Door: Kustaw Bessems/Marcia Nieuwenhuis
Gepubliceerd: dinsdag 31 augustus 2010 23:43
Update: woensdag 1 september 2010 13:20
CDA-onderhandelaar Klink torpedeert de coalitiebesprekingen en stort de CDA-fractie in een crisis.
Een beetje allenig en met dezelfde onbestemde, verlegen lach op het gezicht als anders vertrok Ab Klink om middernacht uit de fractiekamer. Naar het donkere en verlaten departement van Volksgezondheid, waar de huidige tweede man van het CDA nog altijd demissionair minister is, om nog wat spullen op te halen.
Met gezichten als donderwolken – verliezersgezichten - beenden intussen de Kamerleden Ad Koppejan en Kathleen Ferrier, die net als Klink niets meer zien in de onderhandelingen met de PVV, over een nachtelijk Plein in Den Haag in de richting van het Centraal Station.
Op een terras aan dat Plein – de twee dissidenten passeerden hen op enkele meters stonden de getrouwen van fractievoorzitter Maxime Verhagen, vrolijk en met een biertje in de hand. Verkeersminister en ooit kroonprins Camiel Eurlings. Oud-staatssecretaris en spindoctor Jack de Vries. De oude rotten uit de Kamer Joop Atsma en Henk Jan Ormel. Ze lachten en sloegen elkaar op de schouders. De troupe was nog een stuk groter, ook partijvoorzitter Henk Bleker was erbij. Verhagen voegde zich er zelf gauw bij.
De fractie was er nog niet uit, maar welke spelers zich het sterkst voelden, was makkelijk te zien.
Maxime Verhagen en Ab Klink. De twee beschouwden elkaar als vrienden. Maar vriendschappen aan de top van het CDA zijn lang niet altijd bestand tegen Haagse stormen. Je zet een politieke misstap, bezondigt je aan een affaire of verliest de verkiezingen en zo’n vriendschap kan verwaaien. Dinsdag was het guur tussen vriend Ab en vriend Maxime.
Klink attaqueerde de onderhandelingen met de VVD en de PVV. In een brief aan het partijbestuur en de fractie, op maandag al. Nee, hij beweerde niet dat de gesprekken meteen moesten stoppen, maar hij was ontevreden over hoe ze liepen, zei hij. En nee, als hij zijn zin niet kreeg zou hij héus nooit uit de fractie stappen, dan wilde hij uit het onderhandelingsteam. Het team waarin uitsluitend fractievoorzitter Verhagen en hijzelf zaten. Alsof Klink zo geen aanslag op de coalitievorming pleegde.
Hij wist dat in de fractie meer mensen moeite hadden met de PVV. Hij wist wat hij zo mobiliseerde. Een minderheid misschien, maar genoeg om een coalitie met de VVD – gedoogd door de PVV – haar steun in de Kamer te ontnemen en genoeg om de woekerende onvrede bij een deel van de partij te laten overslaan naar de fractie waar Verhagen zo afhankelijk van is.
Wanneer die CDA-vriendschappen worden opgeofferd is dat steevast aan één doel: wat is het beste voor de partij? Discussies in het CDA over samenwerken met de PVV worden gevoerd in gewichtige termen: rechtsstaat, binding. Voor sommigen zit dat ook diep. En Klink hechtte aan voorwaarden op dit vlak aan de PVV.
Klink zag zich als fractieleider
Maar waar het conflict in de kern om draaide is: hoe kan het CDA de komende jaren heel blijven, er liefst weer bovenop komen?
Survival, dat is tweede natuur geworden voor de confessionele politici, die hun politieke stroming in de naoorlogse periode – ondanks tijdelijke oplevingen – structureel hebben zien afkalven.
Om te overleven moest het CDA, dat is gehalveerd bij de verkiezingen en is verlaten door leider Jan Peter Balkenende en kroonprins Camiel Eurlings, in ieder geval regeren. Dat vond iedereen direct, ook Ab Klink.
Rampzalig
Partijgenoten die hem sinds de rampzalige verkiezingen van 9 juni beluisterden in de werkkamers aan het Binnenhof of op zijn ministerie konden horen hoe hij vreesde dat een periode in de oppositie vooral zou worden gevuld met zweverig zoeken naar ideeën, zonder enige urgentie. Hoe hij vreesde dat de partij dan almaar minder relevant zou worden.
Nee, meende Klink, wél die ideeën ontwikkelen – over migratie, islam, zorg, Europa – maar ze óók meteen in de praktijk brengen. Met de betrouwbare bestuurders die het volk van het CDA kent. Risico’s nemen, taboes aandurven, ook de taboes die worden aangesneden door Wilders. Meedeinen met de maatschappelijke onvrede en tegelijk rust bieden – dat CDA-recept kon gewoon weer werken!
Klink had zich er de laatste periode aan geërgerd dat het CDA zich onder invloed van spindoctor De Vries – ook tegen Wilders – in de verdediging had laten drukken.
En het CDA moest weer een leider krijgen waar de mensen in het land een goed gevoel van krijgen, zoals Klinks vriend Balkenende dat ooit was. Want de wetenschapper Klink mag uiterlijk koel lijken, hij is ervan overtuigd dat kiezers op intuïtie afgaan. En de laatste tijd stak hij niet onder stoelen of banken dat hij, in weerwil van zijn schuchtere imago, misschien wel zo iemand was in wie de mensen het zien zitten. Een dag vóór de verkiezingen liet hij via deze krant weten dat hij het fractievoorzitterschap ‘een mooie baan’ vond. Niet dat dat een open sollicitatie was, zei hij er nog bij.
Jaja.
Waarom Klink Verhagen na het terugtreden van Balkenende dan toch voor liet gaan als fractievoorzitter? Misschien omdat het anders een degradatie voor Verhagen was geweest, die immers al eens fractievoorzitter was. Misschien toch ook door die vriendschap? Misschien ook omdat hij de deal kon sluiten dat hij fractievoorzitter zou worden als Verhagen minister zou worden in een rechts kabinet.
Maar misschien ook omdat hij besefte dat degene die nú fractievoorzitter zou worden het wel eens heel zwaar zou kunnen krijgen.
En zwaar is het geweest voor Verhagen. Sinds hij onderhandelde over een kabinet met gedoogsteun van de PVV werd hij dagelijks aangevallen door gewone leden maar vooral door voormalige kopstukken uit de partij. Klink is intussen, anders dan Verhagen, populair in grote delen van het CDA. Uitgerekend in de steden, waar het CDA zwak is en kiezers moet heroveren. Klink ligt óók goed bij de ‘prominenten’ die Verhagen zo het leven zuur maakten.
Prominenten die wel geloven dat de kracht van het CDA in het regeren ligt, maar niet als kleinste kwetsbare partner in een kabinet met gedoogsteun van de rabiaat anti-islamitische PVV. Die zich door Verhagen niet gehoord voelden, verwaarloosd. Die over een dreigende ‘afsplitsing’ begonnen. Als iets niet in het belang van de partij is, is dat het. En gisteren nam dus die keurige Klink, die zo van regeren houdt, een gok om dat te voorkomen.
Vandaag om twaalf uur gaat de fractievergadering van het CDA verder. Dan gaat het om de vraag of de onderhandelingen nog doorgaan. Over de vraag of Klink en zijn medestanders dat wel meemaken. En over de vraag: hoe is verdere schade aan het CDA te voorkomen, hoe overleeft dit keer De Partij.
GeschorstDe fractie van het CDA heeft dinsdagavond het crisisberaad over de
formatie
geschorst tot woensdag. Dat gebeurde tegen middernacht, na
ruim zeven uur vergaderen. Woensdag om 12 uur gaat het beraad verder,
zo lieten de betrokkenen weten.
Argumenten wegen
Fractievoorzitter Maxime
Verhagen zei na afloop van het beraad dat er op indringende wijze is
gesproken met elkaar en dat het goed is om nog een nacht erover te
slapen. Zo kunnen de argumenten nog eens gewogen worden. Verhagen
zal informateur Ivo Opstelten bellen om te zeggen dat het CDA
woensdagochtend nog niet aan de onderhandelingstafel kan verschijnen.
Formatieonderhandelingen
De
fractievoorzitter wilde geen conclusies trekken over de toekomst van de
formatieonderhandelingen met VVD en PVV. Dat overleg werd dinsdag de
hele dag opgeschort vanwege beraad in eigen kring. Het vervolg was
gepland om 10 uur in de ochtend.
Schinkelshoek
CDA'er Jan Schinkelshoek
verlaat de landelijke politiek. Schinkelshoek (56) heeft zich in zijn
brief afgemeld voor de fractievergaderingen, omdat hij niet wil
terugkeren, nu wordt onderhandeld over een minderheidskabinet van VVD en
CDA met gedoogsteun van PVV. Meer