Door: Mark Zaremba 
Gepubliceerd: dinsdag 20 december 2011 14:06
Update: dinsdag 20 december 2011 14:49
Lang voordat een glanzend zwarte snelweg zich door de weilanden strekte langs Barneveld woonden daar boeren in een glooiend landschap met kabbelende beekjes. Zij geloofden in al lang vergeten goden en richtten bouwwerken op om hen te eren.
Resten van zo'n tweeduizend jaar oud grafmonument of cultusplaats zijn ontdekt bij Barneveld,
maakt de gemeente Barneveld dinsdag bekend. De vondst, 8 bij 10 meter groot, met daarin scherven aardewerk ondergaat verder onderzoek door archeologen onder leiding van Mirjam Brouwer van historisch bureau
BAAC.
"Als het een cultusplaats, een soort tempel, blijkt te zijn dan is dat een unieke opgraving voor het midden van Nederland uit de IJzertijd," zegt Brouwer. "We weten erg weinig over de religie van de toenmalige mensen. Om vast te stellen of het nou een graf is of een cultusplaats moeten we deze resten vergelijken met andere opgravingen uit Nederland waarvan we al weten wat het is."
Foto: Dwarsdoorsnede van de contouren van de cultusplaats/grafmonument.
Door verschillende grondlagen te bestuderen, kon Brouwer vaststellen dat de rechthoekige structuur van het bouwwerk geen muur was, maar een greppel die langzaam is dichtgeslibd. "Van de greppel hebben we een dwarsdoorsnede gemaakt (zie foto boven) om de inhoud ervan te kunnen bestuderen."
Foto: De contouren van de cultusplaats/grafmonument direct na de ontdekking.
De IJzertijd in Nederland loopt grofweg van 750 voor Christus tot rond het jaar nul, als de Romeinen naar ons land komen. De enorme verschillen in cultuur en technologie tussen de Romeinen en de lokale boeren luiden dan een nieuw tijdperk in. Barneveld lag net buiten de Romeinse grens. Toch was de invloed van de Romeinen groot. Er was handel en soms ook oorlog tussen de volkeren aan beide kanten van de Rijn, die de grens vormde van het Romeinse rijk.
Foto: Resten van een Middeleeuwse boerderij
Behalve de mogelijke cultusplaats blijkt ook een boerderij uit de IJzertijd op dezelfde plaats in Barneveld te liggen met daarnaast twee kleine graanschuurtjes, zogenaamde spiekers. Brouwer legt uit wat ze aantrof en hoe ze te werk ging: "Met een kraan legden we een vlak grond bloot met geel zand. Daarin zagen we ineens donkere grijze vlekken. Dat waren resten van palen, putten of graven en dergelijke. Zo zie je dan de contouren van een boerderij."
Dat is nog niet alles, want op dezelfde plaats troffen de onderzoekers ook nog drie boerderijen uit de Middeleeuwen aan en zes uit de periode tussen de vijftiende en zeventiende eeuw. Het verschil tussen een Middeleeuwse of een IJzertijdse boerderij kun je zien aan de bouwstijl, legt Brouwer uit. "Een tweeduizend jaar oude boerderij is vaak driebeukig, een Middeleeuwse eenbeukig." Het aardewerk wordt geïdentificeerd aan de typische randjes uit de IJzertijd en aan de manier waarop het 'gemagerd' is, vermengd met zand om verschillende hardheden te verkrijgen.
Nu het bodemonderzoek dat in 2009 startte is afgerond, begint een laboratoriumfase. "Eerst gaan we alles analyseren, drogen en determineren. Dan gaan we interpreteren: het verhaal reconstrueren en een beeld van die tijd neerzetten," zegt Brouwer. Daaraan werken onder andere botanici, zoölogen, natuurkundigen en historici.
Uiteindelijk wil de gemeente Barneveld een bedrijventerrein bouwen bovenop de archeologische vondsten. Brouwer weet niet wat de gemeente gaat doen met de informatie die zij verzamelt. Als er een verzoek zou komen voor bijvoorbeeld de inrichting van een informatiecentrum dan werkt BAAC daar graag aan mee, zegt ze.
Foto: Resten van een boerderij uit de IJzertijd. De gaten zijn doorsneden. Daarin kun je bijvoorbeeld zien of een grijze vlek een paal is geweest en of die paal later is uitgegraven.
Grotere kaart weergeven
Alle foto's copyright BAAC bv