Gepubliceerd: maandag 18 juni 2007 13:38
Update: maandag 18 juni 2007 14:03
Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes betreurt het gebruik van het woord 'martelingen' om de veronderstelde misstanden bij verhoren van Iraakse gevangenen door Nederlandse militairen in 2003 te omschrijven. Dat zegt hij op de website van de krant. Twee commissies stelden maandag vast dat Nederlanders destijds gevangenen met water hebben natgegooid en hen hebben geblindeerd met skibrillen, maar dat zij niet hebben gemarteld.
De kwestie werd in november door de Volkskrant aan het licht gebracht. Al eerder erkende de krant dat het woord 'martelen' toen misschien beter niet gebruikt had kunnen worden. Het woord was gekozen omdat 'een erkend volkenrechtdeskundige' had gezegd dat het een adequate typering was. Broertjes zegt nu als feit te accepteren dat van martelen geen sprake was.
'Op de agenda'
Broertjes wijst er wel op dat de berichtgeving in de Volkskrant de opmaat was voor het nader onderzoek naar het gebeurde. "De Volkskrant heeft met haar publicaties de methode van verhoren van onze militairen in Irak op de agenda gezet. En dat is niet voor niets geweest. Dat is de taak van de krant", betoogt Broertjes. "De commissie-Van den Berg zegt dat in een enkel geval het verdrag van Genève is geschonden en dat is niet niks. De andere commissie zegt dat een fatsoensnorm is overtreden."
Een andere conclusie van de commissie-Van den Berg, dat geen sprake is van een doofpotcultuur bij Defensie, onderschrijft de krant niet zonder meer. "In de militaire organisatie is onhandige en gebrekkige communicatie geconstateerd. Bepaalde informatie is niet tijdig doorgespeeld naar het hogere politieke niveau."
Opluchting
In Den Haag heerste maandag opluchting over de rapporten. De VVD is blij dat Henk Kamp wordt vrijgepleit van het slecht informeren van de Tweede Kamer als toenmalig minister van Defensie namens de liberalen. "Ik roep diegenen die hebben beweerd dat sprake is geweest van martelingen en van een doofpotcultuur op om de komende dagen te gebruiken voor het maken van excuses", zegt VVD-Tweede Kamerlid Arend Jan Boekestijn.
Verdachtmakingen
Ook het CDA laat weten blij te zijn dat de verdachtmakingen zijn weggenomen. CDA- Kamerlid Raymond Knops vindt dat 'de reputatie van de krijgsmacht weer is opgepoetst'. "Wat we wel kunnen leren uit deze kwestie is dat we goed moeten nadenken over het mandaat van de Nederlandse militairen. Het was onduidelijk wat de ondervragers wel en niet mochten doen", zegt Knops. "Maar dat is nu aangepast."
GroenLinks is eveneens 'opgelucht' dat de militairen worden vrijgepleit. De partij betreurt wel dat de behandeling van enkele gevangenen volgens de commissies strijdig was met het internationaal humanitair recht en Nederlandse dienstvoorschriften.
Ook de SGP zegt blij te zijn met de conclusie van de commissies. Wel betreurt de partij van onderzoeker Van den Berg dat er verhoormethoden zijn toegepast die strijdig zijn met de bescherming van krijgsgevangen.
Defensie
Volgens de grootste vakbond voor defensiepersoneel VBM/ NOV & BBTV is met het maandag verschenen rapport aangetoond dat de reacties van PvdA-politici op het artikel in de Volkskrant van november 'over de ruggen van anderen' zijn gegaan. PvdA- partijleider Wouter Bos sprak na het verschijnen van het artikel, kort voor de Tweede Kamerverkiezingen, harde woorden over toenmalig minister Kamp.
De conclusies van het rapport zijn duidelijk, stelt een woordvoerder. "De conclusies dat voorbereiding van de missie en communicatie tussen de verschillende afdelingen van Defensie te wensen overlieten zijn al door Defensie opgepikt. Daar is nu geen sprake meer van tekortkomingen."
Onthulling
De Volkskrant onthulde in november 2006 dat Nederlandse militairen tientallen Iraakse gevangenen in Al-Muthanna hebben gemarteld. Een cel van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) zou in 2003 'hardhandige tactische ondervragingen' hebben uitgevoerd. Tijdens de verhoren hadden de verdachten een stofbril op waardoor ze niets zagen. Afwisselend zijn ze zonder bril ook blootgesteld aan fel licht. De Irakezen zijn natgegooid om ze wakker te houden en hun gehoor werd geprikkeld met ‘bijzonder hoge geluidstonen’. De juridisch adviseur die verplicht aanwezig moet zijn bij dergelijke verhoren, ontbrak. Het ministerie van Defensie heeft de martelingen bevestigd.
Onderzoek
Toenmalig minister van Defensie Henk Kamp riep een onafhankelijke onderzoekscommissie in het leven onder leiding van oud-SGP-Kamerlid Koos van den Berg.
Rapport
Download het rapport of de samenvatting (PDF).
Lekken
VVD'er Kamp was woedend over het lekken van de informatie en deed aangifte. VVD-leider Mark Rutte stelde dat de linkse partijen het nieuws hadden gelekt naar de Volkskrant om de verkiezingen te beïnvloeden. PvdA-Kamerlid Ton Heerts zou actief informatie hebben vergaard voor het Volkskrant-artikel.
Wederhoor
Kamp bekritiseerde de Volkskrant, die geen wederhoor gepleegd zou hebben en onvolledig bericht had over de zaak. Volgens Kamp is de zaak indertijd afgehandeld en de marechausse achtte een onderzoek onnodig.
Uitleg
Naar aanleiding van de kritiek deed de Volkskrant uit de doeken hoe het artikel tot stand kwam.