Geest uit de fles na censuur bij de SP

Door: Marcia Nieuwenhuis
Gepubliceerd: vrijdag 13 juli 2007 00:02
Update: vrijdag 13 juli 2007 00:08

Een opeenstapeling van incidenten zorgt ervoor dat SP-leider Marijnissen de discussie over de autoritaire structuur van zijn partij niet langer uit de weg kan gaan.

De geest is uit de fles bij de Socialistische Partij. Het partijbestuur schrapte een artikel in het partijblad Tribune, waarin het zelf bekritiseerd werd. Vervolgens werd hoofdredacteur Elma Verhey ook nog geschorst. Voor kritische bestuursleden van de SP maakt de censuur extra duidelijk waar het probleem ligt. De leiding van de partij duldt geen kritiek. ‘Wij zijn geschrokken van de manier waarop de partij met mensen omgaat’, zegt voorzitter Joris de Koning van de afdeling Zwolle.

Aanleiding is de affaire rond het Overijsselse SP-Statenlid Düzgün Yildirim. Hij werd onverwacht met voorkeursstemmen in de Eerste Kamer gekozen. Het bestuur zette hem onder druk zijn zetel op te geven. Yildirim beschrijft dit zelf als ‘een hetze’. ‘Ik ben van origine een Koerd. Door de verhoudingen in Turkije heb ik een besef van onrecht en onrechtvaardigheid meegekregen. Daar doet me dit conflict aan denken.’

Yildirim is al jaren actief voor de SP in Zwolle. Door zijn grote bekendheid hebben veel Overijsselse leden de discussie van dichtbij meegemaakt. In het gewraakte artikel in de Tribune zeggen Statenleden die op Yildirim hebben gestemd dat ze van de partij excuses moesten aanbieden. Partijsecretaris Van Heijningen ontkent dat er sprake is van censuur.

Toch escaleert de situatie snel. Nadat de SP-weblog duzgunyildirim.sp.nl uit de lucht werd gehaald en de hoofdredacteur van het partijblad op non-actief is gezet, gingen uit protest de websites van de SP-afdelingen in Emmen en Borger-Odoorn op zwart. ‘Het is in een democratische partij goed gebruik dat je een diversiteit aan meningen toelaat, ook al zijn die soms fundamenteel anders’, verklaart Rick Denkers, voorzitter van de SP-afdeling in Emmen, die vroeger zelf in het hoofdbestuur zat.

Ruimte gunnen

Dat beaamt ook politicoloog Gerrit Voerman, die langdurig onderzoek deed naar het reilen en zeilen van de SP. ‘De dominante positie van de partijtop kan voor meer problemen gaan zorgen. Je moet ook ruimte gunnen aan anderen. Het gekke is dat de kwestie rond de kandidaatstelling van de Eerste Kamer ook bij andere partijen speelde, maar alleen bij de SP in een conflict is ontaard.’

Voerman wijst op de extreem hiërarchische partijstructuur van de SP. ‘Marijnissen is al sinds 1988 partijvoorzitter van de SP, vanaf 1994 combineert hij dat met het voorzitterschap van de Tweede-Kamerfractie. Hij heeft enorm veel invloed op de partij. Dat komt ook doordat hij de partij groot heeft gemaakt. Dat maakt zijn positie bijna onaantastbaar. ‘Het overwicht van de partijtop is opmerkelijk groot.’ Zo is er geen beperking aan het aantal termijnen van de partijleider. Bovendien kan Marijnissen het fractievoorzitterschap combineren met het partijvoorzitterschap. ‘Dat zie je bij geen enkele andere partij’, vervolgt Voerman.

De politicoloog benadrukt dat andere partijen de afgelopen jaren juist zijn vernieuwd. ‘Leden van CDA, PvdA en VVD kunnen tegenwoordig hun partijleider kiezen en partijcongressen bezoeken. Dat kan bij de SP niet, daar moet je afgevaardigde voor zijn. Dat zijn elementen die erop wijzen dat de SP hiërarchischer is dan andere partijen.’

Dat blijkt ook uit de reactie van vertrekkend bestuurslid Jan Coert Toerse. ‘Toen ik schreef waarom ik in het bestuur wilde, bestond mijn motivatie uit de drie grondbeginselen van onze partij: menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Blijkbaar is het in onze eigen club ook moeilijk die in praktijk te brengen.’

‘Mensen met behoorlijke verbale kracht op hun plaats zetten is, denk ik, niet uit deze tijd’, concludeert Voerman eufemistisch.

Kom op rooie rakkers

Met dik 50.000 leden kun je volgens Denkers niet meer elke discussie de nek omdraaien. ‘Sterker: je zou het zelfs niet moeten willen.’ Voerman: ‘In 2002 had de partij nog 27.000 leden, bijna de helft van de partij is dus nog geen vijf jaar lid.’ Dat vraagt volgens de politicoloog om een ‘meer open en minder verbeten’ houding van de partijtop. ‘Een bepaalde club in de SP is al heel lang aan het bewind: Jan Marijnissen, fractievoorzitter van de Eerste Kamer Tiny Kox en Tweede Kamerlid Jan de Wit zitten er al sinds de tweede helft van de jaren tachtig. Wellicht hebben zij moeite om ruimte te geven aan andere opvattingen.’

Nieuwe gezichten volgen de kwestie met stijgende verbazing. De 19-jarige Martijn van Belt zei het tijdens de ledenvergadering van de Zwolse SP zo: ‘Ik kom net kijken en denk: wat is dit voor tweestrijd? Dit is toch de VVD niet? Kom op rooie rakkers. Jullie hebben de hele zomer. Ga het bespreken. Kom eruit!’