Gezocht: visie op onze islam

Door: Kustaw Bessems 
Gepubliceerd: woensdag 8 augustus 2007 23:44
Update: donderdag 9 augustus 2007 08:34

Het voorstel van PVV-leider Geert Wilders om dat toch te doen, maakte gisteren de gebruikelijke reacties van zijn politieke concurrenten los. ‘Een ondoordachte luchtballon’, zei het CDA. ‘Wilders gaat veel te ver’, zei de ChristenUnie. En VVD-parlementariër Halbe Zijlstra noemde Wilders’ uitlatingen ‘goedkoop gelul in de ruimte’.

Maar het was niet Wilders’ buitenissige voorstel dat het meeste opviel. Ook niet de verontwaardiging daarna. Zoals zo vaak wanneer Wilders iets zegt over de islam maakte vooral de holle galm die op zijn woorden volgde indruk. Het grote niets waarin zijn voorstellen steeds lijken te vallen. Wilders mag dan een visie op de islam hebben die velen verwerpen, hij is haast de enige die een visie op de toekomst van de islam in Nederland heeft. De andere politici doen weinig meer dan op zijn opvattingen reageren.

Verandering
Nu houdt de politiek zich doorgaans verre van de geloofsbeleving van burgers, die in principe een privézaak is. We verwachten van politieke partijen ook niet dat zij een doortimmerde kijk hebben op de toekomst van het christendom in Nederland. Of op die van het hindoeïsme. Maar ook al is het misschien ongemakkelijk wanneer de politiek zich moet uitspreken over geloofsuitingen, de praktijk dwingt daartoe. Nederland en Europa worden steeds meer islamitisch. Dat is de realiteit. Die verandering is heel groot en voltrekt zich heel snel.

Zoals een serieuze politieke beweging zich hoort voor te bereiden op grote klimatologische of economische ontwikkelingen, zo kan zij ook niet anders dan plannen ontwikkelen om belangrijke demografische en culturele gebeurtenissen in goede banen te leiden.

Gevolgen
De vestiging van de islam in Nederland heeft gevolgen voor het openbare leven. De vrijheid van meningsuiting is ingeperkt. Geloofsdwang is terug van bijna-weggeweest. Een nieuwe kuisheid doet haar intrede in een samenleving die voor het overige juist helemaal oversekst is. De acceptatie van homoseksualiteit neemt weer af. En terwijl de oude zuilen haast zijn verbrokkeld wordt een islamitische zuil juist opgebouwd, inclusief onderwijs, zorginstellingen en banken. De sociale samenhang in Nederland wordt kleiner: moslims en niet-moslims leven – zo blijkt keer op keer uit onderzoek – voor een belangrijk deel langs elkaar heen.

Uiteraard dient onderscheid te worden gemaakt tussen verschillende belevingen in de islam. Moslims zijn niet over één kam te scheren. Er zijn moslims die hun geloof goed weten te combineren met de normen en waarden van de Nederlandse, liberale democratie. Maar naast een zwijgende groep die niet erg bewust met het geloof bezig is, kan een groeiende, orthodoxe groep de boventoon voeren in de Nederlandse moslimgemeenschap.

Nederlandse cultuur
Minister Vogelaar voor Wonen, Wijken en Integratie liet onlangs in een interview vallen dat de Nederlandse cultuur straks deels islamitisch wordt. Dat kan ook haast niet anders. Zij oogstte veel lof van islamitische organisaties die zich eindelijk erkend voelden. Maar Vogelaar zei niets over hoe die cultuur er dan uit gaat zien en weigerde een toelichting te geven. Zij kwam niet met een compleet en beargumenteerd beeld van de toekomst, met een visie.

De meeste politici wagen zich daar niet aan. Vaak beperken zij zich tot ouderwets integratiebeleid, zij het sinds Fortuyn met een dwingender karakter: iedereen naar school, iedereen aan het werk, alle wijken opgeknapt. Of zij verschuilen zich achter wettelijke regels: wel of niet verplicht een hand geven aan een vrouw, wel of niet een verblijfsvergunning intrekken van een radicale imam, wel of niet een heilig islamitisch boek verbieden.

Onleefbare situatie
Een vaak gehanteerde formule luidt: iedereen mag in Nederland doen wat hij wil, zolang hij zich maar aan de wet houdt. Maar die formule kan, mits strikt gehanteerd, een onleefbare situatie tot gevolg hebben. Want een eerstejaarsstudent rechten leert al dat het overgrote deel van de omgangsvormen die onze samenleving maken tot wat zij is niet in een wet of regel is vastgelegd. Het zijn gewoonten, het is cultuur, het zijn impliciete afspraken en gentleman’s agreements.

Elke politieke stroming heeft zo haar eigen reden om de handen niet aan de islam te branden. Het CDA en de ChristenUnie doen het niet, omdat zij vrezen dat een discussie over de positie van de islam in de maatschappij een discussie wordt over religie in het algemeen. Tegenstanders zouden eens vraagtekens kunnen zetten bij de vele verworven rechten van christenen in Nederland.

Discussie
De VVD doet het niet omdat missionaire liberalen van het genre Jozias van Aartsen en Ayaan Hirsi Ali het daar vooralsnog hebben afgelegd tegen de ‘ouderwetse’ VVD’ers die staan voor criminaliteitsbestrijding, ondernemerschap en vrij verkeer. Enkel uit electorale overwegingen lijkt VVD-leider Mark Rutte nu en dan een Wilders-achtige opmerking te plaatsen. Tweede vrouw Rita Verdonk mag dan bekend staat om restrictief immigratiebeleid en verplichte inburgering, zij heeft meer dan eens bezwaar gemaakt tegen al te veel discussie over de islam.

SP-leider Jan Marijnissen is die discussie in het verleden niet uit de weg gegaan. Na de moord op Theo van Gogh zei hij onder meer: ‘De moslimgemeenschap zal moeten begrijpen dat er een collectieve verantwoordelijkheid bestaat om de uitwassen – zoals de politieke islam – actief te bestrijden. Opvoeders, leraren en imams zullen onomwonden moeten kiezen vóór onze Grondwet en in de geest daarvan hun kinderen moeten opvoeden. Indien men niet bereid is zich te conformeren aan wat wij hier gezamenlijk aan waarden en wetten hebben geformuleerd, dan is het dringende advies: zoek een land waar u zich wèl thuis voelt.’

Bijzonder onderwijs
Marijnissen sprak zich ook uit tegen bijzonder onderwijs. Maar daarna hield de SP-leider zich stiller over dat onderwerp. In Trouw gaf hij de reden: ‘We hebben het navelstaren tot een nationale sport verheven. Je kunt er vergif op innemen: elke dag een hype.’ Hij wil daar niet aan meedoen.

En dan is er de PvdA. Wouter Bos lijkt naast Wilders de enige die op het moment – héél voorzichtig – morele vragen stelt over de islam. Hij maakte een opvallende manoeuvre toen hij onlangs zei dat hij boerka’s niet wil verbieden, maar deze islamitische kledingstukken wel ‘rotdingen’ vindt. De PvdA, betoogde Bos op een discussie-avond, moet soms morele oordelen durven vellen zonder meteen te beginnen over beleidsmaatregelen.

Islamagenda
De PvdA is ook de enige partij die bijvoorbeeld het recht op geloofsafval in het verkiezingsprogramma heeft staan. Twee actieve partijleden, filmer Eddy Terstall en beleidsadviseur Omar Ramadan, bepleitten pas nog dat de PvdA een ‘islamagenda’ moet formuleren, een geluid dat verder nergens is te horen behalve in de club van Wilders – die uiteraard al lang een islamagenda heeft.

Maar Bos durft als het om de islam gaat niet voor zijn troepen uit te lopen. Tegen deze krant erkende hij dat hij vooruitstrevende partijgenoten nodig heeft die dat vuile werk voor hem opknappen, waarna hij het als zijn rol ziet om slechts de nieuwe consensus in de sociaal-democratie te bestendigen. En intern klaagt hij over wat hij allemaal over zich heen krijgt van behoudender partijgenoten wanneer hij deze babystapjes zet.

Bedreiging
Het is tekenend: toen maandag bekend werd dat Ehsan Jami, PvdA-raadslid en voorman van de Nederlandse ex-moslims, zware persoonsbeveiliging kreeg omdat zijn leven gevaar loopt, zweeg PvdA-minister Vogelaar. Naar aanleiding van Wilders’ voorstel om de Koran te verbieden gaf zij gisteren wel een persbericht met een scherpe veroordeling uit. Enkele dagen nadat was gebleken dat Jami zo ernstig wordt bedreigd, domineert niet Wouter Bos de discussie. Niet Balkenende, niet Marijnissen, niet Rutte, maar Geert Wilders.

Reageer Stuur door Print

• 02:17 Ook thuis minder gerookt sinds rookverboden
• 00:30 Rosenthal: zorgen om nucleair programma Iran
• 13 feb Door weer en wind langs de deuren
• 13 feb Column: Een gedachte-experiment
• 13 feb ‘NS hebben illegaal dienstregeling aangepast’