Door: Julien Althuisius | Dirk Jacob Nieuwboer
Gepubliceerd: zondag 11 december 2011 22:36
Update: maandag 12 december 2011 05:56
De Nederlandse politie is steengoed in het bewaren van de lieve vrede. Te goed. Vindt ook de politie zelf.
Hoe is het mogelijk? Een groep radicale moslims bedreigt in debatcentrum De Balie de Canadese schrijfster Irshad Manji en Tweede Kamerlid Tofik Dibi. Wat doet de politie? Ze vraagt de twee van het podium te stappen.
Hoe kan dat nou? Tientallen Turkse jongeren demonstreren op het Amsterdamse Museumplein en lopen naar een Koerdisch centrum. Twee kilometer lang doet de politie niets. En bij het centrum loopt het uit op hevige rellen.
Hoe bestaat het? Bij het Feyenoord-stadion staan agenten met getrokken pistolen tegenover een horde hooligans. De ME voorkomt erger. Maar waarom is die zo laat? Omdat ze eerst vooral hun best deden om uit het zicht te blijven om de hooligans niet op de kast te jagen.
Deëscaleren. Deëscaleren. Deëscaleren. De Nederlandse politie is er wereldkampioen in. Er waait al een jaar of tien een rechtse wind door Nederland. Hogere straffen, hardere aanpak van raddraaiers, lik-op-stuk-beleid, het kan niet op. Maar de Nederlandse politie? Die krijgt complimentjes van de ombudsman, omdat agenten steengoed zijn in het bewaren van de lieve vrede. Te goed, vindt de politie zelf. ‘We zijn erin doorgeschoten’, zegt Cor de Lange, politiechef in de Groningse binnenstad. ‘Soms moet je opstaan en zeggen: tot hier en niet verder.’
Een recent rapport van de politieacademie liegt er niet om. Een kwart van de agenten grijpt soms niet in, terwijl dat wel zou moeten. Ze voelen zich vaak niet gedekt door de leiding als ze (correct) geweld hebben gebruikt. En de training om met risicovolle situaties om te gaan schiet ernstig tekort.
Tekortschieten
‘De noodzakelijke balans tussen relationele en normatieve aspecten van het politiewerk is in het geding’, concludeert de Politieacademie. Oftewel: de politie is een kei in praten, maar schiet tekort in hard optreden als het moet.
‘Als een agent in een week één of twee keer geweld heeft toegepast, wordt dat vaak negatief benaderd’ legt politiesocioloog Jaap Timmer uit. ‘Maar misschien is die agent juist een dappere doorpakker waar je er meer van wil hebben. Die kramp, daar moet aan gesleuteld worden.’
Wanneer de politie precies hard moet ingrijpen, blijft lastig. Neem het incident in De Balie. De politie vroeg Manji en Dibi van het podium af te gaan. En koos daarmee de kant van de raddraaiers, klinkt het verontwaardigd. Niks ervan, zegt burgemeester Eberhard van der Laan. Het was alleen bedoeld om ruimte te maken. Om daarna juist de radicale moslims aan te kunnen pakken.
‘Het hangt natuurlijk van de situatie af’, erkent De Lange. Maar dat de politie nu te vaak wacht met ingrijpen staat voor hem buiten kijf. ‘Om elf uur ’s avonds moet je in de binnenstad blijven praten’, legt hij uit. ‘Maar we deden het ook om vier uur ’s nachts als mensen gewoon te dronken zijn. Dan moet je optreden.’
Volgend jaar begint de politieacademie met het Programma Weerbaarheid. Agenten krijgen extra trainingsdagen om ze mentaal en fysiek sterker te maken. ‘Het gaat om het vinden van de balans’, zegt Otto Adang, lector aan de academie. ‘Er zijn momenten dat er doorgepakt moet worden. Daar is te weinig trainingstijd voor geweest in het verleden, maar die gaat er nu dus komen.’
Probleem is dat de mentaliteit om geweld zo lang mogelijk uit te stellen diepgeworteld is. ‘Als je met de opleiding begint, word je een beetje bang gemaakt om geweld te gebruiken’, zegt een agent in het eerder genoemde onderzoek. ‘Dan word je misschien terughoudender dan je zou willen.’
En waar spreken agenten elkaar bij de koffieautomaat op aan? Volgens het onderzoek tikken ze collega’s vooral op de vingers als die geweld hebben gebruikt. Als ze te soft zijn geweest, krijgen ze dat juist bijna niet te horen. ‘Dienders lijken mijdgedrag bij een risicovolle gebeurtenis als collegiaal gespreksonderwerp te mijden.’
Pepperspray
‘De politie heeft heel goed geluisterd naar de kritiek uit de jaren ’80’, legt De Lange uit. Toen vonden veel mensen de politie te hard. Nu klinkt juist de roep om steviger optreden. ‘Dat wordt wel opgepikt. Ook door de agenten op de straat zelf, want die voelen zich nu vaak te kwetsbaar.’
De Groninger politiechef waarschuwt alvast dat het ook weer niet naar de andere kant moet doorslaan. ‘We zitten niet te wachten op met pepperspray spuitende agenten, zoals laatst in Amerika.’ Daar hoeft voorlopig ook niemand bang voor te zijn. Vrijdag organiseerde de politieacademie een studiedag over Optreden met gezag. Een blik op de lijst workshops zegt genoeg. Nummer 4: ‘Empathie en Handhaven, tijdens het doorpakken in contact blijven!’ En als het toch is misgegaan, is er nog altijd de workshop: ‘Herstel conflicten tussen politie en burgers, je moet na confrontaties verder’.
Training
Altijd denken aan de drie D’s
Bij de opleiding voor politieagenten worden de drie D’s er stevig
ingeramd: ?dialoog, deëscalatie en doorpakken. Dus eerst praten en de
boel rustig pogen te houden, voordat er met geweld wordt ingegrepen. De
drie D’s hoeven niet in een bepaalde volgorde ?gebruikt te worden.
Volgens de politie kun je bijvoorbeeld ook tijdens het doorpakken de
dialoog blijven voeren. Het is typisch Nederlands, deze beschaafde
manier van conflictsituaties aanpakken. Bijvoorbeeld de Spaanse en
Italiaanse politie staan er om bekend dat ze eerst slaan en dan pas
praten. Daarentegen staat Nederland – volgens politiesocioloog Jaap
Timmer – in de top van Europa als het gaat om doden door politiekogels.