Door: Arnold Karskens 
Gepubliceerd: dinsdag 31 augustus 2010 23:27
Update: donderdag 2 september 2010 09:10
Defensie heeft gemorreld aan de veiligheidsmarges bij het
HAWK-radarsysteem. Daardoor zijn duizenden militairen blootgesteld aan
kankerverwekkende straling.
Al jarenlang wordt gediscussieerd over de gevaren van
de elektromagnetische straling uit de HAWK-radar waarmee tussen de
vijf- en zesduizend Nederlandse militairen hebben gewerkt. Maar nu is er
een schriftelijk bewijs dat Defensie zich niet hield aan de
voorschriften van de Amerikaanse producent Raytheon.
Foto: AP
In bezit van De Pers is instructie 26224 van de
directeur Materieel Koninklijke Luchtmacht uitgevaardigd op 2 december
1985 die meldt dat de minimale afstand tussen de mens en de Improved
Continuous Wave Acquisition Radar ingekort kan worden van 74 meter tot
45 meter. ‘Wijzig op blz. b de voor de ICWAR genoemde afstanden’, staat
er. Als de radar draaide, mochten militairen het toestel tot 35 in
plaats van 45 meter naderen.
In een reactie antwoordt Defensievoorlichting dat in
1984 metingen zijn uitgevoerd waarbij ‘veilige afstanden conform de
normen voor blootstelling’ zijn vastgelegd.
Dolf Borgmeyer, technicus vanaf de invoering van het
HAWK-afweersysteem in 1964, begeleidde toentertijd de
defensieonderzoekers op vliegveld Twente. Hij spreekt van
nattevingerwerk. ‘Het maximaal vermogen van de radar is toen niet
gemeten. Het minimumvermogen is 350 watt, maar zelf heb ik meer dan 900
watt gemeten. Als je er te dicht bij stond, begon je rug te gloeien.’ De
Wereldgezondheidsorganisatie WHO waarschuwt dat kortstondige
blootstelling aan deze gepulste hoog-frequente elektromagnetische velden
de gezondheid schaadt.
Volgens Borgmeyer dienden de Defensie-aanpassingen
een praktisch doel. Bij de achttien sites waar de HAWK-systemen in
Nederland en Duitsland stonden opgesteld, maakte de infrastructuur het
onmogelijk om aan de fabriekseisen te voldoen. ‘In het Duitse Laatzen,
waar het 324 Squadron stond opgesteld, bestond de afstand tussen radar
en militair personeel uit soms nog geen 30 meter. Onverantwoordelijk
kort.’ De bijstelling, het simpel doorkrassen van de fabrieksaanwijzing,
vond niet eenmalig plaats. ‘Ook in latere manuals werd deze verandering
toegepast, zeker twaalf jaar lang.’ De HAWK, een afkorting voor 'Homing All the Way Killer', maakte tot 2004 deel uit van het luchtverdedigingssysteem van de Koninklijke Luchtmacht en is samenwerking met de ICWAR met name bestemd voor vijandige vliegtuigen tot 3 kilometer hoogte.’
Defensie ging onjuist om met fabriekseisen
De HAWK maakte tot 2004 deel uit van het luchtverdedigingssysteem van
de Koninklijke Luchtmacht en kon vijandige vliegtuigen tot 3 kilometer
hoogte vernietigen.
Ron Segers, sectorhoofd luchtmacht van de militaire vakbond AFMP,
registreerde eind jaren negentig de namen van 150 leden die werkzaam
waren geweest met het HAWK-systeem. Daarvan hadden twaalf leukemie,
twaalf Hodgkin en drie de ziekte van Kahlar, allemaal aan bloed
relateerde kankers. Verder werden er veertien andere soorten kanker
geregistreerd waaronder vier hersentumoren en zes zaadbalkanker. Hij
wijst erop dat veel personeel niet op de hoogte was van de gevaren.
‘Bewakers liepen er tussendoor met hun honden zonder dat gezegd werd dat
er gevaar voor straling was.’
In 2009 constateerde de Belgische militaire onderzoeker Entienne
Degrave dat Belgische militairen die op een basis hebben gewerkt waar
het HAWK-radarsysteem operationeel was maar liefst zeven maal meer kans
op overlijden door kanker hebben dan militairen op bases waar het
radarsysteem niet stond opgesteld. In Nederland onderschreef in december
2009 een groep Nederlandse deskundigen van onder andere TNO en de GGD
de conclusie van Degrave maar sloten andere factoren niet uit. Het hoge
aantal kankergevallen kon ook veroorzaakt zijn door erfelijke factoren
of rookgedrag. Een Nederlands onderzoek noemde de minister van Defensie
Eimert van Middelkoop in mei 2010 in antwoord op vragen van de vaste
Kamercommissie voor Defensie daarom ‘niet zinvol’. Voor een
wetenschappelijke conclusie was het aantal militairen dat gewerkt heeft
met de HAWK bovendien te klein.
Omdat Defensie ‘bewust onjuist’ is omgegaan met de fabriekseisen wil
Wim van den Burg, voorzitter van de grootste militaire vakbond AFMP, dat
een nieuw kabinet wel stappen onderneemt. ‘Wij vinden dat in Nederland
veel te lichtvaardig is besloten geen verder onderzoek te doen, zelfs
niet naar de huidige gezondheidstoestand van de militairen die zich in
het verleden bij Defensie hebben gemeld.’ Volgens Van den Burg kunnen
veel lessen worden geleerd over gezondheidsschade door
elektromagnetische straling zoals tegenwoordig gebruikt bij ‘jammers’
die bermbommen opsporen.