15:07 GL-kiezers lopen weg om Kunduz