Door: Jojanneke van den Berge en Kustaw Bessems
Gepubliceerd: woensdag 27 juni 2007 23:20
Update: donderdag 28 juni 2007 06:17
Twee keer spreken we met oud-minister en oud-lijsttrekkerskandidaat Rita Verdonk (51). Eind mei, met bloemetjesrok, zachte blosjes op de wangen en de mond ontspannen, net met frisse moed begonnen aan haar nieuwe rol als Kamerlid.
En nog eens afgelopen week, nadat ze weer eens is berispt omdat haar partij vindt dat ze te ver is gegaan met kritiek op partijleider Rutte. Eén keer een vrijmoedige Verdonk, één keer een Verdonk die soms zegt ‘Daar ga ik niet op in’. Maar beide keren een politica die ‘spanning en sensatie’ belooft.
Tot eind 2006 leek de politiek om u te draaien. Opeens is dat dan over.
‘Het is ook een beetje saai allemaal, ik moet echt afkicken. Vlak na het ministerschap was dat het ergste. Er was niks te doen, maar de adrenaline-stroom liep nog door mijn lichaam. Dat moest gereguleerd worden. Ik ben thuis hard aan de slag gegaan: Sky Radio aan en kasten opruimen.’
U oogt zachter.
‘De rust is ook wel fijn, maakt me kalm. En ik realiseer me dat er natuurlijk meer onderwerpen belangrijk zijn dan het immigratiebeleid alleen. Zoals het jeugdbeleid, waar ik me nu mee bezighoud. Ik heb wat dat betreft genoeg te doen. Ik moét iets te doen hebben.’
U bent ondertussen vast geheadhunt door andere instanties?
‘Ja, maar ik kom niet in de verleiding. Als ik wat anders ga doen, zal het in de Tweede Kamer zijn. Ik geniet van politiek. Als minister heb ik me elke vrijdag in de zaal voorgehouden: Verdonk, realiseer je dat je dit mag doen, neem elke minuut in je op. Ik ga nu de jeugd op de kaart zetten. Kijk naar de idioterie van twintig jeugdwerkers op één gezin. Daar kan men regie gebruiken.’
Regie lijkt de rode draad in uw leven. U studeerde organisatiesociologie.
‘Een basis, een heldere structuur, dat werkt het beste. Inspireren en controleren; mijn motto. Het zijn twee kanten van de medaille. Je kunt niet altijd zeggen: laat nu maar duizend bloemen bloeien. Mensen moeten ook op tijd komen.’
Iets wat u van thuis heeft meegekregen?
‘Mijn ouders hebben mij meegegeven dat ik heel hard moet werken, dat ik mijn eigen broek moet ophouden.’
Er wordt gefluisterd dat u opnieuw een coupe naar de macht binnen de VVD zult doen.
‘Néé joh, dat is allemaal suggestie, gebakken lucht. Ambitie zal ik altijd houden, maar waar die ambitie nu precies ligt is ook voor mij niet helemaal helder.
Er wordt wel eens gesuggereerd dat ik iemand ben die ondoordacht beslissingen neemt. Maar ik kijk altijd wél of er voldoende draagvlak is en dan zoek ik rugdekking. Het is alleen niet zo dat ik steuntjes in de rug nodig heb.’
U behoeft geen support?
‘Als ik dat nodig heb, zoek ik het in de privésfeer.’
Zijn ze op het Binnenhof bang voor u?
‘Ze leren me nu te zien als een mens, het idee van onmens verdwijnt langzaam.’
U heeft het afgelopen jaar nogal wat te verduren gehad. Een ander zou om minder instorten.
‘Er borrelt iets in me dat me gaande houdt. Ik heb veel energie, dat spreekt de mensen ook aan, en heb heel weinig slaap nodig. Mijn adrenaline blijft maar stromen.’
Geen deukje in uw harnas te slaan?
‘Ik heb veel eelt op mijn ziel. Maar ik heb wel eens dat ik in bed lig en opeens denk: goh, wat ben ik moe. Ik straal wel plezier uit, alleen is het echt niet zo dat ik me altijd zo voel. Ik heb veel moeilijke boodschappen moeten brengen. Jááá, dan sta je jezelf op te laden van tevoren. Dan denk je: gaan ze niet gillen of zo. Na afloop was ik dan altijd op, helemaal op.’
U was vroeger een fanatiek handbalster en judoka.
‘Tegenwoordig werk ik in de tuin.’
U genoot een katholieke opvoeding. Bid u wel eens?
‘Ik zoek het in stilte. Echt, absolute stilte. In de tuin, ’s morgens vroeg als iedereen nog slaapt. Dan kan ik heel snel, heel veel opladen. In echt genieten vind ik ook veel. Ik heb nu weer tijd om met de kinderen een filmpje te kijken, dat is ook rijkdom. Net als met mijn man in de aarde te wroeten, samen een biertje te drinken en dan kijken naar de bloemen die je hebt geplant.’
Een vrouw die van stilte houdt veroorzaakt wervelstormen in de politiek.
‘Ik ben me daar niet helemaal van bewust. Maar ik weet dat ik altijd leven in de brouwerij breng. Soms denk ik ook wel: waarom verwachten mensen zoveel van mij? Waarschijnlijk omdat ik ook veel van mezelf verwacht. Ik leg de lat heel hoog. Ook voor mijn gezin, voor de mensen met wie ik werk, maar vooral voor Rita. Mijn ouders hebben altijd hard gewerkt. Ze zijn beiden 77 en hebben nog altijd hun eigen zaak. Het is me met de paplepel ingegoten.’
Zijn ze trots op u?
Ernstige blik. ‘Ja. Maar ze maken zich ook zorgen.’
Remmen zorgen van anderen u af?
‘Uiteindelijk ga ik alleen voor wat ik wil.’
Hoe is uw verhouding met Rutte? Heeft u de neiging hem af en toe een schop onder de kont te geven?
‘We spreken elkaar regelmatig, ook onder vier ogen.’
Een minzame lach. ‘Actie kan pas ondernomen worden als de oppositie goed en wel op gang is.’
Waarvan heeft u in uw leven het meest spijt?
‘Dat ik de lijsttrekkersverkiezingen niet gewonnen heb.’
Dat is niet geheel van u afhankelijk geweest.
‘Jawel. Ik heb niet voldoende hard mijn best gedaan, anders had ik niet verloren. Ik zei tegen mezelf: Verdonk, je hebt het niet goed genoeg gedaan.’
Hebben uw kinderen er last van gehad dat u hun moeder bent?
‘Dat zijn dingen die je niet beseft als je minister wordt. Mijn kinderen studeren allebei. Ze hebben op een later tijdstip, na de ontgroening en toen ze hun nieuwe vrienden en jaarclub al een tijd kenden, pas verteld dat ik hun moeder was.’ Ze slikt iets weg.
Dat emotioneert u.
‘Ja, dat deed mij wel pijn. Ik wilde ze wegbrengen toen ze gingen studeren. Ze met alle tassen afzetten aan het begin van hun ontgroening, en dan wordt er gezegd: nee mam, doe dat maar niet. Maar het gaat nog veel verder. Mijn broers, zussen, mijn vrienden, zelfs mijn buren hebben er last van: o, jullie wonen naast Verdonk. Ik heb er voor gekozen. Zij niet. Mijn kinderen en man zijn tekort gekomen. Ze hebben dat niet altijd geaccepteerd. Zeker toen de beveiliging begon, zijn we gaan praten: is dit het waard? Maar als je bedreigd wordt en je legt als politicus het hoofd in de schoot, nee, dat vonden ze ook niet goed. Mijn kinderen zijn zelfstandige wezentjes geworden. Wezens, moet ik zeggen.’
Mist u Ayaan Hirsi Ali wel eens?
‘Ze heeft een paar belangrijke dingen op de kaart gezet, kwam eerlijk uit voor haar mening. Ja, wat dat betreft mis ik haar. Maar, nee, we hebben nooit meer contact gehad.’
We laten de verloren verkiezing even buiten beschouwing. Waarvan heeft u in uw leven het meest spijt?
‘Ik had mezelf toen ik minister was duidelijker als een totaal mens moeten presenteren. Niet alleen als ‘IJzeren Rita’, maar ook als iemand die om mensen geeft. Ik heb het wel geprobeerd, maar het was te weinig. Ik had meer warmte moeten tonen.’
IJzeren Rita wordt Rita de Barmhartige?
‘Hmm. Spanning en sensatie zal ik blijven brengen, men gaat weer van me horen. Ik ben niet de politiek ingegaan om achter in de hoek op een bankje te zitten.’
Tussen het eerste en het tweede gesprek met Verdonk vindt de zoveelste Rita-en-Rutte-rel plaats. Zij heeft in HP De Tijd gezegd dat Rutte niet echt rechts is. Hij roept haar ter verantwoording. Zij zegt het te betreuren als iemand denkt dat ze zijn leiderschap in twijfel trekt. Hij zegt in De Telegraafdat alle Kamerleden voortaan alleen maar over hun portefeuille mogen praten, anders moeten ze ‘ophoepelen’. De sfeer rond de tweede ontmoeting is iets meer gespannen.
Dit wordt misschien een lastig gesprek, mevrouw Verdonk. Het voelt alsof we over bepaalde onderwerpen niet mogen praten.
‘Vraagt u maar wat u wilt en dan zeg ik wel waar ik wel of niet over wil praten.’
Dit is het eerste interview sinds de laatste… affaire? Of hoe zou u het zelf noemen?
‘Het ging gewoon helemaal nergens over.’
Hoe werd het dan zo groot?
‘De media duiken er bovenop. Als Jacques Tichelaar in Opzij het leiderschap van Wouter Bos ter discussie stelt, komt er een berichtje van vijf bij vijf op pagina 4. En ik zéi niet eens iets over Ruttes leiderschap. Het heeft met de geschiedenis van onze partij te maken. Jozias van Aartsen die ineens zegt dat hij stopt, voor het eerst een lijsttrekkersverkiezing – zonder dat er een verkiezingsprogramma ligt. Dan ook nog eens een miniem verschil tussen de nummers een en twee en dán haalt die nummer twee ook nog eens meer stemmen. En we komen niet in het kabinet. Dit had ik ook niet kunnen voorspellen hoor. Natuurlijk vormen de Haagse politici en journalisten ook een apart wereldje. Ze zijn hier meer bezig met politiek om de politiek dan met problemen oplossen.’
Komt het ook doordat u rechts bent en de meeste journalisten links?
‘Nou, ik volg met veel aandacht wat er is gebeurd met Joshuah Livestro bij Buitenhof (het programma wilde de columnist niet meer, volgens hem omdat hij te rechts was, red.). Ik heb ook zulke ervaringen. Ik vroeg eens bij een NPS-radioprogramma, toen de microfoons uit waren, waarom ze me op een bepaalde manier hadden bejegend. Toen werd gewoon gezegd: we zijn het niet eens met uw beleid en dat willen we duidelijk maken.’
Uw partij heeft net een rapport omarmd waarin staat dat binnen de VVD geen ruimte moet zijn voor politici met sluimerende ambities. Oud-VVD-leider Hans Wiegel schreef in deze krant dat u die ambities wel gewoon moet mogen hebben.
‘Dat is zijn mening, ik ga er niet dieper op in.’
U heeft uw les geleerd.
‘Ieder woord van mij over bepaalde zaken wordt niet op één goudschaaltje gewogen maar wel op vier.’
U zegt niets, want als u het met Wiegel eens bent, roept iedereen: zie je wel, ze wil de plek van Rutte.
‘Ik zeg er gewoon niks over.’
Wiegel schreef ook dat het een schande is hoe sommige partijgenoten u bejegenen. Brokkenpiloot bent u genoemd, takkewijf, sluipmoordenaar.
‘Er zijn termen gebruikt… ik krijg ze mijn mond niet uit. Weet je wat me verbaast? Het zijn vaak mensen die mij helemaal niet kennen. Ik heb ze misschien één of twee keer ontmoet.’
Het nieuwe kabinet. U bent op immigratie opgevolgd door de PvdA’er Albayrak.
‘Ik hoor nu zeggen: Verdonk heeft het generaal pardon jaren tegengehouden en Albayrak heeft het in een paar maanden geregeld. Maar beleid maken is niet moeilijk. Implementeren, dát is moeilijk. Beslissen: wie wel, wie niet. Dit kabinet heeft de uitvoering uitbesteed aan de burgemeesters. Denkt u dat die verschil gaan maken tussen mensen die op 30 maart 2001 een verzoek hebben ingediend en mensen die dat op 5 april hebben? Helemaal niet. En grijp je dán in als staatssecretaris, dat is de vraag.’
En Ella Vogelaar op integratie, ook PvdA.
‘Ja, die meteen zegt dat de boerka wel mag. Dat doet even pijn.’
En die u eens een harde open brief schreef over uw plannen voor verplichte inburgering: u creëerde een bureaucratisch monster en er viel niet met u te praten.
‘Weet je wat raar is? Ella Vogelaar zat in de commissie die een advies uitbracht over het niveau van inburgeringscursussen. Dat advies heb ik overgenomen. Nu is ze zelf minister en zegt ze dat het niveau te laag is. De PvdA is een kameleon.’
‘Het duurt allemaal zo lang bij links. Nu Cohen weer. Die wil Marokkaanse overlastgevers hard aanpakken – waarbij hij bíjna niet durft te zeggen dat ze Marokkaans zijn, terwijl we dat al lang weten. Dan denk ik: er ligt al tijden een wetsvoorstel om burgemeesters daar meer mogelijkheden voor te geven. Maar ja, het heeft niet de prioriteit van deze coalitie.’
‘Ahmed Marcouch, hetzelfde. PvdA’er en stadsdeelvoorzitter in Slotervaart. Hij was hier laatst voor een hoorzitting. Heeft allemaal plannen om hangjongeren aan te pakken. Dan vraag ik hem: u heeft het over kinderen tussen twaalf en achttien, wat doet de leerplichtambtenaar bij u eraan? Dan kijkt hij of hij het in Keulen hoort donderen. Daar heb je het weer: nieuw beleid maken, dat vindt iedereen leuk. Maar er kan al heel veel. Het gaat erom dat je de moed hebt om instrumenten ook te gebruiken.’
Om oppositie te voeren moet u ook de zwakke plek kennen van dit kabinet.
‘Ik houd van concrete plannen. Dit kabinet heeft honderd dagen gepraat en er is nog steeds alleen maar een beleidsprogramma op hoofdlijnen. En dan hebben ze een minister vóór Jeugd en Gezin. Voor. Niet van. U weet wat het verschil is, hè? ‘Minister vóór iets’ betekent geen geld, geen apparaat. Sinds hij er zit probeer ik nu al duidelijk te krijgen waar hij wel en niet over gaat. Hij kan het me niet zeggen.’
Ze slaat met haar hand op tafel: ‘Ie-de-re keer dat hij naar de Kamer komt, zal ik daarover beginnen. Wat ook zo mooi is, bij het CDA en de PvdA hebben ze wel zes woordvoerders op de onderwerpen die ik doe. Ik ben straks de enige die alle dwarsverbanden kan leggen.’
Dus die gaat u in het debat allemaal inmaken?
‘Dat is wel de bedoeling.’
En in het kabinet is Rouvoet dus uw opponent…
‘En Dijksma, Plasterk – over de schooluitval, Van Bijsterveld, Hirsch Ballin, Aboutaleb.’
Aha, want alleen Rouvoet is voor u misschien…
‘Een beetje weinig, ja.’
En u beloofde de vorige keer al spanning en sensatie in de politiek.
‘Altijd. En lachen. Daar ben ik een groot voorstander van. Weet je dat ik nog steeds mensen in het land hoor over het debat rond Ayaan Hirsi Ali? Nog stééds zeggen ze: mevrouw Verdonk, ik heb de hele nacht gekeken. Ik wilde naar bed, maar ik wilde weten hoe het afliep. En niet alleen politici en Den Haagwatchers hoor, gewone mensen zaten voor de tv. Het zou toch mooi zijn als dat weer terugkomt? Dat er weer wat gebéurt in de politiek?’
Het gesprek loopt ten einde. Verdonk vertelt dat ze binnenkort incognito met de politie op pad gaat om te kijken hoe de aanpak van hangjongeren werkt. Moeilijk, omdat ze een van de herkenbaarste gezichten van Nederland is. ‘Als ik mijn mond dicht houdt, scheelt het al een stuk.’ De voorlichtster grapt dat Verdonk een ander hoofd kan opzetten. ‘Als dat kon, had ik het al wel eens gedaan.’ Ze negeert mensen nooit, ze houdt het hoogstens wel eens kort – omdat ze zó vaak wordt aangesproken.
En wat vragen die mensen? Wanneer u nu eens premier wordt?
Ondeugende oogopslag: ‘Ja, dat vragen ze ook nog wel eens, ja.'