Door: Annemieke van Dongen
Gepubliceerd: woensdag 25 juli 2007 23:53
Update: donderdag 26 juli 2007 00:12
Een elektronische zeehond als gezelschap en een robotkat om een spelletje mee te doen. In de verzorgingshuizen krijgen robots door het tekort aan verplegend personeel steeds meer werk.
Dementerende ouderen in het Osdorpse verzorgingshuis Leo Polak zijn sinds een maand compleet verknocht aan Paro, een robotzeehond met een zachte witte vacht. Als Paro geknuffeld wordt, maakt hij knorrende geluidjes, zwaait hij met zijn staart of geeft hij een knipoog met zijn grote zwarte zeehondenogen.
De meeste bewoners vinden dat heerlijk en leven op als ze met hem spelen, zegt Ruth Boyd van het Leo Polak: ‘Ze lachen om hem en praten terug. Paro herkent je stem als je een paar keer tegen hem gepraat hebt. Zelfs met mij doet dat iets,’ geeft ze toe, ‘en ik ben niet eens dement’.
De zeehondrobot is ontwikkeld in Japan, waar het vooral populair is bij demente bejaarden. Paro heeft namelijk een therapeutisch effect: hij vrolijkt mensen op, stimuleert communicatie en blijkt zelfs de bloeddruk te verlagen.
Paro is niet de enige in zijn soort. Bij Amerikaanse ouderen huppelt bijvoorbeeld zijn hondenvriendje Aibo – Japans voor maatje – rond. Die heeft weliswaar niet zo’n zacht velletje als Paro, maar kan wel blaffen en spelen. Zo moet de robothond, die ontwikkeld werd door Sony, sociaal geïsoleerde bejaarden stimuleren om actiever te zijn.
Dat doen huisdieren van vlees en bloed ook; bewezen is dat zij bijvoorbeeld stress en depressie verminderen. Demente ouderen kunnen echter niet voor een hond zorgen. Wel voor een robothuisdier; dat hoef je immers geen eten te geven of uit te laten.
Dagelijkse pilletje
Behalve ‘sociale robots’ als Paro en Aiko, zijn er ook robots die ouderen een handje helpen met dingen die ze zelf niet meer goed kunnen. Zo herinnert de Pearl zijn baasje eraan dat het tijd is voor zijn dagelijkse pilletje of de afspraak met de dokter en zijn er robots die helpen met fysieke taken als iets optillen of uit de koelkast pakken. Het smartBed, ontwikkeld door Philips, meet de hartslag van degene die erin slaapt en licht hem automatisch bij als hij opstaat om naar het toilet te gaan. In Duitsland is een robot gemaakt die patiënten kan optillen en verplaatsen, maar dat lukt nog niet zonder blauwe plekken.
Naar het toilet
Toch zijn zulke apparaten wel de toekomst, zegt Marcel Heerink, die onderzoek doet naar robots in de ouderenzorg. ‘Als in een verpleeghuis te weinig personeel is en een patiënt moet nodig naar het toilet, heeft hij liever dat een robot hem oppakt dan dat hij een uur moet wachten of in zijn bed plast. Dan maar een blauwe plek.’
Zorgrobots worden in Japan al veel meer gebruikt dan in Nederland. Dat heeft volgens Albert van Bremen van Philips te maken met een cultuurverschil: ‘Vooral bij ouderen is de drempel om technologie te gebruiken groot.’ Daarom heeft Philips de iCat bedacht, die door Time Magazinewerd uitgeroepen tot ‘coolest invention’ van 2005. De robot in de vorm van een gele kat, die in een verzorgingshuis in Almere uitgetest werd, kan informatie geven over het avondeten, een simpel spelletje spelen en de videorecorder, het licht of het alarmsysteem bedienen. Van Bremen verwacht dat er binnen vijf jaar functionele robots met een menselijk gezicht op de markt zijn.
Een positieve ontwikkeling, vinden de vakbonden voor verplegend personeel. ‘Als robots de werkdruk in de verpleging kunnen verlichten, is dat heel goed’, zegt voorzitter van Nu ’91, Monique Kempfs. ‘Zolang ze de kwaliteit van de zorg niet verlagen.’
‘Robots kunnen buitengewoon handig zijn, maar mogen alleen worden gebruikt als ondersteuning’, vindt hoogleraar medische ethiek Hans van Delden. ‘Voorkom dat robots menselijk contact gaan vervangen. Ook ouderen en dementiepatiënten die de greep op het leven hebben verloren, moet je uit respect voor het leven menselijk contact en echte ervaringen blijven bieden.’