Door: Floris de Koning
Gepubliceerd: dinsdag 26 juni 2007 00:05
Update: dinsdag 26 juni 2007 00:19
Poelenburg in Zaandam, nu een van minister Vogelaars probleemwijken, was vroeger het thuis van gastarbeiders. Zoals de Italianen van de spaghettiflat. Daniela Tasca maakte een documentaire: ‘De Spaghettiflat, Little Italy in de polder’.
Francesco Pepe (36) staat aan de achterzijde van de flat die veertig jaar geleden werd bewoond door Italiaanse gastarbeiders. Hij is in de Spaghettiflat geboren. Op het veldje waar hij nu loopt, voetbalde hij, of croste er met zijn fiets. ‘Het was een mooie jeugd’, blikt hij terug. ‘Een heel aparte bovendien. In de zomer werd hier gebarbecued en kwetterden de vrouwen in het Napolitaans van balkon naar balkon. We gingen om met iedereen, Nederlanders, Spanjaarden; ik ben heel multicultureel opgegroeid.’
De gastarbeiders werden in het zuiden van Italië geworven vanwege de slechte economische situatie daar. ‘Mijn vader vond het een avontuur. Aanvankelijk wilde hij terugkeren naar Italië. Dat heeft hij ook overwogen toen zijn werkgever failliet ging, maar mijn broer en ik zaten hier op school, dus zijn we gebleven.’
Oerlelijk gebouw
Pepe kwam op het idee om een documentaire te maken over de flat in Poelenburg. Hij benaderde documentairemaker Daniela Tasca, een Italiaans-Nederlandse documentairemaakster die in 2004 al de publieksprijs van het Hollandse Nieuwe Festival won.
Pepe: ‘Het is een hobby van me. Ik lees er vanalles over en wissel informatie uit via het internet. In 1998 ging het niet zo goed met mijn vaders gezondheid. Tegelijkertijd merkte ik dat steeds minder mensen nog iets weten over de Spaghettiflat, zelfs hier in de wijk. Toen heb ik besloten iets te doen, want het mag niet vergeten worden.’
‘Eigenlijk was Poelenburg meer een Little Napoli’, vertelt Daniela Tasca . ‘Zelfs de tweede generatie die haar leven lang in Nederland woont, heeft een vloeiend Napolitaans accent.’
Het is een ogenschijnlijk doodnormale Randstadflat in Zaandam: vierhoog en balkonnetjes. Alleen wat oudere mensen weten nog dat de flat in Poelenburg vol zat met Italianen. Tasca: ‘Het is een oerlelijk gebouw, maar het is een sociaal monument.’ Ongeveer dertig families kregen in de jaren zestig onderdak van hun werkgever ADM (Amsterdamse Droogdok Maatschappij). In die tijd kwamen gastarbeiders vooral uit landen als Italië, Spanje en Portugal, pas later volgden de Marokkanen en Turken.
Pasta en paters
Ze behielden hun Italiaanse leefstijl en gewoontes, de flat wás Italië. Voor het dopen van pasgeboren kinderen moest er een Italiaanse pater uit Amsterdam langskomen. ‘Dat was een echte levensgenieter. Hij kwam alleen langs als je genoeg chianti en salade in huis had’, vertelt Tasca. ‘En eens per week kwam er een bestelbusje met Italiaanse producten naar de flat. Die lagen hier nog niet in de supermarkt. Pasta kon je alleen bij de Bijenkorf halen, met een strikje er omheen alsof het goud was.’
‘Het was een soort SRV-man eigenlijk, maar dan voor de Italianen, hij had echt lekkere pasta, die niet in pap veranderde als je het kookte. De Somaliërs hebben nu ook zo’n karretje dat eens in de zoveel tijd langs komt. Dan denk ik er altijd weer even aan terug’, vult Pepe aan.
De mensen die Daniela Tasca voor haar documentaire sprak, verlangen nog wel eens terug naar de flat. ‘Vooral naar de sfeer van toen. Het is een soort sentiment, maar voor jongeren die daar zijn geboren en getogen ook een ervaring die het dichtst bij wonen in Italië komt.’
Pasquale Russo verhuisde op jonge leeftijd naar de flat. ‘Nu er aandacht voor is begin ik te beseffen hoe bijzonder het was. Het was een ontzettend leuke periode uit mijn leven. De drukte, het lekkere eten, de luide muziek en het geschreeuw door de flat, het staat me helder voor de geest. Bij grote internationale voetbaltoernooien hing de tricolore over de balkons; iedereen zat buiten voetbal te kijken en werden er hapjes uitgedeeld.’
‘Voor de buurt was het wel wennen. Wij waren de eerste immigranten; nog allemaal bij elkaar in een flat ook. Het duurde niet lang voordat het de Spaghettiflat ging heten.’ Voor Russo en zijn familie was het evengoed een nieuwe ervaring: ‘We keken raar op toen de melkboer langs kwam.’
Francesco Pepe woont nog altijd in Poelenburg, al wil hij binnenkort verhuizen. De wijk is veranderd, vindt hij. ‘We hebben iedere stroom immigranten voorbij zien komen. Turken, Iraniërs, Joegeslaven en nu komen er opeens Polen. Ze zijn op zichzelf. Wij hadden andere geen keus dan te integreren, de groep immigranten was te klein. Als ik vriendjes van vroeger tegenkom, of ze nou Spaans of Turks zijn, allemaal hebben ze een mooie baan. Of het een echte probleemwijk is weet ik niet, maar ik ben wel blij dat er iets aan gaat gebeuren.’
Boven: Francesco Pepe in de wijk Poelenburg te Zaandam voor zijn geliefde 'spaghettiflat'. Foto:Ronald Bakker
Onder: Foto uit het archief van de familie Pepe
De documentaire is vanaf vandaag bij verschillende lokale omroepen te zien en morgen online op
www.mtnl.nl