Door: Fons de Poel
Gepubliceerd: zondag 12 augustus 2007 21:34
Update: zondag 12 augustus 2007 22:06
Amper een paar weken na zijn benoeming tot minister van Jeugd en Gezin, nodigde André Rouvoet zijn beste jeugdvriend Jan Willem Smedema uit voor een bezoek aan het departement.
André en Jan Willem: al sinds de vroege puberteit hadden ze - actief in het kerkelijk vereningingsleven in hun woonplaats Hilversum - lief en leed gedeeld. Maatjes voor het leven, zogezegd en nu meldde Jan Willem - inmiddels makelaar - zich bij een Haagse receptie voor minister Rouvoet. ‘Ik was behoorlijk onder de indruk’, zegt Smedema. ‘Want we hadden nooit durven dromen dat André het zo ver zou schoppen. Het geeft toch een merkwaardige spanning als je dan ineens zo bij elkaar op bezoek gaat.’
Maar luttele minuten later was alle onwennigheid onmiddellijk weggevallen, weet Smedema nog. In de fraaiste kamer van de departementale toren zou er tussen de vrienden zelfs zowaar ruimte zijn voor het hen zo vertrouwde ritueel van bidden en bijbellezen. Vermoedelijk een ongebruikelijk beeld in de residentie: bewindsman en jeugdvriend die de ogen sluiten en ‘God vragen om de kracht die nodig is om deze mooie maar zware taak uit te voeren’.
Want denk vooral niet dat we bij de politicus André Rouvoet moeten denken in termen van ambitie, promotie of carrière; we hebben hier te maken met een klassiek voorbeeld van ‘een hogere opdracht’, of zoals hij het zelf uitdrukt: ‘Ik beschouw christelijke politiek niet als een gewone baan. Het is bij mij gekoppeld aan roepingsbesef. Ik heb het gevoel dat dit mijn plaats is in Gods koninkrijk.’
Frits Wester, politiek journalist bij RTL, waagt te twijfelen aan zoveel onbaatzuchtigheid. ‘Rouvoet is ronduit ambitieus. Naar buiten toe speelt hij ook wel een beetje die worsteling. Dat ministerschap wou hij ongelooflijk graag.’
Egbert Schuurman, senator voor de ChristenUnie en beschouwd als ontdekker van de politicus Rouvoet: ‘De bordesscène bij de koningin heeft hij ongetwijfeld als een groots moment ervaren. Hij wilde daar heel graag staan.’
Het verhaal van André Rouvoet, leest als een miraculeuze politieke biografie: een dogmatische jongeman, type studeerkamergeleerde die - omringd door evangelische mediaprofessionals - uitgroeit tot het moderne boegbeeld van christelijk-sociaal Nederland en zijn ChristenUnie zelfs naar het centrum van de macht weet te voeren. Frits Wester: ‘Niemand spreekt nog over de ChristenUnie als klein-rechts. Met Rouvoet is de partij links om het CDA heengelopen. Dat is razend knap, zeker als je weet dat een groot deel van de klassieke achterban daar enige moeite mee heeft. Op feestjes in Amsterdam word je niet meer uitgelachen als je zegt dat je Rouvoet stemt.’
Egbert Schuurman: ‘Er is nog veel meer groeipotentie. Bij de laatste verkiezingen twijfelde een derde van de CDA-kiezers tussen CDA en ChristenUnie.’ Henk van Rhee, directeur van de partij: ‘De SP eet de PvdA leeg. Ik sluit een dergelijk scenario ook in de christelijke hoek niet uit.’
Dat het kabinet Balkenende-Bos-Rouvoet in het regeerakkoord royaal verwees naar de jaren van de wederopbouw, zal de mannenbroeders rond Rouvoet goed hebben gedaan. Henk van Rhee: ‘Zo zien wij dat. Net als na de Tweede Wereldoorlog is Nederland toe aan restauratie. In de hele maatschappij voel je de afkeer van doorgeslagen individualisme en vrijzinnigheid. Het neo-liberalisme heeft slechts chaos en onduidelijkheid opgeleverd. Het roer moet om.’
En de spil van al die verwachtingen is dus André Rouvoet, bescheiden zoon van een Hilversumse groenteboer, van wie helemaal niemand ooit kon vermoeden dat hij een politiek talent zou zijn, laat staan zoiets als een mediageniek boegbeeld van een kantelende tijdgeest.
Bij de familie Rouvoet - ‘goede mensen, maar heel eenvoudig’, zegt Egbert Schuurman - speelde politiek geen rol. Pa, ma, vier kinderen; studeren behoorde niet tot het verwachtingspatroon. André’s jeugd speelt zich af in de veilige biotoop van het kerkelijk verenigingsleven. Ook Liesbeth, zijn latere echtgenote, kent hij van de jeugdclub.
Drugs, seks en rock-’n-roll bestonden niet, zegt Jan Willem Smedema. ‘We speelden kaart, we tafeltennisten, we organiseerden weekendjes.’ En nooit last van duivelse verlokkingen? Smedema: ‘Je hebt ze wel, zeker in gedachten. Wij zijn toch kerels, nietwaar? Maar daar sprak je niet over.’
Smedema herinnert zich dat de jonge Rouvoet ‘bezig was met terugdraai-muziek’. Anders geformuleerd: André draaide plaatjes in tegengestelde richting om te horen of de LP verborgen duivelse boodschappen bevatte.
Smedema: ‘Ik weet nog dat hij bij een plaat van Pink Floyd de boodschap try to smoke marihuana hoorde. Hij was daar heel serieus in. Als hij zoiets beluisterde vernielde hij die platen. Dan was het echt: doormidden en weg ermee.’
Rouvoet gaat - als enige thuis - studeren. Vanzelfsprekend kiest hij voor de Vrije Universiteit in Amsterdam, oorspronkelijk universiteit op gereformeerde grondslag, opgericht door de illustere voorganger Abraham Kuyper.
Aan de VU - bij toeval ook de universitaire kraamkamer van zijn huidige coalitiegenoten Jan Peter Balkenende en Wouter Bos - krijgt Rouvoet les van Egbert Schuurman, hoogleraar cultuurfilosofie, destijds actief voor de Reformatorisch Politieke Federatie (RPF - een van de bloedgroepen van de ChristenUnie).
Schuurman ziet onmiddellijk het bijzondere van de jongeman: ‘Hij zat steevast met Liesbeth op de eerste rij. Na elk college kwam hij naar me toe met analyses, vragen, kritische opmerkingen. Een ongelooflijk scherpzinnig mens.’
Rouvoet schrijft uitputtende studies over weerbarstige onderwerpen als christelijke staatsleer. Schuurman: ‘En telkens als hij een hoofdstuk af had, hing hij bij mij aan de telefoon. Urenlang nam hij alles met me door, zin voor zin, pagina na pagina.’
Rouvoet is een man van punten en komma’s, zo zal ook blijken als Schuurman hem heeft geïntroduceerd bij de RPF. Hij wordt er achtereenvolgens gemeenteraadslid in Maarssen, directeur van het wetenschappelijk bureau en Tweede Kamerlid. Zijn partijgenoten maken kennis met Rouvoets volledigheidsneurose.
Henk van Rhee: ‘Hij houdt alles punctueel bij. Hij had bijvoorbeeld lang de gewoonte om zijn benzineverbruik te administreren. Elke kilometer, elk litertje. Maar op een gegeven moment kreeg hij het zo druk, dat hij tegen me zei: ik kom er niet meer aan toe. Ik antwoordde: dan laat je het toch zitten. Op dat idee zou hij zelf nooit zijn gekomen!’
De onbekende justitiewoordvoerder excelleert in de commissie-Van Traa en wordt door het Haagse journaille zelfs uitgeroepen tot Politicus van het Jaar. Frits Wester: ‘Van Van Traa heeft hij heel veel geleerd.’ Henk van Rhee: ‘Hij wilde nog slimmer zijn dan Maarten.’ Egbert Schuurman: ‘Van Traa heeft mij destijds gezegd dat er zonder André in dat rapport heel wat komma’s en punten verkeerd zouden hebben gestaan.’
Al groeit de waardering voor Rouvoet en is hij een rijzende ster in de residentie, in eigen kring vindt men dat de breedsprakige Rouvoet nog heel veel moet leren. Henk van Rhee: ‘Hij gebruikte indrukwekkend veel woorden, maar ik dacht dikwijls: wat zegt ie nou eigenlijk?’
Van Rhee - oud-eindredacteur van de actualiteitenrubriek Tijdsein - is een van vele gewezen EO’ers die de ChristenUnie bijstaan. Frits Wester: ‘Je kon wachten op het moment dat de christelijke politiek zou meeliften op het succes van de EO. Ook de EO begon met koorzang en orgelmuziek, om zich daarna breder te etaleren. Bij de Unie zie je die beweging ook.’
Het is opvallend zoals de mediaprofessionals binnen de partij er in slagen om van de oerdegelijke Rouvoet een modern merk te maken. Van Rhee en consorten grijpen het referendum over de Europese Grondwet aan om Rouvoet te positioneren met Jip en Janneke-taal. Ineens blijkt de ‘betogenbreier’ ook het wapen van het debat te beheersen. In een televisieduel maakt Rouvoet verbaal gehakt van VVD-leider Jozias van Aartsen. Wester: ‘Ongelooflijk zoals ze met weinig middelen succesvol tegen een groot regeringsapparaat opboksten. Die Grondwetcampagne was Rouvoets nationale doorbraak.’
Van Rhee: ‘We gingen zelfs met cartoons werken. Europa als bodemloze put. Europa van drie grote mannen die de kleintjes meetrekken. Daar was intern ook kritiek op. Mag je politiek zo versimpelen?’ Maar het blijkt te werken. Bij de laatste Kamerverkiezingen wordt Rouvoet in spotjes zelfs gelanceerd als een hippe jongen. Wapperend haar in de wind, open kraagje: ‘Stem Rou, see you at the stembus’. Is dat niet plagiaat uit een andere wereld? Van Rhee: ‘Het landde geweldig bij jongeren. Bijna niemand weet dat de ChristenUnie van alle partijen relatief het grootste aantal 18-tot 24-jarige kiezers heeft.’
Rouvoet leerde een nieuwe taal spreken en werd minister van Jeugd en Gezin. Van Rhee: ‘Als er straks in elke wijk een Centrum voor Jeugd en Gezin is, is hij geslaagd en heeft hij zijn sporen in de maatschappij nagelaten. Ik denk niet dat hij een marginale minister zal zijn. Hij heeft niet het karakter om zich te laten marginaliseren.’
Frits Wester: ‘Hij ging met een bus het land door. Op bezoek bij onder meer randgroepjongeren. Dat heeft toch iets wereldvreemds. Heeft ie ooit wel een schofjes van dichtbij gezien? Het oogt als: welkom in de echte grote-mensenwereld.’ Jan Willem Smedema, jeugdvriend: ‘Maar hij werkt met dubbele kracht. God staat hem bij. Dat helpt hoor.’
Fons de Poel is publicist, televisiepresentator en -journalist. Hij maakt voor de KRO-televisie onder meerbiografieën voor het programma Profiel.
Roderik van Schaardenburg is kunstschilder.