Gepubliceerd: maandag 18 juni 2007 10:43
Update: maandag 18 juni 2007 12:56
Nederlandse militairen hebben in 2003 in Irak geen gevangenen gemarteld. Dat
is de conclusie van twee commissies die er onderzoek naar deden: de
commissie-Van den Berg en de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten. Zij presenteerden maandagochtend hun resultaten.
Geconcludeerd wordt dat er geen doofpotcultuur heerst bij het ministerie van
Defensie.
De onderzoeken gingen over het ondervragen van ongeveer vijftien Irakezen
door officieren van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) in de
provincie Al Muthanna. Tijdens de verhoren van Iraakse gevangenen zijn wel
fouten gemaakt, zeggen de commissies, maar die zijn niet zo ernstig dat er tot
vervolging overgegaan dient te worden.
De Volkskrant berichtte enkele dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen op 22
november dat militairen zich in 2003 gevangenen hadden mishandeld. De krant
betitelde deze veronderstelde mishandelingen aanvankelijk als 'martelingen'.
Oud-minister van Defensie Henk Kamp (VVD) en minister van Justitie Ernst Hirsch
Ballin (CDA) stelden daarop een onderzoek in.
De commissie-Van den Berg, onder voorzitterschap van oud-Kamerlid voor de SGP
Koos van den Berg, kreeg de opdracht de beschuldigingen te onderzoeken. Zij
onderzochten eveneens hoe de Defensieleiding is omgegaan met de aanvankelijke
meldingen van mogelijke misstanden en wat de rol van het Openbaar Ministerie
hierbij was. De Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten onderzocht alleen het handelen van de officieren van de
MIVD.
Beide commissies concludeerden dat er geen sprake is van een doofpotaffaire
op het ministerie: er zijn geen aanwijzingen dat bewust informatie is
achtergehouden. Zowel het ministerie van Defensie als het OM zijn al in 2003
voldoende geïnformeerd, waarna het OM besloot niet tot vervolging over te gaan.
Kamp heeft ook geen informatie achtergehouden voor de Tweede Kamer, stelt Van
den Berg.
De berichten die sinds november in de Volkskrant en andere media verschenen,
verhaalden onder meer over het blinddoeken van gevangenen met skibrillen, en het
natgooien met water. Bovendien zou harde muziek zijn gedraaid. Volgens de twee
onderzoekscommissies is dat wel gebeurd, maar was er geen sprake van marteling.
Wel is er met het natgooien de fatsoensgrens overschreden. Het gebruik van harde
muziek is niet aangetoond. De radio stond wel aan tijdens de verhoren, maar
volgens de onderzoekers is dat niet gebruikt als verhoormiddel.
Volgens Van den Berg is het natgooien met water, het gebruiken van harde
muziek en het blinddoeken geen marteling, omdat hierbij niet opzettelijk
ernstige pijn of lijden is veroorzaakt. Wel hadden de gedetineerden als
krijgsgevangenen behandeld moeten worden en had geen dwang of dreiging mogen
worden gebruikt. Er hadden alleen gesprekken mogen worden gevoerd, maar geen
verhoren mogen plaatsvinden. Ook had er bij die verhoren een juridisch adviseur
aanwezig moeten zijn om de verdachte te begeleiden.
In één geval is een gevangene vernederd, stelt de commissie-Van den Berg. Een
Saoedische man verklaarde met een wapenstok te zijn toegetakeld. Beide
commissies konden de juistheid hiervan niet controleren. Enerzijds omdat de man
inmiddels is overleden en anderzijds omdat het bij deze ene getuigenis is
gebleven. De wapenstokken zouden wel aanwezig zijn geweest. Maar de wapenstok
zou bij de standaard uitrusting van de mariniers behoren en zou vooral gebruikt
worden om bijvoorbeeld 'wilde honden te verjagen'. Het OM beraadt zich nog op
mogelijke vervolging.
De hoofdconclusie van het rapport van Van den Berg, dat Nederlanders niet
hebben gemarteld, lekte vrijdag al uit via RTL Nieuws.
Oud-minister van Defensie Henk Kamp. | Foto: Novum Nieuws/Hollandse Hoogte
Download het rapport of de samenvatting (PDF).
De Volkskrant onthulde in november 2006 dat Nederlandse militairen tientallen Iraakse gevangenen in Al-Muthanna hebben gemarteld. Een cel van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) zou in 2003 'hardhandige tactische ondervragingen' hebben uitgevoerd. Tijdens de verhoren hadden de verdachten een stofbril op waardoor ze niets zagen. Afwisselend zijn ze zonder bril ook blootgesteld aan fel licht. De Irakezen zijn natgegooid om ze wakker te houden en hun gehoor werd geprikkeld met ‘bijzonder hoge geluidstonen’. De juridisch adviseur die verplicht aanwezig moet zijn bij dergelijke verhoren, ontbrak. Het ministerie van Defensie heeft de martelingen bevestigd.
Toenmalig minister van Defensie Henk Kamp riep een onafhankelijke onderzoekscommissie in het leven onder leiding van oud-SGP-Kamerlid Koos van den Berg.
VVD'er Kamp was woedend over het lekken van de informatie en deed aangifte. VVD-leider Mark Rutte stelde dat de linkse partijen het nieuws hadden gelekt naar de Volkskrant om de verkiezingen te beïnvloeden. PvdA-Kamerlid Ton Heerts zou actief informatie hebben vergaard voor het Volkskrant-artikel.
Kamp bekritiseerde de Volkskrant, die geen wederhoor gepleegd zou hebben en onvolledig bericht had over de zaak. Volgens Kamp is de zaak indertijd afgehandeld en de marechausse achtte een onderzoek onnodig.
Naar aanleiding van de kritiek deed de Volkskrant uit de doeken hoe het artikel tot stand kwam.